Thỏa thuận Mỹ - Iran: Câu chuyện đối lập quanh 12 tỷ USD, tranh cãi nông sản và lộ trình 60 ngày

Ngày 23/6/2026, nhà đàm phán hàng đầu kiêm Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf tuyên bố đã đạt thỏa thuận với Mỹ tại Thụy Sĩ để giải phóng 12 tỷ USD tài sản Iran bị đóng băng, dự kiến giải ngân hai đợt, mỗi đợt 6 tỷ USD . Washington đến nay vẫn chưa chính thức xác nhận tuyên bố này . Trước đó, Mỹ đã cấp miễn trừ trừng phạt 60 ngày cho phép Iran tự do xuất khẩu dầu, có hiệu lực ngay khi đàm phán bắt đầu .

Tranh cãi cốt lõi: Nông sản Mỹ hay hàng hóa thiết yếu?

Giữa Mỹ và Iran tồn tại sự khác biệt trực tiếp chưa được giải quyết:

• Lập trường Mỹ: Tổng thống Donald Trump tuyên bố số tiền giải phóng sẽ được dùng để mua nông sản Mỹ – xem đây là lợi ích cho nông dân Mỹ .
• Lập trường Iran: Thống đốc Ngân hàng Trung ương Iran bác bỏ, khẳng định Tehran không bị ràng buộc phải mua nông sản Mỹ và có thể dùng quỹ cho nhiều mặt hàng nhập khẩu khác, không chỉ giới hạn hàng thiết yếu . Ông Ghalibaf cũng nói quỹ dùng cho "hàng hóa thiết yếu" nói chung .

Trung gian và nhóm công tác

• Trung gian: Qatar và Pakistan cùng công bố lộ trình và đóng vai trò trung gian chính . Các cuộc đàm phán diễn ra tại khu nghỉ dưỡng Burgenstock, Thụy Sĩ .
• Nhóm công tác: Đàm phán kỹ thuật kết thúc thành công, thành lập các nhóm giải quyết các vấn đề cụ thể gồm giới hạn hạt nhân, xuất khẩu dầu, mở lại eo biển Hormuz và cơ chế giải phóng tài sản .

Lộ trình 60 ngày và bình thường hóa kinh tế

Ngày 22/6, sau hai ngày đàm phán cấp cao, trung gian Qatar và Pakistan thông báo Mỹ và Iran đã nhất trí về một "lộ trình" hướng tới đạt thỏa thuận toàn diện cuối cùng trong vòng 60 ngày . Tuyên bố chung mô tả "tiến triển đáng khích lệ" trong ngày thảo luận đầu tiên .

Các thành phần chính:

• Ngừng mọi hoạt động quân sự
• Mỹ nới lỏng trừng phạt xuất khẩu dầu thô và hóa dầu Iran
• Iran cam kết giảm kho dự trữ urani làm giàu
• Mở lại eo biển Hormuz cho vận tải quốc tế
• Lịch trình cam kết tái thiết và bình thường hóa kinh tế

Yếu tố bất định chính

Tuyên bố giải phóng 12 tỷ USD từ ông Ghalibaf ngày 23/6 chưa được chính phủ Mỹ xác nhận . Cùng với mâu thuẫn trực tiếp về mục đích sử dụng quỹ, đây là yếu tố dễ tổn thương và gây tranh cãi nhất. Lộ trình 60 ngày là khuôn khổ được chính thức hóa và thừa nhận song phương.