Đại dịch Ebola 2026: Chủng Bundibugyo nguy hiểm chưa có vaccine, châu Phi khởi động kế hoạch 518 triệu đô

Đại dịch Ebola năm 2026, do virus Bundibugyo (Orthoebolavirus bundibugyoense) gây ra, đang đặt ra một thách thức đặc biệt nguy hiểm: thế giới hiện không có vaccine hay phương pháp điều trị nào được phê duyệt cho chủng này. Dưới đây là những thông tin chi tiết chính được tổng hợp từ các báo cáo chính thức của chính phủ và các cơ quan y tế quốc tế vào tháng 6/2026.

Tổng quan về ổ dịch: Số ca nhiễm và tử vong

Ổ dịch được công bố vào ngày 15/5/2026 tại Cộng hòa Dân chủ Congo (CHDC Congo) và Uganda . Tổng Giám đốc WHO đã tuyên bố đây là tình trạng khẩn cấp về sức khỏe cộng đồng gây quan ngại quốc tế vào ngày 17/5 . Theo số liệu chính thức mới nhất:

• CHDC Congo (tính đến ngày 21–22/6/2026): Bộ Y tế CHDC Congo báo cáo 1.048 ca nhiễm xác nhận và 267 ca tử vong xác nhận, với 371 người đang được cách ly điều trị tại bệnh viện . Số liệu từ Wikipedia cho thấy có khoảng 1.023 ca nhiễm xác nhận và 256 ca tử vong trên cả hai nước tính đến ngày 21/6, với tỷ lệ tử vong khoảng 26% .
• Uganda (tính đến đầu tháng 6/2026): Uganda xác nhận 19 ca nhiễm và 2 ca tử vong. Trong số này, 14 ca là các trường hợp nhập cảnh từ CHDC Congo và 5 ca là công dân Uganda .
• Diễn biến ban đầu: Đến ngày 2/6, tổng cộng 378 ca nhiễm xác nhận và 63 ca tử vong xác nhận đã được báo cáo trên cả hai nước .

Chưa có vaccine hoặc phương pháp điều trị nào được phê duyệt cho chủng Bundibugyo

Khác với virus Ebola Zaire (đã có vaccine và liệu pháp kháng thể đơn dòng được cấp phép), không có vaccine hoặc phương pháp điều trị đặc hiệu nào được ủy quyền cho virus Bundibugyo . Cơ quan Dược phẩm châu Âu (EMA) xác nhận rằng chưa có vaccine hoặc phương pháp điều trị nào được ủy quyền cho bệnh do virus Bundibugyo . Đại học Imperial College London lưu ý rằng các liệu pháp kháng thể đơn dòng đã được cấp phép chỉ đặc hiệu với chủng Zaire, do đó chỉ có thể áp dụng các biện pháp chăm sóc hỗ trợ (bù nước, cân bằng điện giải) . Vào ngày 28/5, các nhóm chuyên gia tư vấn của WHO khuyến nghị rằng mọi vaccine hoặc liệu pháp ứng cử viên chỉ nên được sử dụng trong khuôn khổ các thử nghiệm lâm sàng . Tổng Giám đốc Africa CDC đã tuyên bố rằng mục tiêu là có một vaccine đặc hiệu cho Bundibugyo vào cuối năm 2026 .

Lời kêu gọi tự chủ y tế của ông Ramaphosa

Vào ngày 16/6/2026, Tổng thống Nam Phi Cyril Ramaphosa — với tư cách là Nhà vô địch của Liên minh châu Phi về Phòng ngừa, Chuẩn bị và Ứng phó Đại dịch — đã có bài phát biểu tại một cuộc họp trực tuyến cấp cao của các nguyên thủ quốc gia châu Phi về dịch Ebola . Ông nhấn mạnh rằng châu Phi không thể tiếp tục dựa vào chuỗi cung ứng từ xa và thiện chí của nước ngoài trong các trường hợp khẩn cấp về y tế, mà phải tự xây dựng năng lực sản xuất và phân phối các loại thuốc và vaccine thiết yếu . Chính phủ của ông đã coi đây là động lực thúc đẩy "chủ quyền y tế" của châu Phi, bao gồm sản xuất vaccine và dược phẩm trong nước .

Kế hoạch ứng phó 518 triệu USD của Liên minh châu Phi

Vào ngày 5/6/2026, Africa CDC và WHO đã cùng khởi động Kế hoạch Chuẩn bị và Ứng phó Cấp châu lục cho đợt bùng phát, nhằm huy động 518 triệu USD để hỗ trợ các quốc gia châu Phi phát hiện, ngăn chặn và ứng phó với dịch bệnh . Kế hoạch kéo dài sáu tháng (tháng 6 đến tháng 11/2026) sử dụng chiến lược "Một phản ứng" để tăng cường giám sát, phòng thí nghiệm, điều trị và phối hợp xuyên biên giới .

Cam kết 13,5 triệu USD của Nam Phi cho Africa CDC

Tại cuộc họp cấp cao ngày 16/6, Tổng thống Ramaphosa đã công bố việc tăng cường đóng góp của Nam Phi, cam kết 13,5 triệu USD cho Africa CDC để hỗ trợ điều trị và ngăn chặn dịch bệnh . Một tuyên bố trước đó của nội các có đề cập đến khoản đóng góp 5 triệu USD cho một kế hoạch 319 triệu USD riêng biệt, nhưng cam kết 13,5 triệu USD của ông Ramaphosa vào ngày 16/6 là con số lớn hơn và cụ thể hơn được đưa ra tại hội nghị thượng đỉnh các nguyên thủ quốc gia .

Gần 38 triệu USD tài trợ bổ sung từ Mỹ

Thiếu bằng chứng. Các kết quả tìm kiếm hiện có không chứa một con số đã được xác nhận, có thể kiểm chứng về "gần 38 triệu USD tài trợ bổ sung từ Mỹ" cho đợt bùng phát cụ thể này. CDC đã huy động các hoạt động ứng phó , và chính phủ Mỹ đang tích cực tham gia, nhưng không tìm thấy con số cụ thể nào về nguồn tài trợ mới của Mỹ cho ứng phó với dịch Bundibugyo năm 2026 trong các tài liệu được xem xét từ nguồn. Con số này không thể được xác minh một cách độc lập từ các báo cáo của chính phủ hoặc cơ quan sẵn có.