Chính sách MFN của ông Trump đang buộc Eli Lilly thay đổi kế hoạch ra mắt thuốc giảm cân tại châu Âu – và tác động đến toàn ngành Dược

Chính sách giá Tối huệ quốc (Most-Favored-Nation – MFN) của chính quyền Tổng thống Donald Trump, được ký thành sắc lệnh hành pháp vào ngày 12 tháng 5 năm 2025, đang tạo ra một hiệu ứng domino chưa từng có đối với chiến lược toàn cầu của các hãng dược phẩm . Chính sách này neo giá thuốc tại Mỹ vào mức giá thấp nhất ở các nước phát triển, buộc các công ty phải tái cấu trúc chiến lược ra mắt sản phẩm và giá cả. Tác động đang lan tỏa mạnh mẽ đến kế hoạch tung ra thị trường châu Âu của viên thuốc giảm cân mới Foundayo (orforglipron) của Eli Lilly, làm giảm tổng thể số lượng thuốc mới được giới thiệu tại châu lục này, và chồng chéo với các chính sách cắt giảm chi phí khắc nghiệt của Đức, gây áp lực nặng nề lên đầu tư R&D và khả năng tiếp cận thuốc của bệnh nhân.

Foundayo tại châu Âu: Kịch bản ra mắt hoàn toàn mới

Eli Lilly dự kiến đưa Foundayo đến châu Âu và Vương quốc Anh vào nửa cuối năm 2026 hoặc đầu năm 2027 . Thuốc đã được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) phê duyệt vào ngày 1/4/2026 theo một chương trình ưu tiên quốc gia, hoàn tất đánh giá trong thời gian kỷ lục 50 ngày . Trong các thử nghiệm lâm sàng, bệnh nhân dùng liều cao nhất đã giảm trung bình 11-12% trọng lượng cơ thể sau 72 tuần .

Chính sách MFN đang trực tiếp định hình cách thuốc này đến tay bệnh nhân châu Âu. Giám đốc điều hành Eli Lilly, David Ricks, tuyên bố hãng vẫn sẽ theo đuổi hoàn trả từ các chính phủ châu Âu, nhưng con đường chính để ra mắt sẽ là thông qua các nền tảng telehealth mà bệnh nhân tự trả tiền – mô hình bán hàng trực tiếp đến người tiêu dùng tương tự như ở Mỹ . Đây là một sự thay đổi căn bản: ưu tiên ra mắt qua kênh thanh toán tư nhân thay vì chờ đợi nhiều tháng hoặc nhiều năm để đàm phán hoàn trả quốc gia.

Cơ chế của sự thay đổi này rất rõ ràng. Vào ngày 14/8/2025, Eli Lilly đã tăng giá niêm yết tại Anh của thuốc Mounjaro (tirzepatide) lên tới 170% – từ 122 bảng lên 330 bảng mỗi tháng cho liều cao nhất – như một phản ứng trực tiếp trước áp lực của chính quyền Trump nhằm hạ giá thuốc tại Mỹ . Bằng cách nâng giá châu Âu lên ngang bằng, các hãng dược đang tự bảo vệ mình: khi giá Mỹ được so sánh với giá quốc tế, một mức giá châu Âu cao hơn sẽ giúp “mức sàn” tham chiếu cho thị trường Mỹ không bị kéo xuống quá thấp.

Làn sóng thuốc mới tại châu Âu giảm mạnh

Tác động của MFN không chỉ dừng lại ở một loại thuốc. Phân tích của GlobalData công bố tháng 3/2026 cho thấy số lượng thuốc mới ra mắt tại châu Âu đã giảm khoảng 35% kể từ khi sắc lệnh MFN được ký . Các công ty đang trì hoãn việc giới thiệu sản phẩm tại thị trường châu Âu để bảo vệ mức giá tham chiếu cho thị trường Mỹ. Điều này đảo ngược hoàn toàn xu hướng lịch sử, nơi châu Âu thường chứng kiến các loại thuốc mới ra mắt ngay sau hoặc thậm chí trước Mỹ.

Tình trạng rút lui sản phẩm khỏi thị trường và trì hoãn ra mắt cũng gia tăng . Ủy ban châu Âu (EC) đã phải vào cuộc: Ngày 16/6/2026, Cao ủy Y tế EU tuyên bố sẽ chính thức điều tra các tác động lan tỏa từ chính sách MFN của ông Trump đối với khả năng tiếp cận thuốc của người dân châu Âu .

Đức: ‘Mặt trận thứ hai’ gây sức ép lên R&D và đầu tư

Không chỉ chịu tác động từ Mỹ, các hãng dược còn đang đối mặt với áp lực cắt giảm chi phí ngay tại châu Âu, mà điển hình là Đức. Bộ trưởng Y tế Đức tuyên bố ngày 12/6/2026 rằng các hãng dược “sẽ không được miễn trừ” khỏi các biện pháp thắt lưng buộc bụng, bất chấp cảnh báo rằng họ có thể không ra mắt thuốc mới tại châu Âu nếu chính phủ không trả giá cao hơn .

Các đạo luật mới của Đức buộc các nhà sản xuất phải trả các khoản chiết khấu bắt buộc cao hơn và chấp nhận thời gian đóng băng giá kéo dài . Hậu quả là một cuộc “di cư” đầu tư quy mô lớn: Boehringer Ingelheim đã hủy kế hoạch đầu tư trong nước trị giá 900 triệu euro cho giai đoạn 2027-2030, trong khi Eli Lilly cũng thu hẹp các cam kết R&D tại Đức .

Tác động kép lên R&D và bệnh nhân

Sự kết hợp giữa chính sách MFN từ Mỹ và thắt chặt chi tiêu ở châu Âu đang tạo ra một “cơn bão hoàn hảo”.

• R&D dịch chuyển về Mỹ: Các hãng dược đang ưu tiên Mỹ là thị trường ra mắt chính và điểm đến cho nghiên cứu, bất chấp thực tế là giá Mỹ cũng đang bị kéo xuống . Họ không còn động lực để chấp nhận mức giá thấp ở châu Âu nữa.
• Bệnh nhân chịu thiệt: Người bệnh ở châu Âu – vốn đã phải chờ đợi lâu hơn để tiếp cận thuốc mới so với Mỹ – nay đối mặt với nguy cơ chờ đợi còn lâu hơn. Khi thuốc có mặt, nó có thể chỉ có sẵn qua kênh tư nhân đắt đỏ thay vì được bảo hiểm công chi trả . Một phân tích của ISPOR (Hiệp hội Nghiên cứu Kinh tế Dược phẩm Quốc tế) vào tháng 5/2026 kết luận rằng “mặc dù là chính sách của Mỹ, MFN đã gây ra các tác động lan tỏa toàn cầu, có nguy cơ mở rộng khoảng cách tiếp cận trên khắp châu Âu” .