Cuộc chiến đất hiếm leo thang: Trung Quốc “đòn phủ đầu” với các công ty Mỹ, G7 đáp trả bằng cam kết lịch sử

Ngày 22/6/2026, Trung Quốc chính thức áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu mới nhắm vào 10 công ty Mỹ, trong đó có các nhà sản xuất đất hiếm hàng đầu thế giới là MP Materials và USA Rare Earth . Đồng thời, Bắc Kinh cũng cấm 46 công ty Mỹ khác tham gia đấu thầu mua sắm của chính phủ Trung Quốc. Đây được giới phân tích đánh giá là động thái trả đũa có tính toán nhắm vào các lệnh trừng phạt trước đó của Lầu Năm Góc .

Đáng chú ý, chỉ 5 ngày trước đó, tại Hội nghị thượng đỉnh G7 ở Évian (Pháp), các nhà lãnh đạo của Nhóm 7 nền công nghiệp phát triển nhất thế giới đã đạt được một thỏa thuận mang tính bước ngoặt: thống nhất mục tiêu ràng buộc đến năm 2030, yêu cầu không một quốc gia ngoài G7 nào cung cấp quá 60% lượng đất hiếm nhập khẩu của khối . Mục tiêu dài hạn là giảm xuống còn 50% . Cùng với đó, G7 cũng thành lập Liên minh Khoáng sản Chiến lược (Critical Minerals Alliance) và mở rộng vai trò của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) trong việc giám sát chuỗi cung ứng và điều phối kho dự trữ .

Trong cùng thời điểm này, Anh đã công bố khoản đầu tư 50 triệu bảng Anh (tương đương 66 triệu USD) cho chương trình phát triển khoáng sản chiến lược nội địa mang tên "Tầm nhìn 2035" . Mục tiêu đặt ra là đến năm 2035, 10% nhu cầu đất hiếm của Anh sẽ được đáp ứng bởi sản xuất trong nước và 20% thông qua tái chế . Trong khi đó, Nhật Bản và Pháp đã chính thức ký Lộ trình Hợp tác về Khoáng sản Chiến lược vào tháng 4/2026, tập trung vào các dự án khai thác, chế biến và tái chế đất hiếm bên ngoài Trung Quốc . Cốt lõi của thỏa thuận này là dự án tinh chế đất hiếm nặng Caremag SAS tại miền Tây Nam nước Pháp, với sự tham gia của Tập đoàn Iwatani (Nhật Bản) và JOGMEC (Tổ chức An ninh Năng lượng và Kim loại Nhật Bản) .

(Lưu ý: Trong các nguồn thông tin thu thập được, không có bằng chứng xác thực về một thỏa thuận "EU-Brazil" cụ thể về đất hiếm trong tháng 6/2026.)

Bảng so sánh thế áp đảo của Trung Quốc và các biện pháp đối phó:

Yếu tố	Thị phần hiện tại của Trung Quốc	Phản ứng của G7 / Phe đồng minh
Khai thác đất hiếm	≈70% sản lượng toàn cầu	Mục tiêu giới hạn nhập khẩu 60% vào năm 2030; Anh đặt mục tiêu sản xuất nội địa và tái chế
Tinh chế đất hiếm	≈90% công suất toàn cầu	Nhật Bản - Pháp hợp tác tái chế và chế biến
Đòn bẩy chuỗi cung ứng	Kiểm soát xuất khẩu hàng lưỡng dụng & Danh sách đen mua sắm	Liên minh Khoáng sản Chiến lược G7; Giám sát và điều phối kho dự trữ qua IEA

Tổng hợp lại, các sự kiện trong tháng 6/2026 đánh dấu sự chuyển đổi từ những tuyên bố chính sách sang các hành động ràng buộc, được tài trợ và thể chế hóa nhằm phá vỡ thế thống trị của Bắc Kinh. Trung Quốc đang kiểm soát gần như toàn bộ khâu tinh chế (90%) – khâu có giá trị gia tăng cao nhất trong chuỗi cung ứng đất hiếm. Việc họ trừng phạt trực tiếp MP Materials và USA Rare Earth cho thấy Bắc Kinh sẵn sàng "vũ khí hóa" nút thắt cổ chai này, buộc phương Tây phải tăng tốc đa dạng hóa nguồn cung một cách khẩn trương.