Siêu El Niño 2026 Đã Chính Thức Xuất Hiện: Cảnh Báo Nông Nghiệp, Lúa Gạo Và Lạm Phát Từ Các Tổ Chức Lớn

Cảnh Báo Từ FAO và Các Cơ Quan Liên Hợp Quốc

Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) đã công bố các phân tích mới, xác định những khu vực có nguy cơ hạn hán cao nhất do El Niño gây ra, ảnh hưởng đến cây trồng và đồng cỏ. FAO chỉ ra xác suất hạn hán cao ở Đông Nam Á, Australia, các đảo Thái Bình Dương và một phần châu Phi . FAO cũng cảnh báo El Niño có thể làm suy yếu gió mùa mùa hè ở Ấn Độ, gây căng thẳng cho các loại cây trồng nhờ nước mưa trong vụ kharif quan trọng, với lúa gạo và ngô là trung tâm của rủi ro .

Trong một lời kêu gọi hành động phòng ngừa chung kéo dài từ tháng 6 năm 2026 đến tháng 3 năm 2027, FAO và Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) đã tìm cách bảo vệ gần 9 triệu người tại 22 quốc gia khỏi tác động tiềm tàng của một đợt El Niño mạnh . Hãng tin Liên Hợp Quốc đưa tin FAO và WFP cảnh báo rằng một El Niño "có khả năng mạnh" có thể "gây ra một làn sóng gián đoạn liên quan đến khí hậu khác" .

Cảnh Báo Từ Các Cơ Quan Khí Tượng và Diễn Đàn Kinh Tế

Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) cảnh báo El Niño có khả năng phát triển vào nửa cuối năm 2026, làm dấy lên lo ngại về gió mùa ở Ấn Độ với dự báo lượng mưa dưới mức trung bình . Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) cũng lên tiếng, cảnh báo rằng El Niño đang nổi lên là một "cú sốc hệ thống đối với thị trường toàn cầu," đánh dấu những gián đoạn tiềm tàng đối với dòng chảy thương mại nông nghiệp .

Các Khu Vực Có Nguy Cơ Cao Nhất

Theo phân tích của FAO dựa trên 41 năm dữ liệu vệ tinh từ Hệ thống Chỉ số Căng thẳng Nông nghiệp (ASIS), các khu vực dễ bị tổn thương nhất bao gồm: Sahel, Nam Phi, Nam Á và Đông Nam Á, Hành lang khô hạn Trung Mỹ và Caribe, nơi một số khu vực canh tác và đồng cỏ có hơn 50% nguy cơ hạn hán . JRC của EU cũng xác định nguy cơ hạn hán gia tăng ở các khu vực rộng lớn của Australia, Đông Nam Á và châu Phi .

Cảnh Báo Từ Các Tổ Chức Tài Chính: Nguy Cơ Lạm Phát Bị Bỏ Qua

HSBC: "Một rủi ro lạm phát khác nay đáng được quan tâm hơn: El Niño"

HSBC nhấn mạnh rằng giá lương thực đã tăng kể từ đầu năm 2026 và khả năng xảy ra một đợt El Niño mạnh cùng với chi phí năng lượng và vận chuyển tăng cao đồng nghĩa với rủi ro gia tăng đối với lạm phát cơ bản ở các thị trường mới nổi .

Fitch Ratings: Rủi Ro Kéo Dài Cho Philippines

Fitch Ratings cảnh báo Philippines có thể đối mặt với "sự gián đoạn kinh tế mới" từ một đợt El Niño kéo dài dự kiến đến ít nhất đầu năm 2027, gây rủi ro cho tăng trưởng và ổn định giá cả .

Ngân Hàng Thế Giới: Sản Lượng Gạo Có Thể Giảm 20-50%

Ngân hàng Thế giới cảnh báo 15 tỉnh ở Philippines có nguy cơ hạn hán nghiêm trọng do El Niño, đe dọa sản lượng lúa quốc gia, với sản lượng gạo có thể giảm 20-50% .

Các Cảnh Báo Quan Trọng Khác

• S&P Global: Sản lượng gạo xay xát của Philippines dự kiến sẽ giảm trong niên vụ 2025–26 khi nông dân phải vật lộn với chi phí nhiên liệu và phân bón tăng cao, cộng với tác động của El Niño .
• Saxo Bank: Nông nghiệp vẫn là lĩnh vực chịu rủi ro cao nhất, với rủi ro thời tiết đang gia tăng trên khắp nhiều khu vực, đặc biệt là châu Á. Rủi ro có thể vượt quá các sự kiện kỷ lục trước đây .
• Metrobank Wealth Insights: Nguy cơ El Niño "cực kỳ mạnh" đã tăng lên một phần ba, có khả năng thúc đẩy tăng giá tiêu dùng và ảnh hưởng đến đầu tư tại Philippines .
• Mô hình hóa của Bloomberg: Các thị trường mới nổi dễ bị tổn thương hơn trước tác động lạm phát của El Niño, với Argentina và Brazil có thể thấy lạm phát tăng thêm 0,75 điểm phần trăm .

Philippines: Tâm Điểm Của Rủi Ro

Philippines luôn được xếp hạng là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ các cú sốc an ninh lương thực do El Niño gây ra. Moody's Investors Service đã chấm Philippines 4/5 điểm trong chỉ số rủi ro khí hậu vật lý của mình, ngang với Indonesia và Ấn Độ .

Sản Lượng Gạo Suy Giảm

• USDA FAS Manila dự báo sản lượng gạo xay xát sẽ giảm 3% xuống còn 11,95 triệu tấn trong niên vụ 2024/2025 . S&P Global báo cáo sản lượng gạo xay xát của Philippines dự kiến giảm trong giai đoạn 2025–26 xuống còn 12,2 triệu tấn, mức thấp nhất kể từ niên vụ 2019–20 .
• Ngân hàng Thế giới cảnh báo sản lượng gạo có thể giảm 20-50% ở các tỉnh bị ảnh hưởng . Báo Inquirer đưa tin sản lượng lúa (palay) có thể giảm xuống còn 17-18 triệu tấn, xóa sạch những thành quả gần đây .

Sự Phụ Thuộc Vào Nhập Khẩu Gia Tăng

Nhập khẩu có thể tăng lên 5,5-6,0 triệu tấn, làm sâu sắc thêm sự phụ thuộc vào nhập khẩu và khiến quốc gia này dễ bị tổn thương hơn trước các biến động của thị trường toàn cầu. Việt Nam, quốc gia cung cấp 80-90% lượng gạo nhập khẩu của Philippines, cũng có thể bị ảnh hưởng bởi Siêu El Niño, khiến việc tìm nguồn cung 5 triệu tấn từ riêng Việt Nam trở nên khó khăn .

Các Cú Sốc Hội Tụ: Nợ Công, Đồng Peso và Chiến Tranh

Philippines đang phải đối mặt với sự hội tụ của nhiều áp lực hệ thống tương tác: nợ công gia tăng, đồng peso mất giá và tổn thất nông nghiệp do biến đổi khí hậu. Các nhà khoa học cảnh báo rằng khi nguồn cung phân bón giảm do chiến tranh Iran, El Niño chồng lên trên có thể "làm giảm mạnh sản lượng nông nghiệp ở các nước kém phát triển" . Sự kết hợp giữa El Niño và sự gián đoạn địa chính trị đối với nguồn cung phân bón tạo ra một cú sốc độc lập và cộng hưởng, không nên nhầm lẫn như một rủi ro đơn lẻ .

Rủi Ro Cho Các Thị Trường Mới Nổi Khác

Ấn Độ

El Niño đe dọa làm suy yếu gió mùa mùa hè, gây căng thẳng cho các cây trồng nhờ nước mưa như lúa gạo và ngô trong vụ kharif . Lượng mưa dưới mức trung bình, hiện tượng Ấn Độ Dương Dao động (IOD) dương và chi phí phân bón cao hơn làm gia tăng áp lực lên nông dân và giá lương thực . Ấn Độ và Ai Cập đứng đầu danh sách các nền kinh tế dễ bị tổn thương nhất trước tác động của El Niño theo chỉ số của Ngân hàng Standard Chartered .

Trung và Nam Phi

Mặc dù vụ mùa 2025/26 đang kết thúc, các điều kiện El Niño sắp tới đe dọa vụ mùa hè tiếp theo . Xung đột dai dẳng ở Sudan và Nam Sudan, kết hợp với rủi ro El Niño trong tương lai, đang gây ra một cuộc khủng hoảng sinh kế nghiêm trọng và làm gia tăng nguy cơ nạn đói trong khu vực .

Thiệt Hại Kinh Tế Toàn Cầu

Nghiên cứu được báo The Independent trích dẫn ước tính một "siêu" El Niño có thể khiến sản lượng nông nghiệp toàn cầu thiệt hại 342 tỷ USD, đặt ra mối đe dọa nghiêm trọng đối với 500 triệu nông dân sản xuất nhỏ trên toàn thế giới. Các kịch bản bao gồm giá các loại cây trồng chủ lực tăng vọt từ 50% đến 100%, cùng với khả năng xảy ra lệnh cấm xuất khẩu gạo từ Ấn Độ, Việt Nam và Thái Lan .

Châu Mỹ Latinh và Caribe

50% năng lượng của châu Mỹ Latinh đến từ thủy điện, khiến khu vực này đặc biệt dễ bị tổn thương trước El Niño; hạn hán buộc phải phụ thuộc vào các nhà máy nhiệt điện đắt đỏ hơn, làm tăng chi phí sản xuất nông nghiệp . Tại Hành lang khô hạn Trung Mỹ, El Niño thường gây ra điều kiện khô hạn từ tháng 6 đến tháng 12, có khả năng ảnh hưởng đến cây ngô và đậu .

Mặt Tích Cực và Cảnh Báo

Một số nhà phân tích lưu ý rằng lượng tồn kho gạo toàn cầu dồi dào có thể làm dịu cú sốc nguồn cung. Nhà kinh tế học của FAO, Shirley Mustafa, nói với tờ Economic Times rằng lượng tồn kho toàn cầu có khả năng 'làm đệm' cho một phần tác động của El Niño, gọi đây là "một tia hy vọng nhỏ" . Tuy nhiên, đây chỉ là sự bù đắp một phần, không phải là sự đảm bảo, đặc biệt nếu các lệnh cấm xuất khẩu được áp đặt.

Cuộc chiến Iran gây ra sự gián đoạn nguồn cung phân bón là một cú sốc độc lập, làm trầm trọng thêm các tác động thời tiết trực tiếp của El Niño — không nên nhầm lẫn hai yếu tố này là một rủi ro. Tuy nhiên, sự kết hợp này tạo ra một kịch bản nguy hiểm bất thường đối với an ninh lương thực toàn cầu, khác biệt so với các sự kiện El Niño trước đây .