Cuộc đảo chiều ngoạn mục trên thị trường dầu mỏ: Từ khan hiếm chiến tranh đến dư thừa nguồn cung chỉ trong vài tuần

Các nhà máy lọc dầu châu Á, sau đợt mua ròng tập trung kéo dài ba tuần đối với dầu thô Trung Đông sau khi lệnh phong tỏa eo biển Hormuz được dỡ bỏ, đã đột ngột rút lui vào cuối tháng 6 năm 2026. Sự đảo chiều này được thúc đẩy bởi sự chuyển đổi nhanh chóng từ tình trạng khan hiếm do chiến tranh sang dư thừa nguồn cung, sau thỏa thuận hòa bình Mỹ-Iran, việc mở lại eo biển Hormuz và sự gia tăng sản lượng của OPEC+. Dưới đây là phân tích chi tiết với các nguồn trích dẫn.

Tại sao các nhà máy lọc dầu châu Á rút lui sau đợt mua ròng ba tuần

Các nhà máy lọc dầu châu Á đã tích cực dự trữ dầu thô Trung Đông sau khi lệnh phong tỏa Hormuz được dỡ bỏ. Đến cuối tháng 6, họ phần lớn đã đáp ứng đủ nhu cầu ngắn hạn và rút lui khỏi thị trường . Hoạt động mua từ Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Abu Dhabi (ADNOC) giảm sau ba vòng đấu thầu, và vòng thứ tư dự kiến cũng sẽ cho thấy sự suy yếu tương tự. Sự rút lui này cũng đến từ kỳ vọng về một làn sóng nguồn cung mới ồ ạt đang đổ về — không có lý do gì để tiếp tục mua ở mức phí bảo hiểm cao .

Các ông lớn dầu mỏ và nhà giao dịch hấp thụ lượng dầu dư thừa như thế nào

Khi các nhà máy lọc dầu châu Á rút lui, các ông lớn dầu mỏ và nhà giao dịch đã vào cuộc để hấp thụ lượng thùng dầu dư thừa mà các nhà sản xuất vùng Vịnh vẫn cần bán. Shell Plc và Mercuria Energy Group Ltd. là một trong những công ty đã mua lại các lô hàng, ngăn chặn sự sụp đổ về giá dầu Trung Đông nhưng cũng xác nhận rằng thị trường đang được cung cấp đầy đủ .

Việc mở lại eo biển Hormuz và thỏa thuận Mỹ-Iran

Mỹ và Iran đã đạt được một biên bản ghi nhớ vào giữa tháng 6 để chấm dứt xung đột và mở lại eo biển Hormuz, vốn đã bị đóng cửa hiệu quả từ tháng 3 năm 2026 . Các chuyến hàng bắt đầu lưu thông trở lại, giải phóng một lượng hàng tồn đọng khổng lồ: hơn 60 triệu thùng dầu thô bị mắc kẹt ở Vịnh Ba Tư sẵn sàng hướng đến thị trường châu Á . Thị trường dầu mỏ vật chất đảo chiều nhanh chóng — dầu Brent giảm khoảng 13% so với mức trước thỏa thuận, giao dịch quanh mức 78,64 USD/thùng vào ngày 22 tháng 6 .

Sản lượng mới từ Kuwait, Iraq và OPEC+

Nhiều yếu tố phía cung đã kết hợp làm trầm trọng thêm sự thay đổi mang tính đầu cơ (bearish):

• Kuwait bắt đầu tăng sản lượng ngay sau khi Hormuz mở cửa, lên kế hoạch vượt 2 triệu thùng/ngày trong vòng một tuần, sau khi hoàn tất sửa chữa cơ sở hạ tầng năng lượng bị hư hại do chiến tranh .
• OPEC+ đã phê duyệt một loạt các đợt tăng sản lượng: 206.000 thùng/ngày vào tháng 4, sau đó là 188.000 thùng/ngày vào tháng 6 và thêm 188.000 thùng/ngày cho tháng 7 năm 2026, với sự tham gia của Ả Rập Xê Út, Nga, Iraq, Kuwait và các nước khác .
• Các nhà sản xuất vùng Vịnh cũng đẩy mạnh các hoạt động chuyển tải giữa tàu chở dầu (ship-to-ship) ngoài khơi UAE và Oman trong tháng 6, làm giảm chênh lệch giá giao ngay (spot differentials) đối với dầu thô Trung Đông xuống mức chiết khấu .

Cấu trúc thị trường Contango mang tính đầu cơ

Sự kết hợp giữa một lượng lớn nguồn cung đột ngột từ việc mở cửa Hormuz, lượng dầu tồn đọng hơn 60 triệu thùng, và các đợt tăng sản lượng phối hợp của OPEC+ đã đẩy đường cong kỳ hạn dầu thô vào trạng thái contango đầu cơ (bearish contango) — nơi giá giao ngay rẻ hơn các hợp đồng giao sau ở xa. Cấu trúc này khuyến khích lưu trữ dầu thay vì mua các lô hàng giao ngay, càng làm giảm thêm nhu cầu mua vào của các nhà máy lọc dầu. Một số phân khúc quan trọng của thị trường dầu mỏ đã chứng kiến sự gia tăng nguồn cung khiến tâm lý thị trường chuyển từ khan hiếm do chiến tranh sang dư thừa .

Dự báo giá dầu Brent và hàm ý đến giữa năm 2026

• Goldman Sachs Research dự báo giá dầu sẽ giảm sâu hơn sau thỏa thuận nhưng khó có thể quay lại mức trước chiến tranh ngay lập tức, dự đoán dầu Brent sẽ đạt trung bình 75 USD/thùng vào năm tới .
• Fitch Ratings cho rằng thị trường dự kiến sẽ quay trở lại trạng thái dư cung sau khi Hormuz mở cửa và sự gián đoạn này không làm thay đổi xu hướng dài hạn mang tính đầu cơ của thị trường .
• Dầu Brent đã chạm đáy ba tháng vào giữa tháng 6, với hợp đồng tương lai WTI giao ngay giảm hơn 4 USD trong một phiên .
• S&P Global lưu ý rằng mặc dù thị trường dầu thô vật chất sẽ vẫn thắt chặt trong suốt mùa hè, việc bình thường hóa các dòng chảy sẽ làm giảm bớt lo ngại về nguồn cung dài hạn .

Triển vọng hành vi mua vào của các nhà máy lọc dầu

Hầu hết người mua châu Á đã cam kết cho nguồn cung đến từ tháng 6 đến tháng 8 và hiện đã có hàng tồn kho tốt . Một sự miễn trừ tạm thời của Mỹ đối với các lệnh trừng phạt dầu của Iran dự kiến sẽ không thu hút được các đơn đặt hàng rộng rãi từ châu Á — chỉ các nhà máy lọc dầu độc lập của Trung Quốc có khả năng là người mua chính của các thùng dầu Iran . Hành vi mua vào của các nhà máy lọc dầu trong nửa đầu năm 2026 dự kiến sẽ vẫn thận trọng và cơ hội, ưu tiên các lô hàng giao ngay ở mức chiết khấu thay vì các cam kết dài hạn, vì cấu trúc contango khuyến khích việc chờ đợi.