Tổng thống Iran Pezeshkian tới Pakistan: Chương trình tên lửa ‘Không thể thương lượng’, thỏa thuận hòa bình Mỹ-Iran đang mong manh

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã thăm Pakistan vào ngày 23/6/2026 để đích thân cảm ơn Islamabad đã làm trung gian cho thỏa thuận hòa bình lịch sử nhưng mong manh giữa Mỹ và Iran. Trong cuộc họp báo chung với Thủ tướng Shehbaz Sharif, ông Pezeshkian đã vạch ra một ranh giới đỏ rõ ràng: chương trình tên lửa đạn đạo của Iran là không thể thương lượng và chưa bao giờ là một phần của Bản ghi nhớ Islamabad . Chuyến thăm diễn ra chỉ vài ngày sau khi thỏa thuận tạm thời 14 điểm được ký kết, và khi các tranh chấp ngay lập tức về thanh sát hạt nhân và bạo lực tái diễn ở Lebanon đe dọa phá hủy con đường 60 ngày hướng tới một hiệp ước vĩnh viễn.

Chuyến thăm cấp nhà nước của ông Pezeshkian tới Pakistan (23/6/2026)

Tổng thống Masoud Pezeshkian đã đến Islamabad vào ngày 23/6 cho chuyến thăm cấp nhà nước kéo dài một ngày — chuyến đi nước ngoài đầu tiên của ông kể từ sau cuộc không kích của Mỹ-Israel vào Iran ngày 28/2 . Ông đã có các cuộc gặp riêng với Tổng thống Asif Ali Zardari, Thủ tướng Shehbaz Sharif và các nhà lãnh đạo quân sự cấp cao . Chuyến thăm được định hướng như một cử chỉ tri ân đối với vai trò trung gian hòa giải của Pakistan, khi ông Pezeshkian công khai cảm ơn ông Sharif vì 'sức mạnh và sự ủng hộ' của Pakistan và mô tả Islamabad là 'trung thực và kiên quyết' trong các nỗ lực của mình .

Chương trình tên lửa đạn đạo: ‘Không thể thương lượng’

Ông Pezeshkian nhấn mạnh rằng chương trình tên lửa đạn đạo của Iran sẽ không được đưa ra bàn đàm phán. Phát biểu tại cuộc họp báo chung, ông nói: 'Nếu những tên lửa chúng tôi có để phòng thủ không tồn tại, Israel và Mỹ đã biến Iran thành một Gaza khác rồi' . Ông và Thủ tướng Shehbaz Sharif đều xác nhận rằng chương trình tên lửa chưa bao giờ là một phần của Bản ghi nhớ Islamabad . Ông Sharif nói thêm rằng không nên có tiêu chuẩn kép: 'Một số quốc gia có thể có tên lửa đạn đạo, còn Iran thì không?' .

Vai trò của Pakistan trong việc làm trung gian cho thỏa thuận

Pakistan đóng vai trò trung gian hòa giải chính giữa Tehran và Washington. Thủ tướng Shehbaz Sharif đã đích thân tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán ở Thụy Sĩ . Bản ghi nhớ chính thức được đặt tên là Bản ghi nhớ Islamabad (Islamabad Memorandum of Understanding) để ghi nhận vai trò của Pakistan . Ông Pezeshkian ca ngợi sự chân thành và nhất quán của Islamabad, và ông Sharif cam kết Pakistan sẽ tiếp tục làm trung gian cho đến khi đạt được 'hòa bình vĩnh cửu' .

Bản ghi nhớ 14 điểm Islamabad (Ký ngày 17/6/2026)

Bản ghi nhớ được Tổng thống Trump và Pezeshkian ký điện tử vào ngày 17/6/2026 tại Versailles, Pháp . Nó thiết lập một khuôn khổ tạm thời kéo dài 60 ngày để hướng tới một hiệp ước hòa bình vĩnh viễn . Các điều khoản chính bao gồm:

• Ngừng bắn: Chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động quân sự giữa Mỹ và Iran cũng như các mặt trận đồng minh của họ, bao gồm cả ở Lebanon .
• Eo biển Hormuz: Mở lại ngay lập tức eo biển Hormuz cho tàu thuyền thương mại và năng lượng, loại bỏ rủi ro chiến tranh cấp tính nhất đối với thị trường dầu mỏ toàn cầu .
• Miễn trừ xuất khẩu dầu mỏ: Bộ Tài chính Mỹ đã ban hành một quyền miễn trừ kéo dài 60 ngày cho phép 'sản xuất, vận chuyển và bán dầu của Iran', tạm thời đình chỉ các lệnh trừng phạt đối với xuất khẩu dầu của Iran .
• Cam kết hạt nhân: Iran tái khẳng định cam kết không bao giờ sản xuất hoặc mua vũ khí hạt nhân .
• Kho dự trữ urani: Iran đồng ý giảm kho dự trữ urani làm giàu cao độ .
• Chủ quyền: Cả hai bên cam kết tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của nhau .

Tranh cãi về thanh sát hạt nhân của Liên Hợp Quốc

Đây trở thành một điểm nóng ngay sau khi Bản ghi nhớ được ký kết. Quan điểm của Mỹ (do Phó Tổng thống JD Vance và đặc phái viên Steve Witkoff nêu ra) là Iran đã đồng ý cho phép các thanh sát viên của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) tiếp cận đầy đủ, bao gồm cả các cơ sở hạt nhân bị Mỹ và Israel ném bom . Tuy nhiên, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei cho biết Tehran sẽ không cho phép các thanh sát viên đến thăm các địa điểm đã bị ném bom, với lý do lo ngại về an ninh . Đến ngày 23/6, đây là một bất đồng công khai bao trùm toàn bộ tiến trình hòa bình, và Tổng thống Trump đã khẳng định trên mạng xã hội rằng Iran đã đồng ý với việc thanh sát dài hạn .

Cửa sổ đàm phán 60 ngày cho một hiệp ước vĩnh viễn

Bản ghi nhớ đặt ra một mốc thời gian 60 ngày (bắt đầu từ ngày 17/6) để các nhà đàm phán chuyển đổi khuôn khổ tạm thời thành một hiệp ước hòa bình vĩnh viễn cuối cùng . Các nhóm kỹ thuật từ cả hai bên đã bắt đầu làm việc ngay lập tức tại Thụy Sĩ . Các chủ đề chính cho thỏa thuận cuối cùng bao gồm dỡ bỏ trừng phạt, giám sát chương trình hạt nhân và bình thường hóa quan hệ . Tổng thống Trump vẫn để ngỏ khả năng nối lại hành động quân sự nếu các cuộc đàm phán thất bại .

Những thách thức ngày càng gia tăng: Bạo lực Lebanon, các thế lực phá hoại, khoảng trống xác minh

Tính đến ngày 23-24/6, một số thách thức đã đe dọa tiến trình này:

• Bạo lực tái diễn ở Lebanon: Giao tranh ở Lebanon lại nổ ra, với các báo cáo về các cuộc không kích của Israel vào Beirut. Lệnh ngừng bắn tháng 4/2026 đã sụp đổ trong vòng vài giờ do các cuộc tấn công tương tự của Israel . Bản ghi nhớ bao gồm 'các mặt trận đồng minh bao gồm cả Lebanon', nhưng việc thực hiện vẫn còn mong manh .
• Các thế lực phá hoại: Sự khác biệt đã xuất hiện giữa các tường thuật của Mỹ và Iran về những gì đã được thỏa thuận . Bản thân tranh chấp về thanh sát hạt nhân đã là một dấu hiệu cho thấy những người cứng rắn ở cả hai bên có thể cố gắng phá hoại tiến trình.
• Khoảng trống xác minh: Với việc Iran từ chối cho các thanh sát viên tiếp cận các địa điểm bị ném bom, Mỹ thiếu sự xác minh độc lập về tình trạng hạt nhân của Iran tại các địa điểm đó . Giám sát độc lập dài hạn đối với chương trình hạt nhân của Iran là mục tiêu đã được Mỹ tuyên bố nhưng vẫn chưa đạt được .
• Đồng hồ 60 ngày: Thời hạn gắt gao để lại rất ít chỗ cho sự chậm trễ. Các nhà phân tích đã mô tả khuôn khổ này là 'ưu tiên hình ảnh hòa bình trước, chi tiết để sau', cảnh báo rằng các tranh chấp chưa được giải quyết về thanh sát, việc loại trừ chương trình tên lửa và bạo lực khu vực có thể phá hủy tiến trình trước khi một hiệp ước cuối cùng đạt được .

Chuyến thăm Pakistan của Tổng thống Pezeshkian đã nhấn mạnh cả bước đột phá ngoại giao lẫn tình trạng bấp bênh của thỏa thuận. Với chiếc đồng hồ 60 ngày đang tích tắc và những bất đồng cơ bản đã được phơi bày, con đường dẫn đến một nền hòa bình vĩnh viễn vẫn còn bất định.