Cú sốc dầu mỏ từ chiến tranh Iran đã thúc đẩy xuất khẩu xe điện Trung Quốc và định hình lại giao thông toàn cầu như thế nào?

Cuộc chiến giữa Mỹ-Israel và Iran bắt đầu từ ngày 28/2/2026 đã gây ra một cơn địa chấn về giá dầu toàn cầu. Giá dầu thô tăng vọt ~64% sau khi eo biển Hormuz bị phong tỏa, làm gián đoạn tới 20% lượng dầu vận chuyển bằng đường biển trên thế giới . Hệ quả tất yếu là quá trình chuyển đổi sang xe điện (EV) trên toàn thế giới được 'thúc ga' mạnh mẽ, mở ra kỷ nguyên xuất khẩu kỷ lục cho xe điện Trung Quốc, đồng thời gây ra các cuộc khủng hoảng nhiên liệu diện rộng ở châu Phi và những điều chỉnh chính sách chưa từng có tại các nước đang phát triển.

Kỷ lục xuất khẩu xe điện Trung Quốc

Trung Quốc đã thiết lập một kỷ lục xuất khẩu mới. Theo số liệu từ Hiệp hội Xe khách Trung Quốc (CPCA), lượng xe điện và xe hybrid xuất khẩu trong tháng 3/2026 đạt 349.000 chiếc, tăng tới 140% so với cùng kỳ năm 2025 . Sự tăng trưởng 'thần tốc' này được dẫn dắt bởi ba 'ông lớn': BYD, Geely và Chery .

Không chỉ dừng lại ở đó, sang tháng 4/2026, xuất khẩu xe điện thuần túy của Trung Quốc đã vượt 400.000 chiếc trong một tháng. Tổng lượng xe xuất khẩu (gồm cả xe xăng) trong 4 tháng đầu năm đã đạt gần 1,4 triệu chiếc . Theo dữ liệu từ tổ chức tư vấn năng lượng Ember, tổng doanh thu từ các sản phẩm năng lượng sạch (xe điện, pin, năng lượng mặt trời) của Trung Quốc trong tháng 3 đã cán mốc 26 tỷ USD – con số kỷ lục hàng tháng cao nhất từ trước đến nay . Vị thế của Trung Quốc được củng cố khi nước này hiện nắm tới 70% sản lượng sản xuất xe điện toàn cầu và khoảng 85% sản lượng pin, trở thành 'ông lớn' hưởng lợi chính từ cuộc khủng hoảng năng lượng này .

Cú sốc giá xăng dầu và tác động lên giao thông tại châu Phi

Cuộc khủng hoảng nhiên liệu đã ập đến châu Phi chỉ trong vài tuần. Tại Kenya, Ethiopia và Zambia, các trạm xăng đã rơi vào tình trạng thiếu hụt nguồn cung . Nam Phi chứng kiến giá xăng tăng gần 30%, trong khi giá dầu diesel bán buôn tăng hơn 55% vào ngày 1/4/2026 . Tại Kenya, giá dầu diesel tăng 24%, lên khoảng 1,60 USD/lít, và giá tại Nairobi đã chạm mức kỷ lục 242 KSh (shilling Kenya) một lít .

Cú sốc này đã làm tê liệt giao thông, đẩy giá lương thực tăng cao, thậm chí các trường học ở Soweto (Nam Phi) phải đóng cửa vì xe buýt không có nhiên liệu để đưa đón học sinh. Ngư dân ở Somalia cũng phải nằm bờ vì thiếu dầu . Các chính phủ trên khắp lục địa đã phải đưa ra các biện pháp khẩn cấp: Namibia cắt giảm thuế nhiên liệu, Ai Cập áp đặt lệnh giới nghiêm kinh doanh lúc 9 giờ tối, và Kenya tạm thời nới lỏng tiêu chuẩn chất lượng nhiên liệu để duy trì nguồn cung .

Chính sách miễn thuế xe điện táo bạo của Kenya

Vào ngày 22/5/2026, Tổng thống Kenya William Ruto đã tuyên bố miễn hoàn toàn thuế nhập khẩu cho 100.000 xe điện đầu tiên vào nước này. Ông nhấn mạnh mục tiêu tận dụng cuộc khủng hoảng nhiên liệu Iran để thúc đẩy đầu tư vào xe điện . Chính phủ Kenya cũng đã đặt mua 3.000 xe điện để phục vụ lực lượng an ninh và hành chính . Việc miễn thuế này được kỳ vọng sẽ giảm tới 25% chi phí lăn bánh ban đầu của một chiếc xe điện .

Tuy nhiên, chính sách này lại đang mâu thuẫn gay gắt với Dự luật Tài chính 2026, vốn đề xuất áp thuế giá trị gia tăng (VAT) 16% lên xe điện, pin lithium-ion và xe đạp điện. Các nhà phân tích mô tả đây là một 'cuộc tấn công tự bắn vào chân mình' tiềm tàng, tạo ra sự bất ổn chính sách đáng kể và có nguy cơ đẩy tham vọng xe điện của Kenya ra xa tầm với .

Lệnh cấm nhập khẩu xe xăng của Lào (Chưa được xác thực)

Lưu ý: Thông tin về lệnh cấm nhập khẩu xe chạy bằng nhiên liệu hóa thạch của Lào đã được đề cập trong yêu cầu tìm kiếm, nhưng không có bằng chứng trực tiếp nào từ các nguồn hiện tại có thể xác minh tuyên bố này. Cần phải kiểm tra thêm thông tin.

Sự bùng nổ của xe điện Trung Quốc tại các nước đang phát triển

Các nhà sản xuất xe điện Trung Quốc đang nhắm mục tiêu mạnh mẽ vào các nước đang phát triển phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu nhiên liệu, vốn là những nước bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi cú sốc dầu mỏ. Họ chào bán các gói sản phẩm hấp dẫn bao gồm xe điện giá rẻ, pin và hệ thống năng lượng mặt trời . Nhu cầu tăng vọt từ Australia đến Việt Nam, và hàng tồn kho xe điện cũ đang cạn kiệt ở các thị trường nơi người mua tìm kiếm giải pháp thay thế cho xăng dầu . Theo Benchmark Mineral Intelligence, nhu cầu xe điện toàn cầu đã tăng trong tháng thứ hai liên tiếp vào tháng 4/2026, riêng Trung Quốc báo cáo mức tăng tới 82,6% so với tháng trước . Giá xe điện cũ ở một số thị trường đã tăng 10–20% do nguồn cung thắt chặt .

Thách thức hạ tầng trạm sạc

Mặc dù các chính phủ trên khắp châu Phi và các khu vực đang phát triển khác đang chạy đua để xây dựng cơ sở hạ tầng sạc, nhưng lục địa này vẫn phải đối mặt với những rào cản lớn. Al Jazeera đưa tin rằng xung đột Iran đã mở ra