Khối Omega và đợt nắng nóng chết chóc tháng 6/2026 ở châu Âu: Nguyên nhân, kỷ lục và cảnh báo đỏ

Vào tháng 6 năm 2026, một đợt nắng nóng dữ dội đã quét qua khu vực Tây và Trung Âu, do một kiểu hình thái khí quyển hiếm gặp và dai dẳng mang tên khối Omega (Omega block) gây ra. Sự kiện này đã phá vỡ các kỷ lục nhiệt độ quốc gia, kích hoạt các cảnh báo nhiệt độ cao nhất ở ít nhất sáu quốc gia, và dẫn đến hàng chục ca tử vong tại Pháp. Dưới đây là phân tích chi tiết về nguyên nhân, tác động và các cảnh báo từ các cơ quan khí tượng.

Khối Omega là gì? Nguyên nhân của đợt nắng nóng

Nguyên nhân chính của đợt nắng nóng cực đoan này là một khối Omega — một cấu hình tĩnh của dòng tia (jet stream) có hình dạng giống chữ cái Hy Lạp Ω (Omega). Một vòm áp suất cao ổn định bị kẹp giữa hai vùng áp suất thấp mát hơn, giữ khối khí nóng lại trên lục địa . Điều này tạo ra một "vòm nhiệt" (heat dome) nén và đốt nóng không khí từ sa mạc Sahara, khóa chặt nó trong nhiều ngày .

Cơ quan Khí tượng Anh (UK Met Office) mô tả hiện tượng này là một vùng áp suất cao mạnh thúc đẩy không khí chìm xuống trên diện rộng, ngăn chặn sự hình thành mây, cho phép ánh nắng kéo dài và làm tăng nhiệt độ thông qua quá trình nén nhiệt — hoạt động như một cái nắp đậy lên Tây và Trung Âu . Các chuyên gia từ Trung tâm Dự báo Thời tiết Hạn vừa châu Âu gọi hiện tượng này là "tương đương với một vụ tắc đường trong khí quyển, khóa chặt hơi nóng" .

Các kỷ lục nhiệt độ bị phá vỡ trên khắp châu Âu

Đợt nắng nóng đã tạo ra những mức nhiệt lịch sử trên khắp lục địa:

• Pháp ghi nhận ngày nóng nhất kể từ năm 1947 vào ngày 22-23 tháng 6, với nhiệt độ trung bình ngày và đêm trên 30 trạm đo đạt 29,8°C (85,6°F) . Nhiệt độ ban ngày vượt quá 40°C (104°F) ở nhiều nơi, với Bordeaux đạt 41,9°C và thị trấn ven biển Đại Tây Dương Pissos ghi nhận mức 44,3°C sơ bộ .
• Tây Ban Nha báo cáo tháng Sáu nóng nhất trong lịch sử, với nhiệt độ trung bình 23,6°C (74,5°F), "phá vỡ mọi kỷ lục" và vượt qua nhiệt độ trung bình của tháng Bảy và tháng Tám . Một số khu vực ở miền nam Tây Ban Nha duy trì nhiệt độ trên 30°C vào ban đêm .
• Anh trải qua tháng Sáu nóng nhất trong lịch sử, với UK Met Office dự báo nhiệt độ tại London và Đông Nam nước Anh có thể lên tới 39-40°C .
• Bồ Đào Nha thiết lập kỷ lục nhiệt độ cao nhất trong ngày cho tháng Sáu, đạt 46,6°C .
• Các mô hình dự báo cho thấy một số khu vực có thể thách thức các kỷ lục nhiệt độ mọi thời đại thường thấy vào cuối tháng Bảy .

Thương vong và các vụ đuối nước

Thiệt hại về người là rất nghiêm trọng, đặc biệt là tại Pháp:

• Ít nhất 40 người chết đuối tại Pháp khi cố gắng hạ nhiệt ở các hồ, sông và các vùng nước khác, theo xác nhận của Thủ tướng Pháp .
• Ít nhất 18 ca tử vong liên quan đến nắng nóng được báo cáo tại Pháp tính đến ngày 22-23 tháng 6, bao gồm:
  • Ba người cao tuổi (80-95 tuổi) qua đời gần Bordeaux do các biến chứng sức khỏe liên quan đến nhiệt .
  • Hai trẻ em tử vong sau khi bị bỏ quên trong ô tô nóng .
• Các báo cáo trước đó cho biết có 13 người chết đuối trước khi con số tăng lên 40 .
• Tổng số người thiệt mạng tại Pháp được báo cáo là ít nhất 40 người tính đến ngày 23 tháng 6 .

Báo động đỏ và cảnh báo trên khắp các quốc gia

Các cơ quan khí tượng trên khắp châu Âu đã ban hành mức cảnh báo cao nhất:

• Pháp (Météo-France): Ban hành cảnh báo nắng nóng cấp đỏ cao nhất cho 54 tỉnh trên tổng số 96 (hơn một nửa đất nước) — mức cảnh báo nguy hiểm đến tính mạng nghiêm trọng nhất — mô tả đợt nắng nóng là "ngột ngạt và kiệt quệ" . Cảnh báo sau đó mở rộng lên 58 tỉnh .
• Tây Ban Nha (AEMET): Ban hành cảnh báo đỏ ("nguy hiểm đặc biệt") cho Córdoba, Bilbao và một số khu vực của Cantabria. Gần như toàn bộ Tây Ban Nha phải chịu một số mức cảnh báo nhiệt độ .
• Italy: Đặt 15 thành phố trong tình trạng báo động đỏ vì nắng nóng cực độ, bao gồm Rome, Milan, Turin và Venice, với các sự cố mất điện được báo cáo tại Milan do nhu cầu sử dụng điều hòa không khí tăng cao .
• Anh (Met Office): Đưa ra cảnh báo nắng nóng cực độ cấp đỏ bất thường cho nước Anh, với hơn 300 trường học phải đóng cửa khi nhiệt độ được dự báo lên tới 39-40°C .
• Đức: Đưa ra các cảnh báo nắng nóng cấp cao, với các nhà chức trách cảnh báo về nguy cơ sức khỏe .
• Thụy Sĩ và Bồ Đào Nha: Cả hai nước đều ban hành các khuyến cáo và cảnh báo nắng nóng cấp cao khi đợt nắng nóng lan rộng khắp khu vực .

Các tác động chính: Trường học đóng cửa, gián đoạn giao thông và cái nóng về đêm

• Đóng cửa trường học trên diện rộng ở Pháp và Anh .
• Gián đoạn giao thông trên khắp các quốc gia bị ảnh hưởng .
• Nhiệt độ ban đêm "nhiệt đới" (trên 30°C ở một số vùng của Tây Ban Nha) không mang lại chút dễ chịu nào .
• Chính quyền Pháp đã huy động khoảng 250.000 lính cứu hỏa để hỗ trợ các cuộc gọi liên quan đến nắng nóng .
• Các nhà khoa học liên kết sự kiện này với biến đổi khí hậu, lưu ý rằng châu Âu là lục địa ấm lên nhanh nhất toàn cầu . Clair Barnes, Cộng tác viên Nghiên cứu về Thời tiết Cực đoan và Khí hậu tại Đại học Imperial College London, tuyên bố rằng biến đổi khí hậu do con người gây ra đã "làm trầm trọng thêm" đợt nắng nóng này, dẫn đến nhiệt độ trung bình cao hơn hơn 4°C so với mức điển hình giai đoạn 1961-1990 .