Vì sao cổ phiếu TSMC giảm mạnh cuối tháng 6/2025? Câu chuyện về một cuộc bán tháo công nghệ toàn cầu

Sự sụt giảm của cổ phiếu TSMC (Taiwan Semiconductor Manufacturing Company) vào cuối tháng 6/2025 không xuất phát từ một vấn đề nội tại của riêng công ty. Nó được thúc đẩy chủ yếu bởi một cuộc bán tháo công nghệ toàn cầu tập trung vào nỗi lo về định giá AI và bán dẫn, kết hợp với một cuộc điều tra bằng sáng chế cụ thể của Ủy ban Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ (ITC). Sự sụt giảm này càng trở nên trầm trọng hơn do tỷ trọng cực kỳ lớn của TSMC — chiếm khoảng 45% chỉ số Taiex của Đài Loan và khoảng 14–15% chỉ số MSCI Emerging Markets — khiến nó trở thành động lực giảm điểm lớn nhất trong cả hai chỉ số này .

Nguyên nhân khiến cổ phiếu TSMC giảm điểm cuối tháng 6

Một số yếu tố hội tụ đã gây áp lực lên cổ phiếu TSMC:

• Điều chỉnh định giá AI/Bán dẫn toàn cầu. Các nhà đầu tư toàn cầu trở nên hoài nghi về định giá quá cao của cổ phiếu AI và chip sau khi chỉ số Nasdaq thiên về công nghệ giảm hơn 4,5% vào tuần trước đó, kích hoạt giao dịch ưa thích rủi ro trên toàn bộ lĩnh vực . Cuộc bán tháo được mô tả là một "cuộc tháo chạy khỏi cổ phiếu công nghệ" (tech rout) và sự dịch chuyển "ưa thích rủi ro" (risk-off) do sự hoài nghi mới về việc chi tiêu cho AI có thể biện minh cho định giá hiện tại .
• Doanh thu của Broadcom thấp hơn kỳ vọng là chất xúc tác. Đợt bán tháo tăng tốc sau khi Broadcom công bố doanh thu quý tài chính thứ hai thấp hơn kỳ vọng, gây ra sự thoái lui trên diện rộng đối với các cái tên liên quan đến AI, bao gồm cả TSMC .
• Lo ngại về lãi suất và tăng trưởng. Nỗi lo về việc tăng lãi suất thêm nữa và tăng trưởng kinh tế chậm lại đã tạo thêm áp lực lên các cổ phiếu công nghệ có hệ số định giá cao trên toàn cầu .
• Cuộc điều tra bằng sáng chế của ITC. Một cuộc điều tra của Ủy ban Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ (ITC) (Mã số 337-TA-1443), do Marlin Semiconductor và Longitude Licensing khởi xướng, nhắm vào các chip 7nm và 5nm của TSMC và các khách hàng hạ nguồn của họ (Apple, Broadcom, Qualcomm, v.v.) . Bốn nghị sĩ Đảng Cộng hòa đã thúc giục ITC chặn nhập khẩu các chip bị cho là vi phạm, tạo thêm một áp lực quản lý . Giám đốc Văn phòng Sở hữu trí tuệ Đài Loan đã công khai gọi các nguyên đơn là "kẻ săn bằng sáng chế" (patent trolls), nhưng sự bất ổn về mặt pháp lý vẫn đè nặng lên tâm lý nhà đầu tư .

Cuộc bán tháo công nghệ toàn cầu rộng hơn

Cuộc bán tháo có quy mô toàn cầu và tác động mạnh đến nhiều chỉ số:

• Nasdaq giảm hơn 2% chỉ trong ngày 23 tháng 6, với S&P 500 giảm 1,4% .
• Chỉ số KOSPI của Hàn Quốc lao dốc ~10% khi Samsung và SK Hynix dẫn đầu các khoản lỗ trong lĩnh vực bán dẫn .
• Sự đau đớn trên diện rộng: Cổ phiếu AI, bán dẫn và bộ nhớ đều chứng kiến sự thu hẹp hệ số định giá nghiêm trọng, với cuộc tháo chạy bắt đầu từ châu Á và lan ngược trở lại Mỹ .

Điểm yếu kém diễn ra sau khi Broadcom báo cáo doanh thu quý tài chính thứ hai thấp hơn kỳ vọng, gây ra một cuộc thoái lui rộng khắp các cổ phiếu liên quan đến bán dẫn và AI. VanEck Semiconductor ETF đã mất hơn 9% vào thứ Sáu, trong khi Arm Holdings của SoftBank và Micron Technology mỗi bên đều giảm hơn 13% .

Chi tiết về cuộc điều tra bằng sáng chế của ITC

Cuộc điều tra bằng sáng chế đã thêm một tầng bất ổn dành riêng cho TSMC:

• Cuộc điều tra Mã số 337-TA-1443 bao gồm "Một số Thiết bị Bán dẫn Sản xuất tại Nước ngoài" và các sản phẩm chứa chúng .
• Các nguyên đơn Marlin Semiconductor và Longitude Licensing khẳng định các chip tiên tiến của TSMC vi phạm bằng sáng chế Hoa Kỳ; ITC có quyền chặn nhập khẩu các chip đó .
• Một phiên điều trần được ấn định vào tháng 2 năm 2026, với phán quyết cuối cùng của ITC dự kiến sẽ có vào cuối năm đó .
• Giám đốc Văn phòng Sở hữu trí tuệ Đài Loan (TIPO) đã công khai gọi các bên kiện là "kẻ săn bằng sáng chế" (patent trolls), mặc dù cuộc điều tra vẫn đang diễn ra .

Tác động vượt trội của TSMC lên các chỉ số Chứng khoán Đài Loan và Thị trường Mới nổi

Sự tập trung trong chỉ số ở mức cực đoan của TSMC có nghĩa là việc giảm điểm của nó đã một tay kéo các chỉ số chuẩn xuống:

• Taiex (~45% TSMC). TSMC chiếm khoảng 45% chỉ số chuẩn Taiex của Đài Loan . Vào ngày 24 tháng 6, Taiex trượt 2,24%, theo sát cuộc bán tháo toàn cầu do công nghệ dẫn dắt, với việc TSMC giảm điểm trực tiếp kéo chỉ số này xuống thấp hơn .
• Chỉ số MSCI Emerging Markets (~14–15% TSMC). TSMC là cổ phiếu lớn nhất trong chỉ số MSCI EM, với tỷ trọng khoảng 14,2%, gần gấp ba lần tỷ trọng của Samsung Electronics (~5%) đứng thứ hai . Đài Loan với tư cách là một quốc gia hiện chiếm khoảng 22–25% chỉ số EM — vượt qua Trung Quốc .
• Khuếch đại từ quỹ thụ động. Vì TSMC là cổ phiếu nắm giữ hàng đầu trong cả Taiex và chỉ số MSCI EM, bất kỳ biến động nào của TSMC đều cơ học thúc đẩy một phần không tương xứng lợi nhuận của chỉ số và buộc các quỹ thụ động phải tái cân bằng, khuếch đại sự biến động .

Nói tóm lại, sự suy giảm của TSMC vào tháng 6 năm 2025 là một trường hợp kinh điển về một cổ phiếu công nghệ vốn hóa siêu lớn đóng vai trò là tâm chấn của một cuộc điều chỉnh định giá AI toàn cầu. Cuộc điều tra bằng sáng chế của ITC đã thêm một áp lực quản lý dành riêng cho TSMC, trong khi tỷ trọng chỉ số cực đoan của nó (45% Taiex, 14–15% MSCI EM) đã khiến cổ phiếu này kéo cả thị trường Đài Loan và chỉ số chuẩn thị trường mới nổi rộng hơn giảm mạnh.