Vì sao giá điện Bỉ chạm mốc 1.038 EUR/MWh? Bên trong cuộc khủng hoảng năng lượng do sóng nhiệt tại châu Âu

Giá điện bán buôn tại Bỉ đã vọt lên trên 1.000 EUR/MWh trong đợt sóng nhiệt tháng 6-7/2025 ở châu Âu do sự siết chặt cung-cầu cổ điển: nhiệt độ cực cao (trên 40°C ở nhiều nơi thuộc châu Âu) đẩy nhu cầu dùng điều hòa tăng mạnh, trong khi cùng lúc đó các nhà máy nhiệt và hạt nhân gặp sự cố hoặc buộc phải giảm tải vì nhiệt độ nước làm mát tăng cao. Nhiều thị trường châu Âu khác cũng thiết lập các kỷ lục về giá trong nhiều năm. Bức tranh tổng thể cho thấy những điểm yếu cơ cấu trong nguồn cung, triển vọng thị trường định hình bởi sự bùng nổ năng lượng mặt trời và pin lưu trữ, và những lo ngại ngày càng tăng về an ninh năng lượng trước khả năng chống chịu của đội tàu phát điện nhiệt trong điều kiện thời tiết cực đoan.

Tại sao giá điện Bỉ chạm mốc 1.038,25 EUR/MWh

• Giá bán buôn kỷ lục. Vào lúc 20:45 một ngày cuối tháng 6/2025, giá điện ngày tiếp theo tại Bỉ đã chạm mốc 1.038,25 EUR/MWh — mức cao nhất trong nhiều năm và là kỷ lục trong 6 năm của quốc gia này .
• Nhu cầu tăng vọt. Sóng nhiệt châu Âu đã đẩy nhu cầu điện hàng ngày tăng tới 14% ở các quốc gia bị ảnh hưởng, chủ yếu do việc sử dụng điều hòa và quạt tăng mạnh .
• Sự cố về phía cung. Đồng thời, nhiệt độ cực cao gây ra sự cố tại các nhà máy nhiệt điện và giảm sản lượng hạt nhân (vì nhiệt độ nước làm mát đầu vào vượt quá giới hạn quy định hoặc hiệu suất làm mát giảm) . Nhiệt độ cao cũng làm suy giảm sản lượng thủy điện ở một số khu vực .
• Thời điểm và vai trò của năng lượng mặt trời. Mức đỉnh lúc 20:45 xảy ra sau khi năng lượng mặt trời giảm mạnh trong ngày, loại bỏ 'lớp đệm' lớn từ năng lượng mặt trời vào ban ngày vốn giữ giá ở mức thấp hơn nhiều. Trong những giờ nóng nhất, sản lượng điện mặt trời đạt kỷ lục (sản lượng điện mặt trời của EU đạt 45 TWh trong tháng 6/2025), nhưng sự dồi dào này không kéo dài đến giờ cao điểm buổi tối, khi nhu cầu vẫn ở mức cao và nguồn cung linh hoạt khan hiếm .

Các thị trường châu Âu khác lập kỷ lục

• Bỉ & Hà Lan. Ngày 1/7/2025, giá điện theo giờ của Bỉ và Hà Lan đạt 517,57 EUR/MWh lúc 20:00 — đã ở mức rất cao trước khi xảy ra cú sốc 1.038 EUR sau đó .
• Pháp. Giá điện Pháp tăng mạnh do các cảnh báo rằng nhiệt độ cao sẽ buộc phải cắt giảm sản lượng hạt nhân, góp phần gây ra mức tăng đột biến trên 175% trên khắp các thị trường châu Âu bị ảnh hưởng .
• Hy Lạp. Cuối tháng 9/2025, giá điện ngày tiếp theo của Hy Lạp tăng đột biến 34,5% chỉ trong một ngày, đạt trung bình 141,58 EUR/MWh và chạm mốc 425,83 EUR/MWh vào giờ cao điểm — một trong những cú sốc mạnh nhất được ghi nhận .
• Ý và Tây Ban Nha. Lục địa Tây Ban Nha và Ý ghi nhận nhu cầu điện hàng ngày cao nhất từ đầu năm 2025 trong đợt sóng nhiệt .
• Xu hướng chung. Nhiều phân tích từ Ember, Montel Analytics và AleaSoft xác nhận rằng sóng nhiệt tháng 6-7 đã làm tăng gấp đôi giá điện trung bình hàng ngày trên hầu hết các thị trường châu Âu, với một số thị trường có giá cao gấp 2–3 lần so với thông thường .

Các yếu tố cung-cầu rộng hơn

Yếu tố	Chi tiết
Giá khí đốt cao	Kho dự trữ khí đốt châu Âu đã cạn kiệt sau quý 1/2025 lạnh giá, khiến giá khí đốt bán buôn duy trì ở mức cao, tạo ra chi phí biên cao cho các nhà máy khí .
Năng lượng gió & thủy điện thấp	Sản lượng điện gió thấp hơn định mức theo mùa trong một phần quý 1-2/2025, và sản lượng thủy điện cũng thấp hơn năm trước .
Hạn chế từ năng lượng hạt nhân	Sản lượng hạt nhân của Pháp đối mặt với việc cắt giảm do nhiệt; sản lượng hạt nhân của Bỉ cũng suy giảm so với cùng kỳ năm trước .
Sự bùng nổ năng lượng mặt trời	Công suất điện mặt trời tiếp tục tăng nhanh; tháng 6/2025 là tháng có sản lượng điện mặt trời cao nhất từ trước đến nay trong EU (45 TWh). Điều này đã đẩy giá điện ban ngày xuống thấp đáng kể nhưng không ngăn được các đỉnh giá buổi tối .
Sự phụ thuộc của lưới điện Bỉ vào nhập khẩu	Bỉ là nước nhập khẩu ròng trong giờ cao điểm, và nguồn nội địa có thể huy động ngày càng giảm (do các nhà máy khí và hạt nhân ngừng hoạt động) khiến nước này đặc biệt dễ bị tổn thương trước áp lực đồng thời từ các thị trường lân cận .

Triển vọng thị trường và những lo ngại về an ninh năng lượng

• Triển vọng ngắn hạn. Báo cáo quý 1/2025 của Ủy ban châu Âu lưu ý rằng sau một mùa đông khắc nghiệt, giá bắt đầu hạ nhiệt vào mùa xuân nhờ sản lượng năng lượng tái tạo cao hơn và giá khí đốt giảm . Quý 3/2025 chứng kiến sự gia tăng số giờ có giá âm (hơn 500 giờ ở Hà Lan, Tây Ban Nha và Thụy Điển) khi sản lượng điện mặt trời và gió kỷ lục trùng với nhu cầu yếu . Điều này cho thấy một sự phân kỳ giá trong ngày ngày càng rõ — rẻ (thường là âm) vào lúc cao điểm của năng lượng mặt trời, và cực kỳ đắt đỏ vào các khung giờ buổi tối.
• Các lo ngại về an ninh năng lượng được đặt ra.
  • Tính dễ tổn thương của các nhà máy nhiệt & hạt nhân trước áp lực nhiệt. Sóng nhiệt đã phơi bày rằng đội tàu phát điện nhiệt của châu Âu ngày càng nhạy cảm với các đợt nắng nóng cực đoan vào mùa hè, có thể gây ra sự cố mất điện ngoài dự kiến ngay khi nhu cầu tăng vọt .
  • Nhu cầu về các tài sản linh hoạt và lưu trữ. Các tổ chức nghiên cứu năng lượng và đơn vị vận hành lưới điện (ví dụ: Elia, đơn vị vận hành lưới điện của Bỉ) đã cảnh báo rằng thị phần năng lượng tái tạo phụ thuộc vào thời tiết ngày càng tăng — nếu không có sự phát triển tương xứng về năng lực có thể huy động 24/7, lưu trữ pin và điều chỉnh nhu cầu — sẽ làm tăng nguy cơ tăng giá vào buổi tối khi thời tiết cực đoan .
  • Rủi ro từ kết nối lưới xuyên biên giới. Khi Bỉ, Hà Lan, Pháp và Đức đều cùng lúc phải đối mặt với áp lực từ sóng nhiệt, lượng công suất dư thừa để nhập khẩu là rất hạn chế, đẩy giá tại các thị trường liên kết tăng vọt cùng nhau .
  • Lời kêu gọi hành động chính sách. Nghị viện châu Âu đã đặt câu hỏi với Ủy ban châu Âu về kế hoạch đảm bảo khả năng chống chịu của các nhà máy hạt nhân và nhiệt dưới nhiệt độ tăng cao, liệu các đánh giá về tính đầy đủ của lưới điện (dự báo mùa hè của ENTSO-E) có nắm bắt đầy đủ các rủi ro thời tiết tổng hợp hay không .