EU Họp Thượng Đỉnh: Thâm Hụt Thương Mại Kỷ Lục 360 Tỷ Euro Với Trung Quốc Kích Hoạt 'Kho Vũ Khí' Thương Mại Mới

Tại hội nghị thượng đỉnh Hội đồng Châu Âu diễn ra ở Brussels vào ngày 18-19 tháng 6, các nhà lãnh đạo EU đã phải đối mặt với một thực tế nghiệt ngã: thâm hụt thương mại hàng hóa của khối với Trung Quốc đã chạm mốc 360,6 tỷ euro vào năm 2025 — tương đương khoảng 1 tỷ euro mỗi ngày — do làn sóng hàng xuất khẩu giá rẻ từ Trung Quốc mà các quan chức coi là mối đe dọa cơ cấu đối với nền công nghiệp Châu Âu . Sau hai ngày tranh luận căng thẳng, 27 nguyên thủ quốc gia và người đứng đầu chính phủ đã ủng hộ về mặt chính trị cho Chủ tịch Ủy ban Châu Âu Ursula von der Leyen để phát triển các công cụ bảo vệ thương mại mới, nhưng dừng lại ở đó, không có hành động cụ thể ngay lập tức, thay vào đó chọn một nhiệm vụ thăm dò thận trọng .

Thâm Hụt Kỷ Lục

Sự mất cân bằng thương mại đã gia tăng mạnh mẽ. Thặng dư thương mại hàng hóa của Trung Quốc với EU đạt 360,6 tỷ euro vào năm 2025, tăng 15% so với năm 2024 và đã tăng trung bình 10% mỗi năm trong những năm gần đây . Chỉ riêng quý đầu năm 2026 đã ghi nhận mức thâm hụt 98 tỷ euro, mức cao nhất kể từ cuối năm 2022, và tháng 4 năm 2026 tiếp tục tăng thêm 31,9 tỷ euro . Von der Leyen cảnh báo rằng năm 2025 sẽ là năm đầu tiên tất cả các quốc gia thành viên EU đều có thâm hụt thương mại với Trung Quốc .

Các Công Cụ Bảo Vệ Thương Mại Mới Đang Được Phát Triển

Các nhà lãnh đạo đã giao nhiệm vụ cho Ủy ban Châu Âu mở rộng bộ công cụ bảo vệ thương mại của EU. Hai công cụ cụ thể đang được phát triển:

• 'Công cụ đa dạng hóa' để giảm sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng của Trung Quốc.
• 'Công cụ chống dư thừa công suất công nghiệp nước ngoài' .

Bộ công cụ rộng hơn đang được thảo luận bao gồm thuế quan, hạn ngạch nhập khẩu, điều tra chống bán phá giá nhanh hơn, các quy tắc mua sắm công và các quy định về trợ cấp nhằm hạn chế sự thống trị xuất khẩu được nhà nước hậu thuẫn của Trung Quốc . Các nhà lãnh đạo cũng chỉ đạo Ủy ban đẩy nhanh các biện pháp bảo vệ thương mại theo từng lĩnh vực, đặc biệt là đối với các ngành bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi tình trạng dư thừa công suất của Trung Quốc như xe điện, thép và nguyên liệu thô quan trọng .

Áp Lực Chính Trị Cho Một Lập Trường Cứng Rắn Hơn

Các nhà ngoại giao EU báo cáo về "sự hội tụ dần dần các quan điểm" giữa các quốc gia thành viên . Một liên minh rộng rãi — trải dài từ các quốc gia có tư tưởng thị trường tự do đến những người theo chủ nghĩa can thiệp lâu năm — hiện ủng hộ các hành động cứng rắn hơn để ngăn chặn những gì mà một số người gọi là "quá trình phi công nghiệp hóa Châu Âu do Trung Quốc thúc đẩy" .

Von der Leyen gọi mối quan hệ này là "không bền vững", lưu ý rằng nhập khẩu từ Trung Quốc vào EU đã tăng 46% kể từ năm 2020 và cảnh báo rằng mối quan hệ kinh tế của Châu Âu với Trung Quốc đã đạt đến "điểm bùng phát" . Pháp và Đảng Nhân dân Châu Âu (EPP) đã dẫn đầu lời kêu gọi một lập trường cứng rắn hơn, với lãnh đạo EPP Manfred Weber nói rằng: "Châu Âu cần mở ra một chương mới trong quan hệ với Trung Quốc" và "Kỷ nguyên ngây thơ đã kết thúc" .

Sự Chia Rẽ Vẫn Tiếp Diễn

Bất chấp những lời lẽ cứng rắn hơn, các quốc gia thành viên vẫn bất đồng về tốc độ và mức độ nghiêm trọng của các biện pháp. Các kết luận chính thức của hội nghị thượng đỉnh đã tránh nêu đích danh Trung Quốc, chỉ đề cập đến "sự mất cân bằng vĩ mô toàn cầu" . Tờ Financial Times đưa tin rằng các quốc gia thành viên EU bị chia rẽ đến mức Chủ tịch Hội đồng Châu Âu Antonio Costa đã miễn cưỡng đưa vấn đề ra bỏ phiếu chính thức . Cuối cùng, các nhà lãnh đạo đã tìm kiếm một "con đường trung dung" để tránh một cuộc đối đầu thương mại toàn diện .

Phản Ứng Ngoại Giao Của Trung Quốc

Bắc Kinh từ lâu đã định vị mình là "đối tác chứ không phải đối thủ" của EU. Đại sứ Fu Cong tuyên bố vào tháng 3 năm 2026 rằng Trung Quốc và EU "là đối tác chứ không phải đối thủ và là cơ hội chứ không phải mối đe dọa đối với nhau" . Ngoại trưởng Wang Yi đã nhắc lại lập trường này vào tháng 2 năm 2026, tuyên bố rằng Trung Quốc và EU "tự nhiên là đối tác chứ không phải đối thủ, lại càng không phải là 'đối thủ hệ thống'" .

Đằng sau ngôn ngữ ngoại giao, các quan chức Trung Quốc bày tỏ sự thất vọng về cách tiếp cận an ninh kinh tế mới của Châu Âu và việc đình chỉ phê chuẩn Hiệp định Đầu tư Toàn diện (CAI), coi lập trường cứng rắn của EU là một sự xa rời khỏi quan hệ đối tác . Các báo cáo có sẵn từ hội nghị thượng đỉnh tháng 6 năm 2026 không bao gồm một tuyên bố ngoại giao mới, cụ thể nào của Trung Quốc được đưa ra để phản ứng trực tiếp với kết quả của hội nghị thượng đỉnh; tuyên bố cấp cao nhất gần đây nhất đến từ Wang Yi vào tháng 2 năm 2026 .

Kết quả của hội nghị thượng đỉnh khiến EU rơi vào tình thế quen thuộc: đồng ý về vấn đề, nhưng trì hoãn việc tìm ra giải pháp. Các quyết định khó khăn nhất đã được đẩy sang tháng 10, khi các nhà lãnh đạo dự kiến sẽ xem xét lại các biện pháp cụ thể .