EU siết chặt thiết kế gây nghiện trên mạng xã hội: TikTok và Meta đối mặt với quy định mới

Liên minh châu Âu (EU) đang vượt ra ngoài các mối quan tâm truyền thống về nội dung bất hợp pháp và quyền riêng tư dữ liệu để trực tiếp nhắm vào chính thiết kế của các nền tảng mạng xã hội. Theo Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số (DSA), Ủy ban châu Âu đã mở các thủ tục tố tụng chính thức và đưa ra các phát hiện sơ bộ chống lại cả Meta và TikTok, cáo buộc rằng các nền tảng của họ sử dụng các tính năng thiết kế gây nghiện gây hại cho trẻ vị thành niên.

Trọng tâm của vụ kiện EU: Kiến trúc nền tảng gây nghiện

Trong lịch sử, các hành động thực thi của EU đối với các nền tảng công nghệ lớn thường tập trung vào nội dung bất hợp pháp, bảo vệ dữ liệu hoặc cạnh tranh. Các cuộc điều tra hiện tại đánh dấu một sự thay đổi. Theo Nghị viện châu Âu, đây là lần đầu tiên các hành động thực thi tập trung vào "kiến trúc có hại của chính nền tảng, đặc biệt là đối với trẻ vị thành niên và người lớn dễ bị tổn thương" .

Ủy ban đang xem xét liệu các lựa chọn thiết kế — chẳng hạn như cuộn vô tận, tự động phát, thông báo đẩy và hệ thống đề xuất được cá nhân hóa cao độ — có khai thác các lỗ hổng tâm lý của người dùng, tạo ra chứng nghiện hành vi và "hiệu ứng hố thỏ" hay không .

Tiền lệ TikTok: Đòn tấn công đầu tiên rõ ràng

Ủy ban đã mở thủ tục tố tụng chính thức chống lại TikTok vào ngày 19 tháng 2 năm 2024, theo DSA . Cuộc điều tra bao gồm bảo vệ trẻ vị thành niên, thiết kế gây nghiện và nội dung có hại.

Vào ngày 6 tháng 2 năm 2026, Ủy ban đã đưa ra một phát hiện sơ bộ mang tính bước ngoặt: TikTok đã vi phạm DSA thông qua thiết kế gây nghiện của mình . Cụ thể, Ủy ban nhận thấy rằng TikTok đã không đánh giá đầy đủ cách các tính năng như cuộn vô tận, tự động phát, thông báo đẩy và hệ thống đề xuất được cá nhân hóa có thể gây hại cho sức khỏe thể chất và tinh thần của người dùng, bao gồm cả trẻ vị thành niên và người lớn dễ bị tổn thương . Ủy ban kết luận rằng TikTok phải "thay đổi thiết kế cơ bản của dịch vụ" để tuân thủ .

Cuộc điều tra Meta: Một mặt trận song song

Ủy ban đã mở thủ tục tố tụng chính thức chống lại Meta vào tháng 5 năm 2024, điều tra xem liệu Facebook và Instagram có vi phạm DSA trong các lĩnh vực liên quan đến bảo vệ trẻ vị thành niên hay không . Một mối quan tâm trọng tâm là liệu các thuật toán và hệ thống của các nền tảng này "có thể kích thích chứng nghiện hành vi ở trẻ em" hay không .

Ngoài cuộc điều tra thiết kế gây nghiện, Ủy ban đã đưa ra một phát hiện sơ bộ riêng vào ngày 29 tháng 4 năm 2026, rằng Meta đã vi phạm DSA vì không ngăn chặn trẻ em dưới 13 tuổi truy cập Facebook và Instagram . Ủy ban nhận thấy các biện pháp xác minh độ tuổi của Meta không hiệu quả, vì trẻ em có thể dễ dàng vượt qua các hạn chế bằng cách nhập ngày sinh giả .

Vào tháng 6 năm 2026, Bloomberg đưa tin rằng Ủy ban đang chuẩn bị leo thang cuộc điều tra Meta hơn nữa, đưa ra các phát hiện sơ bộ đặc biệt cáo buộc Meta sử dụng "kỹ thuật thiết kế bóc lột để giữ chân người dùng trẻ tuổi" . Điều này sẽ đưa cuộc điều tra Meta vào cùng một hướng với tiền lệ của TikTok.

Các khoản tiền phạt tiềm năng: Những gì đang bị đe dọa

Nếu Ủy ban xác định dứt khoát vi phạm DSA, họ có thể áp dụng mức phạt lên tới 6% doanh thu toàn cầu hàng năm của nhà cung cấp . Mức phạt được xác định dựa trên bản chất, mức độ nghiêm trọng, tái diễn và thời gian vi phạm .

Đối với Meta, nơi báo cáo tổng doanh thu khoảng 164 tỷ đô la Mỹ trong năm 2024, mức phạt DSA tối đa sẽ vào khoảng 9,8 tỷ đô la Mỹ . Các ước tính khác, dựa trên thu nhập năm 2025, cho thấy mức phạt tối đa lên tới 12 tỷ euro (khoảng 13 tỷ đô la Mỹ) . Đối với công ty mẹ của TikTok là ByteDance, mức trần 6% tương tự cũng được áp dụng .

Ngoài ra, Ủy ban có thể áp dụng các khoản thanh toán phạt định kỳ để buộc tuân thủ .

Áp lực lập pháp rộng hơn

Việc thực thi DSA không phải là mặt trận quản lý duy nhất. Chủ tịch Ủy ban EU Ursula von der Leyen đã thông báo vào tháng 5 năm 2026 rằng EU đang xây dựng một Đạo luật Công bằng Kỹ thuật số (DFA) mới sẽ nhắm cụ thể vào "các hành vi thiết kế có hại và gây nghiện" trên các nền tảng kỹ thuật số . DFA sẽ cấm các hành vi thao túng, các tính năng gây nghiện và tiếp thị có ảnh hưởng gây hiểu lầm .

Meta cũng đang phải đối mặt với sự giám sát liên tục đối với mô hình "trả tiền hoặc đồng ý" từ Mạng lưới Hợp tác Bảo vệ Người tiêu dùng EU . Vào năm 2025, Meta đã bị phạt 200 triệu euro theo Đạo luật Thị trường Kỹ thuật số (DMA) cho mô hình này , và kể từ đó đã cam kết cung cấp cho người dùng EU một sự lựa chọn về quảng cáo ít được cá nhân hóa hơn .

Động lực xuyên biên giới và những gì tiếp theo

Cách tiếp cận của EU đang thiết lập một cơ sở quy định cho kiến trúc nền tảng có thể ảnh hưởng đến chính sách trên toàn cầu. Các phát hiện sơ bộ của TikTok đóng vai trò như một khuôn mẫu — bằng cách nhắm trực tiếp vào các tính năng như cuộn vô tận như một rủi ro hệ thống, Ủy ban đang báo hiệu rằng bản thân thiết kế nền tảng có thể phải chịu sự điều chỉnh.

Cả Meta và TikTok đều có quyền trả lời các phát hiện sơ bộ và thực hiện quyền bào chữa của mình trước khi có bất kỳ quyết định không tuân thủ cuối cùng nào . Kết quả của những vụ việc này sẽ xác định ranh giới của thiết kế nền tảng có thể chấp nhận được cho hàng triệu người dùng trên khắp châu Âu.