Khủng hoảng kép nắng nóng và hạn hán tại châu Âu: Người nghèo chịu thiệt hại nặng nề nhất

Một nghiên cứu mới được bình duyệt bởi Climate Analytics, đăng trên tạp chí Global Environmental Change do Jessie Ruth Schleypen chủ trì, đã cung cấp ước tính toàn diện đầu tiên về việc các hiện tượng thời tiết cực đoan kép — nắng nóng và hạn hán xảy ra đồng thời — tác động đến nền kinh tế hộ gia đình trên khắp châu Âu như thế nào. Kết quả được công bố vào tháng 6 năm 2026, đúng thời điểm một đợt nắng nóng kỷ lục quét qua lục địa già, gây ra cảnh trường học đóng cửa, cắt điện, và hàng chục ca tử vong. Kết luận chính của nghiên cứu: những cú sốc khí hậu kép này đã làm mất gần 3% thu nhập mỗi năm của hộ gia đình châu Âu trung bình, và gánh nặng này đè nặng nhất lên người nghèo .

Nghiên cứu đã phát hiện ra điều gì?

Sụt giảm thu nhập gần như phổ biến. Sử dụng dữ liệu từ năm 2004 đến 2022, Schleypen và các đồng tác giả (Fahad Saeed, Anne Zimmer và Tilman Brück) phát hiện ra rằng các sự kiện nắng nóng và hạn hán kết hợp làm giảm thu nhập trung bình của hộ gia đình châu Âu gần 3% . Để so sánh, một đợt nắng nóng đơn lẻ làm giảm 0,7% thu nhập mỗi năm; một đợt hạn hán giảm 1,8%. Nhưng khi chúng xảy ra cùng nhau, tổn thất không chỉ là phép cộng đơn thuần — mà gần như gấp đôi so với tổng các tác động riêng lẻ, cho thấy hiệu ứng khuếch đại mạnh mẽ .

Bất bình đẳng gia tăng mạnh. 20% hộ gia đình nghèo nhất mất khoảng 4% thu nhập — cao hơn khoảng 2 điểm phần trăm so với các nhóm thu nhập cao hơn, vốn chỉ mất từ 1,1% đến 1,8% . Điều này có nghĩa là các hiện tượng thời tiết cực đoan không chỉ đơn thuần gây bất tiện; chúng đang chủ động làm gia tăng khoảng cách giàu nghèo trong các quốc gia châu Âu. Nghiên cứu đã xác định các kênh thiệt hại cụ thể: sức khỏe suy giảm và năng suất lao động thấp hơn, sản lượng lương thực giảm, và sự gián đoạn của các dịch vụ phụ thuộc vào nước như giao thông vận tải và phát điện .

Các điểm nóng khu vực rất rõ ràng. Không phải toàn bộ châu Âu bị ảnh hưởng như nhau. Các khu vực chịu tổn thất thu nhập lịch sử lớn nhất là Madrid (gần 10%), Trung Hungary (9,4%) và Trung Tây Ban Nha (8,8%) . Nghiên cứu dự báo rằng các hộ gia đình Hy Lạp, Tây Ban Nha, Romania, Bulgaria và Síp sẽ phải đối mặt với tổn thất lớn nhất trong tương lai .

Nguy cơ nghèo đói tăng vọt. Nghiên cứu ước tính rằng ở mức nhiệt độ tăng 1,5°C, khoảng 60 triệu người châu Âu có thể đối mặt với nguy cơ nghèo đói từ các hiện tượng thời tiết cực đoan kép. Ở mức tăng 2,7°C — kịch bản mà thế giới đang hướng tới với các chính sách và cam kết hiện tại — con số đó tăng hơn gấp đôi, lên tới 127 triệu người .

Dự báo thu nhập dài hạn rất nghiệt ngã. Nếu nhiệt độ tăng 2,7°C vào năm 2100, thu nhập trung bình của hộ gia đình châu Âu có thể giảm 27% so với mức cơ sở không có thêm biến đổi khí hậu. Nếu thành công trong việc hạn chế mức tăng ở 1,5°C, mức giảm trung bình sẽ vào khoảng 7% .

Nghiên cứu được công bố trong khuôn khổ dự án ACCREU và có sẵn trên Global Environmental Change .

Đợt nắng nóng đã đưa nghiên cứu vào cuộc sống

Cùng tuần nghiên cứu được công bố, châu Âu hứng chịu một đợt nắng nóng thảm khốc vào tháng 6 năm 2026, phá vỡ các kỷ lục nhiệt độ ở nhiều quốc gia. Mối liên hệ giữa các phát hiện học thuật và các sự kiện thực tế trở nên tức thời và rõ ràng.

• Tử vong: Ít nhất 40 người chết đuối ở Pháp khi cố gắng hạ nhiệt dưới nước; ba người già tử vong gần Bordeaux do nguyên nhân liên quan đến nhiệt; và hai trẻ nhỏ được phát hiện đã chết trong một chiếc ô tô ở miền nam nước Pháp . Ở Tây Ban Nha, một phụ nữ 90 tuổi và một người đàn ông 68 tuổi chết vì sốc nhiệt . Trang Wikipedia về sự kiện này thống kê có hơn 282 ca tử vong trên khắp Pháp (58), Anh (15) và Tây Ban Nha (209) .
• Mất điện: Sự cố máy biến áp do nhiệt ở Pháp đã gây ra tình trạng mất điện ảnh hưởng đến 106.000 hộ gia đình, trong đó có 68.000 hộ ở Finistère . Mất điện cũng xảy ra ở Milan và Turin do nhu cầu sử dụng điều hòa không khí tăng vọt .
• Trường học đóng cửa: Hàng trăm trường học ở Anh, Pháp và Đức đã phải đóng cửa hoàn toàn hoặc chuyển sang lịch học rút ngắn, với các công đoàn giáo dục cho rằng điều kiện quá nguy hiểm đối với trẻ em . Riêng tại Pháp, 845 trường học đã đóng cửa và 1.800 trường khác điều chỉnh giờ học .
• Giao thông đình trệ: Eurostar đã hủy bốn chuyến tàu London–Paris, và nhiều chuyến tàu ở Anh bị hủy, với nhà chức trách kêu gọi hành khách tránh các chuyến đi không thiết yếu . Dịch vụ đường sắt ở Bỉ, Pháp và Tây Ban Nha cũng giảm hoạt động .
• Cơ sở hạ tầng lão hóa: Đợt nắng nóng đã phơi bày sự thiếu chuẩn bị của châu Âu. Chỉ khoảng 20% hộ gia đình châu Âu có máy điều hòa không khí, và phần lớn cơ sở hạ tầng nhà ở, giao thông và năng lượng của lục địa này được xây dựng cho một khí hậu không còn tồn tại .

Bối cảnh rộng hơn về tử vong do nắng nóng

Việc công bố nghiên cứu cũng trùng với một lời nhắc nhở rõ ràng từ văn phòng châu Âu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO): trong bốn năm qua, hơn 200.000 người trên khắp châu Âu đã chết vì các nguyên nhân liên quan đến nhiệt, và hầu hết những cái chết này đều có thể phòng ngừa được . Trên toàn cầu, căng thẳng nhiệt là mối nguy hiểm môi trường chết người nhất, gây ra gần 500.000 ca tử vong hàng năm .

Hiệu ứng kết hợp: Tại sao nghiên cứu này lại quan trọng

Schleypen nhấn mạnh điểm này: "Khi nắng nóng và hạn hán xảy ra cùng một lúc, thiệt hại có thể lớn hơn nhiều so với khi chúng xảy ra riêng lẻ" . Dữ liệu của nghiên cứu chứng minh điều này — hiệu ứng tổng hợp gần như gấp đôi tổng các tác động riêng lẻ — có nghĩa là các nhà hoạch định chính sách chỉ lập kế hoạch riêng cho nắng nóng hoặc hạn hán có thể sẽ đầu tư không đủ mức cho các biện pháp thích ứng.

Nghiên cứu cũng phát hiện ra rằng tần suất các sự kiện nắng nóng và hạn hán kết hợp đang gia tăng trên khắp châu Âu, phù hợp với các tài liệu học thuật rộng hơn cho thấy biến đổi khí hậu do con người gây ra đã làm tăng gấp đôi tần suất của các sự kiện tổng hợp này ở nhiều khu vực trên thế giới .

Kêu gọi các biện pháp thích ứng mạnh mẽ hơn

"Đợt nắng nóng hiện tại đang đe dọa sức khỏe, sinh kế và khả năng làm việc của người dân," Schleypen cho biết trong thông cáo báo chí của nghiên cứu . Các nhà khoa học nhấn mạnh rằng châu Âu là lục địa ấm lên nhanh nhất thế giới, với nhiệt độ tăng với tốc độ gần gấp đôi tốc độ trung bình toàn cầu, và cơ sở hạ tầng lão hóa cùng với khả năng tiếp cận điều hòa không khí hạn chế khiến việc thích ứng trở thành ưu tiên cấp bách . Nghiên cứu cảnh báo rằng nếu không cắt giảm nhanh chóng lượng khí thải và tăng cường đầu tư đáng kể vào thích ứng — đặc biệt là cho các hộ gia đình dễ bị tổn thương nhất — thì bất bình đẳng và nghèo đói ở châu Âu sẽ gia tăng đáng kể trong những thập kỷ tới .