Đợt nắng nóng chết người tháng 6/2025 ở châu Âu: 'Khối Omega', số người thiệt mạng và lý do El Niño không phải thủ phạm

Các nhà khoa học lưu ý rằng các kiểu tắc nghẽn (blocking patterns) này là những đặc điểm khí quyển tự nhiên đã luôn tồn tại. Tuy nhiên, tác động nhiệt của chúng hiện nay nghiêm trọng hơn nhiều vì nhiệt độ nền (baseline climate) đã nóng hơn. "Kiểu thời tiết không có gì mới, nhưng nền nhiệt đã thay đổi," một nhà nghiên cứu giải thích với AFP . Cùng một khối Omega mà một thế kỷ trước chỉ tạo ra một đợt ấm áp nhẹ, thì ngày nay lại mang đến cái nóng cực đoan, đe dọa tính mạng.

Khối Omega so với El Niño: Tại sao sự khác biệt lại quan trọng?

Trong đợt nắng nóng, nhiều hãng truyền thông đã chỉ ra El Niño là nguyên nhân tiềm tàng. Các nhà khoa học khí hậu đã phản bác mạnh mẽ. Cơ chế của hai hiện tượng này hoàn toàn khác nhau:

Ioanna Vergini, người sáng lập nền tảng dự báo thời tiết toàn cầu WYF24, nói với Euronews rằng việc đổ lỗi cho El Niño về sự kiện này là "sai lầm về mặt khí tượng". Bà lưu ý rằng Thái Bình Dương thậm chí còn không ở trạng thái El Niño mạnh, và ngay cả khi có, ảnh hưởng trực tiếp của nó lên châu Âu cũng rất hạn chế .

Nghiên cứu quy kết nhanh (rapid attribution study) của ClimaMeter kết luận một cách thẳng thắn: "Chúng tôi quy kết nhiệt độ cao gây ra Đợt Nắng nóng Tây Âu tháng 6/2025 là do biến đổi khí hậu do con người gây ra, và các biến động khí hậu tự nhiên có khả năng chỉ đóng vai trò thứ yếu."

Nhiệt độ kỷ lục trên khắp Tây Âu

Nhiệt độ tăng vọt trên khắp lục địa trong tuần cuối cùng của tháng 6/2025:

• Pháp: Bordeaux đạt 41,9°C, phá vỡ kỷ lục trước đó. Các thành phố khác trên khắp đất nước cũng thiết lập kỷ lục cho tháng 6 . Pháp cũng báo cáo ít nhất 40 ca tử vong do đuối nước khi người dân tìm cách hạ nhiệt, bao gồm cả trẻ em .
• Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha: Các kỷ lục quốc gia về nhiệt độ tối đa trong tháng 6 đã bị phá vỡ, với nhiệt độ vượt quá 46°C .
• Ý và Đức: Nhiều địa điểm ghi nhận nhiệt độ trên 40°C .
• Vương quốc Anh: London trải qua một đợt nắng nóng nghiêm trọng, với nhiệt độ buộc hơn 300 trường học phải đóng cửa .
• Serbia: Ghi nhận ngày nóng nhất kể từ khi bắt đầu đo đạc, theo Politico và được các nhà nghiên cứu tại Imperial College trích dẫn .

Cơ quan Biến đổi Khí hậu Copernicus (Copernicus Climate Change Service) xác nhận tháng 6/2025 là tháng 6 nóng thứ ba trên toàn cầu, với tình trạng căng thẳng nhiệt (heat stress) đặc biệt nghiêm trọng ở Tây Âu . Đợt nắng nóng "trở nên dữ dội hơn do nhiệt độ mặt nước biển kỷ lục ở phía tây Địa Trung Hải" .

Thiệt hại về người: Các ca tử vong do biến đổi khí hậu

Đợt nắng nóng này rất chết người. Các số liệu chính từ các nghiên cứu quy kết nhanh và báo cáo chính thức bao gồm:

• Pháp: Ít nhất 18 ca tử vong trực tiếp tính đến ngày 22 tháng 6, bao gồm hai trẻ em bị bỏ quên trong ô tô nóng và 13 vụ đuối nước . Số người chết đuối sau đó đã tăng lên 40 .
• 12 thành phố châu Âu: Một đánh giá khoa học nhanh ước tính khoảng 2.300 ca tử vong liên quan đến nhiệt trên 12 thành phố châu Âu trong khoảng thời gian 10 ngày kết thúc vào ngày 2 tháng 7 . Trong số đó, khoảng 1.500 ca (65%) được cho là do biến đổi khí hậu do con người gây ra .
• London: Viện Grantham (Imperial College) ước tính khoảng 260 ca tử vong liên quan đến nhiệt, trong đó khoảng 170 ca (65%) được cho là do biến đổi khí hậu — nghĩa là biến đổi khí hậu đã làm tăng gấp ba số người chết so với một thế giới không có sự nóng lên toàn cầu .
• Ước tính cả mùa hè: Đến tháng 9/2025, các nhà khoa học ước tính khoảng 16.500 ca tử vong vượt mức (excess deaths) trên khắp châu Âu trong mùa hè có liên quan đến biến đổi khí hậu, tương đương với khoảng 68% số ca tử vong do nắng nóng là do sự nóng lên toàn cầu .

Các nhà khoa học và dự báo viên nói gì: Sự nóng lên dài hạn là động lực chính

Có một sự đồng thuận mạnh mẽ trong các tuyên bố khoa học và các nghiên cứu quy kết nhanh hiện có:

• Sự nóng lên dài hạn là động lực chi phối. Nghiên cứu của ClimaMeter cho biết biến đổi khí hậu do con người gây ra là nguyên nhân chính . Phân tích của Imperial College cho thấy biến đổi khí hậu đã làm tăng gấp ba số ca tử vong do nắng nóng ở London . Một nghiên cứu riêng của Imperial College và Cơ quan Khí tượng Anh (UK Met Office) cho thấy, ở 12 thành phố châu Âu, 65% trong số 2.305 ca tử vong vượt mức ước tính là do biến đổi khí hậu do con người gây ra .
• El Niño chỉ là thứ yếu. "El Niño là một sự sao nhãng" là tiêu đề của một bài phân tích của Euronews trích dẫn nhiều chuyên gia . Mối liên kết từ xa (teleconnection) của kiểu thái bình dương này đến châu Âu rất yếu và không nhất quán so với tín hiệu mạnh mẽ của sự nóng lên toàn cầu.
• Kiểu hình thái không mới, nhưng cường độ thì có. Các khối Omega đã luôn tồn tại. Điều đã thay đổi là nhiệt độ nền nóng hơn, khiến mỗi sự kiện trở nên cực đoan hơn .
• Nhiệt độ mặt nước biển kỷ lục ở phía tây Địa Trung Hải góp phần làm tăng cường độ, theo Copernicus .

Samantha Burgess từ Trung tâm Dự báo Thời tiết Hạn vừa châu Âu (ECMWF) đã mô tả kiểu khí quyển bằng những thuật ngữ rõ ràng với AFP: "tương đương với một vụ tắc đường trong khí quyển, khóa chặt nhiệt" .