Chứng khoán châu Âu lao dốc: Những đòn bẩy kép đánh sập 'bong bóng' AI

1. Cú 'quay xe' của Fed

Báo cáo việc làm tháng 5 của Mỹ mạnh hơn dự kiến đã chấm dứt hy vọng về việc Cục Dự trữ Liên bang (Fed) sẽ cắt giảm lãi suất. Các nhà giao dịch nhanh chóng định giá lại, hiện thấy khoảng 50 điểm cơ bản (bps) sẽ tăng lãi suất vào cuối năm 2026 . Lợi suất trái phiếu cao hơn ngay lập tức gây áp lực lên toàn bộ thị trường cổ phiếu, nhưng các cổ phiếu tăng trưởng và công nghệ – vốn có định giá nhạy cảm nhất với lãi suất cao hơn – bị ảnh hưởng nặng nề nhất . Như một bản tin của Reuters đã tổng kết: "Các nhà đầu tư đang chuẩn bị cho việc tăng lãi suất hơn nữa trên toàn cầu khi lạm phát vẫn tiếp diễn, đặc biệt là do chi phí năng lượng tăng" .

2. Sự trả giá cho chi tiêu AI

Trong nhiều tháng, câu chuyện trên thị trường rất đơn giản: đổ hàng nghìn tỷ đô la vào cơ sở hạ tầng AI và chờ lợi nhuận. Cho đến khi Broadcom – một 'ông trùm' trong lĩnh vực bán dẫn – đưa ra dự báo doanh thu yếu kém và không nâng triển vọng doanh thu từ AI . Thông điệp như một tiếng sét: Nếu ngay cả những 'gã khổng lồ' chip cũng khó hứa hẹn lợi nhuận từ hàng trăm tỷ đô la chi tiêu vốn, thì có lẽ toàn bộ 'cơn sốt' AI đã bị định giá quá cao .

Cổ phiếu của Nvidia, Samsung Electronics, SK Hynix và SoftBank Group dẫn đầu làn sóng bán tháo. Chỉ số bán dẫn Philadelphia sụp đổ 10,26% vào ngày 5 tháng 6 – mức giảm trong một ngày lớn nhất kể từ đại dịch năm 2020 và lớn thứ tư kể từ khi chỉ số này được tạo ra vào năm 1994 . Các nhà đầu tư bắt đầu đặt câu hỏi đã bị hoãn lại suốt hai năm: "Một số công ty hiện đang hỏi liệu chi tiêu cho AI có mang lại doanh thu mới hoặc cắt giảm chi phí đủ nhanh hay không" .

3. 'Con bài' dầu mỏ Trung Đông

Như thể những cơn gió ngược vĩ mô và ngành là chưa đủ, xung đột mới giữa Iran và Israel đã làm gián đoạn eo biển Hormuz, một điểm nghẽn quan trọng đối với các chuyến hàng dầu toàn cầu . Giá dầu tăng vọt, làm gia tăng tâm lý 'ngại rủi ro' và giáng một đòn kép vào các ngành nhạy cảm với năng lượng và cổ phiếu vận tải. Tạp chí Fortune đưa tin: "Cổ phiếu đang bị bán tháo trên toàn cầu sáng nay khi các nhà đầu tư không vui khi thấy giá dầu lại tăng – vì xung đột mới ở Trung Đông" .

Diễn biến thị trường: Một bảng điểm toàn cầu

Mức giảm sâu, đồng bộ và lan rộng khắp các khu vực. Dưới đây là bảng điểm dựa trên các báo cáo từ tháng 6 năm 2026:

Châu Âu

• STOXX 600: Hợp đồng tương lai giảm 1,1% vào ngày 23 tháng 6; chỉ số này chạm mức thấp nhất kể từ ngày 12 tháng 6 và đóng cửa giảm 0,7%, với hầu hết các ngành đều nằm trong sắc đỏ .
• Công nghệ và tài nguyên cơ bản dẫn đầu mức giảm ngành ở châu Âu .
• DAX của Đức giảm 1%; CAC 40 của Pháp giảm 0,8% .

Mỹ

• Chỉ số tổng hợp Nasdaq: -4,18% vào ngày 5 tháng 6 (ngày tồi tệ nhất kể từ tháng 4 năm 2025); hợp đồng tương lai Nasdaq 100 giảm 2,1% vào ngày 23 tháng 6 .
• S&P 500: -2,64% vào ngày 5 tháng 6 (ngày tồi tệ nhất năm 2026), kết thúc chuỗi 9 tuần tăng điểm .
• Chỉ số bán dẫn Philadelphia: -10,26% vào ngày 5 tháng 6 .

Châu Á-Thái Bình Dương

• MSCI châu Á-Thái Bình Dương (ngoại trừ Nhật Bản): -2,25% vào ngày 5 tháng 6 .
• Nikkei Nhật Bản: -1,3% vào ngày 5 tháng 6; -3,85% vào ngày 8 tháng 6 .
• Kospi Hàn Quốc: giảm tới 8% vào ngày 8 tháng 6; Samsung Electronics và SK Hynix – chiếm hơn 40% chỉ số – giảm lần lượt 10% và 7% . Chỉ số Kospi đã trải qua mức giảm một ngày mạnh nhất kể từ tháng 3 năm 2020 vào ngày 23 tháng 6, giảm tới 10% .
• Chỉ số Shanghai Composite Trung Quốc: -1,70% vào ngày 8 tháng 6 .
• Hang Seng Hồng Kông: -1,22% .

Tại sao cuộc bán tháo này lại khác?

Đây không phải là một đợt điều chỉnh thông thường. Một số đặc điểm cấu trúc phân biệt cuộc bán tháo tháng 6 năm 2026 với những đợt 'xóc' trước đó:

Sự đảo chiều đồng bộ của giao dịch thống trị duy nhất. Cổ phiếu AI đã là "chủ đề xác định cho thị trường vốn" trong năm 2026, theo Fidelity International . Cuộc bán tháo này đại diện cho sự tháo dỡ mạnh mẽ của một 'bong bóng' AI mà nhiều nhà phân tích đã cảnh báo là đã bị kéo căng quá mức – thậm chí trước khi bán tháo, một báo cáo của Schwab đã liệt kê "bong bóng AI" là cạm bẫy thị trường tiềm ẩn đầu tiên cần theo dõi trong năm 2026 .

Chính sách tiền tệ chuyển từ 'gió đuôi' thành 'gió ngược'. Việc Fed chuyển hướng từ cắt giảm lãi suất sang có thể tăng lãi suất đã thay đổi hoàn toàn 'phép tính' đối với các cổ phiếu tăng trưởng có hệ số giá cao. "Với sự sụt giảm mạnh của thị trường chứng khoán Mỹ vào thứ Sáu tuần trước – đặc biệt là sự sụt giảm của cổ phiếu công nghệ – có vẻ như các nhà đầu tư lo sợ Fed có thể sẽ ra tay một lần nữa, nhưng lần này nạn nhân chính sẽ là Phố Wall," một chuyên mục kinh doanh Malaysia nhận xét .

Một cú sốc hàng hóa đồng thời. Sự gián đoạn dầu mỏ ở Trung Đông đã thêm một động lực lạm phát, củng cố thay vì bù đắp cho câu chuyện Fed thắt chặt chính sách . Triển vọng thị trường giữa năm của Fidelity lưu ý rằng "nếu cú sốc dầu dẫn đến áp lực lạm phát gia tăng bền vững, Fed có thể buộc phải giữ lãi suất cao hơn trong thời gian dài hơn" .

Điều gì tiếp theo: Tâm lý mong manh, phục hồi thận trọng

Vào cuối tháng 6, một số thị trường đã bắt đầu ổn định. Chỉ số Kospi của Hàn Quốc đã phục hồi 2,2% vào ngày 24 tháng 6 sau khi giảm 10% vào ngày hôm trước . Chỉ số STOXX 600 cũng phục hồi một phần từ mức thấp trong phiên, đóng cửa giảm 0,7% thay vì mức giảm 1,1% như hợp đồng tương lai đã chỉ ra . Tuy nhiên, các nhà phân tích cảnh báo rằng rủi ro biến động vẫn ở mức cao, và các căng thẳng cốt lõi – quỹ đạo lãi suất Fed, lợi tức đầu tư vào AI, và địa chính trị Trung Đông – vẫn chưa được giải quyết .

Ủy ban Đầu tư Toàn cầu của Morgan Stanley lưu ý rằng bất chấp cuộc bán tháo, "sự bùng nổ chi tiêu vốn cho AI đã trở thành tiếng kêu tập hợp của Phố Wall" và nỗi lo suy thoái vẫn "gần như không tồn tại" . Nhưng sự lạc quan đó phụ thuộc vào việc câu hỏi về chi tiêu AI được giải quyết trong các quý tới. Nếu lợi nhuận không thành hiện thực, cuộc bán tháo tháng 6 năm 2026 có thể được nhớ đến không chỉ là một sự điều chỉnh, mà là một bước ngoặt.