Cuộc thanh lọc thị trường toàn cầu tháng 6/2026: Lý do cổ phiếu, crypto, vàng và bạc đều sụp đổ

Đợt bán tháo thị trường toàn cầu vào tháng 6/2026 không phải là một sự kiện đơn lẻ, mà là một chuỗi các đợt thanh lý đồng bộ trên nhiều loại tài sản, xóa sổ hàng nghìn tỷ USD giá trị trên các thị trường chứng khoán, tiền mã hóa (crypto), vàng và bạc. Sự suy giảm được thúc đẩy bởi sự hội tụ của nhiều yếu tố kích hoạt chứ không phải do một nguyên nhân duy nhất: sự lo lắng về định giá AI, việc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tái định giá theo hướng diều hâu, các lệnh gọi ký quỹ (margin call) dồn dập, một cuộc khủng hoảng thanh khoản, và cuối cùng là sự biến mất của phần bù rủi ro địa chính trị. Dưới đây là phân tích chi tiết về nguyên nhân, diễn biến của từng loại tài sản và triển vọng thị trường.

Nguyên nhân của đợt bán tháo

Sự điều chỉnh định giá AI/công nghệ. Kết quả kinh doanh đáng thất vọng của Broadcom đã gây ra một đợt bán tháo mạnh cổ phiếu bán dẫn vào ngày 5 tháng 6, ảnh hưởng nặng nề đến chỉ số Nasdaq . Các nhà phân tích và nhà đầu tư ngày càng lo ngại rằng chi tiêu cho AI đã vượt quá lợi nhuận thực tế, dẫn đến việc định giá lại rộng rãi các cổ phiếu công nghệ vốn hóa lớn như Nvidia và Tesla . Đây là quân cờ domino đầu tiên ngã đổ.

Tái định giá chính sách Fed diều hâu. Báo cáo việc làm tháng 5 mạnh mẽ của Mỹ - 172.000 việc làm mới - đã đẩy kỳ vọng về việc tăng lãi suất lên cao, đè bẹp định giá cổ phiếu tăng trưởng và công nghệ . Vào ngày 17 tháng 6, Fed giữ nguyên lãi suất ở mức 3,50–3,75% nhưng đã loại bỏ khuynh hướng nới lỏng trước đó. Có tới 9 trong số 18 quan chức của Fed hiện dự kiến sẽ có ít nhất một lần tăng lãi suất 25 điểm cơ bản trong năm 2026 . Ngân hàng Bank of America dự báo mức tăng 75 điểm cơ bản dưới thời Chủ tịch mới Kevin Warsh, trong khi Deutsche Bank dự đoán hai lần tăng . Việc loại bỏ khuynh hướng nới lỏng được thị trường hiểu là một tín hiệu diều hâu, khiến lợi suất trái phiếu ngắn hạn tăng mạnh hơn so với dài hạn .

Làn sóng margin call và khủng hoảng thanh khoản. Khi chứng khoán giảm, các nhà giao dịch sử dụng đòn bẩy phải đối mặt với các lệnh gọi ký quỹ và buộc phải bán những tài sản có thể bán nhanh nhất - thường là các vị thế có lãi trong vàng, bạc và Bitcoin - tạo ra một vòng xoáy đi xuống trên tất cả các thị trường . Một làn sóng các đợt niêm yết công nghệ khổng lồ, bao gồm SpaceX với mức định giá 1.750 tỷ USD, đã rút một lượng lớn tiền mặt khỏi các thị trường thứ cấp hiện có . Sự rút thanh khoản này đã khuếch đại áp lực bán.

Tâm lý "bán tất cả" ngại rủi ro. Vào đầu tháng 6, các nhà đầu tư chuyển sang trạng thái giảm rủi ro trên diện rộng, với chứng khoán, tiền số và kim loại quý giảm đồng loạt - một mô hình đặc trưng của các biến động do thanh khoản chứ không phải do các yếu tố tin tức cụ thể của từng tài sản . Vào ngày 9 tháng 6, Chỉ số Sợ hãi và Tham lam (Fear and Greed Index) trong lĩnh vực tiền số đã chạm mức 10, báo hiệu "Sợ hãi tột độ" (Extreme Fear) .

Phần bù rủi ro địa chính trị biến mất. Vào ngày 25 tháng 6, Mỹ và Iran đã ký một khuôn khổ nhằm chấm dứt xung đột và đạt được lệnh ngừng bắn kéo dài 60 ngày, khiến các tài sản trú ẩn an toàn - vàng, bạc và dầu - mất đi phần bù rủi ro địa chính trị của chúng . Điều này được mô tả trong các bình luận thị trường là "sự xóa bỏ phần bù rủi ro địa chính trị" .

Diễn biến của từng loại tài sản

Chứng khoán. Đợt bán tháo ảnh hưởng đến thị trường chứng khoán theo hai làn sóng. Vào ngày 5 tháng 6, chỉ số S&P 500 giảm 3,00% xuống 7.357 điểm và Nasdaq 100 lao dốc 5,37% xuống 28.774 điểm . Vào ngày 9 tháng 6, một đợt bán tháo trên diện rộng đã xóa sổ ước tính khoảng 1.880 tỷ USD giá trị chỉ trong vòng một giờ, với S&P 500 mất 1,62% (khoảng 1.100 tỷ USD) và Nasdaq giảm 2,50% (khoảng 880 tỷ USD) . Trong các ngày 22–24 tháng 6, cổ phiếu công nghệ tiếp tục lao dốc, với Nasdaq có lúc rơi xuống mức thấp nhất trong hơn một năm, giảm tới 5,8% trong phiên . Bất chấp các khoản lỗ trong tháng 6, tính từ đầu năm đến ngày 22 tháng 6, chỉ số Dow vẫn tăng 7%, S&P 500 tăng 9% và Nasdaq tăng 14% .

Vàng. Vàng giảm mạnh trong mỗi làn sóng. Vào ngày 5 tháng 6, nó giảm 3,28% xuống 4.328 USD/ounce . Vào ngày 9 tháng 6, nó tiếp tục giảm thêm 1,3% . Đến ngày 24 tháng 6, giá vàng giao ngay đã giảm xuống dưới 4.000 USD/ounce lần đầu tiên kể từ tháng 11, giảm gần 30% so với mức đỉnh khoảng 5.600 USD vào tháng 1 . Vào ngày 25 tháng 6, thỏa thuận ngừng bắn địa chính trị khiến vàng giảm thêm 2,79% xuống dưới 4.000 USD .

Bạc. Bạc là tài sản chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Vào ngày 5 tháng 6, nó giảm hơn 8% xuống còn 67,80 USD . Đến ngày 24 tháng 6, nó đã giảm 8% chỉ trong một phiên và giảm 55% so với mức đỉnh khoảng 122 USD hồi tháng 1 . Vào ngày 25 tháng 6, bạc giảm thêm 6,73%, mức giảm lớn nhất trong số các loại tài sản chính ngày hôm đó .

Bitcoin và tiền mã hóa. Bitcoin giảm từ khoảng 63.800 USD vào ngày 4 tháng 6 xuống còn khoảng 60.362 USD vào ngày 5 tháng 6, mức giảm hơn 5,3% . Vào ngày 9 tháng 6, Bitcoin giảm 2,12% cùng với đà bán tháo chung . Mặc dù tiền số đã phục hồi nhẹ so với mức thấp nhất trong nhiều năm vào cuối tháng 6, nhưng luận điểm cho rằng Bitcoin là "vàng kỹ thuật số" trong thời điểm bất ổn đã thất bại và nhiều nhà đầu tư tổ chức đã cắt giảm hoặc loại bỏ hoàn toàn các vị thế của họ . Tính đến ngày 22 tháng 6, Bitcoin đã giảm 28% từ đầu năm, trong khi Ether giảm 43% .

Các yếu tố chính định hình triển vọng

Lộ trình chính sách của Fed là biến số chi phối. Fed đang tạm dừng nhưng nghiêng về hướng diều hâu. Thị trường đang định giá khả năng tăng lãi suất trong năm 2026, trong khi J.P. Morgan cho rằng động thái tiếp theo sẽ là tăng 25 điểm cơ bản vào tháng 9/2027 . Ngân hàng U.S. Bank kỳ vọng Fed sẽ giữ nguyên lãi suất đến năm 2027, và nền kinh tế sẽ tiếp tục bình thường hóa thay vì suy thoái . Phạm vi dự báo rất rộng và khác thường: từ cắt giảm lãi suất (Natixis và Citi) đến tăng 75 điểm cơ bản (BofA và Deutsche Bank) .

Lạm phát vẫn dai dẳng trên mức 2%. Sự kết hợp giữa hoạt động kinh tế mạnh mẽ, lạm phát dai dẳng và bất ổn định cao đang khiến Fed thận trọng . Nghiên cứu của Goldman Sachs dự kiến Fed sẽ làm chậm tốc độ nới lỏng ngay từ tháng 1/2026, với tăng trưởng kinh tế dự báo đạt 2–2,5% .

Cổ phiếu AI bị soi xét. Mùa báo cáo lợi nhuận của các công ty công nghệ sẽ là một thử thách quan trọng: nếu khả năng kiếm tiền từ AI tiếp tục gây thất vọng, khả năng giảm sâu hơn là rất cao. Nếu lợi nhuận vượt kỳ vọng, thị trường có thể phục hồi. Kết quả kinh doanh không đạt kỳ vọng của Broadcom là chất xúc tác chính và các nhà phân tích đang theo dõi xem liệu chi tiêu khổng lồ cho AI có trở thành một "hố không đáy" hay không .

Phần bù rủi ro địa chính trị mỏng hơn. Khuôn khổ ngừng bắn Mỹ-Iran giúp loại bỏ một rủi ro lớn nhưng cũng đồng thời loại bỏ lực mua trú ẩn an toàn cho vàng và dầu . Điều này đã góp phần vào sự sụt giảm mạnh của vàng xuống dưới 4.000 USD.

Điều kiện thanh khoản rất mong manh. Với nợ ký quỹ ở mức cao và các đợt niêm yết lớn mới rút tiền khỏi thị trường, nguy cơ xảy ra một đợt bán tháo đồng bộ khác vẫn hiện hữu nếu có bất kỳ cú sốc mới nào xảy ra . Mô hình các tài sản giảm đồng loạt là dấu hiệu của các biến động do thanh khoản chứ không phải do các yếu tố cơ bản .

Các nhà kinh tế học chia rẽ sâu sắc. Sự khác biệt - từ cắt giảm lãi suất đến tăng 75 điểm cơ bản - phản ánh sự bất định cực độ về quỹ đạo kinh tế vĩ mô . J.P. Morgan dự báo 35% khả năng xảy ra suy thoái kinh tế ở Mỹ và toàn cầu vào năm 2026 .

Tóm lại, tháng 6/2026 là một cuộc thanh lọc thị trường nhiều màn hồi: đầu tiên là nỗi sợ định giá AI, sau đó là một làn sóng margin call, và cuối cùng là sự biến mất của phần bù rủi ro địa chính trị. Triển vọng thị trường phụ thuộc vào việc liệu Fed có thực sự tăng lãi suất, lợi nhuận từ AI có thể biện minh cho mức định giá hay không, và liệu điều kiện thanh khoản có ổn định hay xấu đi thêm.