Mexico tuyên bố sẽ nối lại xuất khẩu dầu sang Cuba, nhưng lệnh trừng phạt của Mỹ vẫn chặn đứng

Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum tuyên bố vào ngày 22 tháng 6 năm 2026 rằng chính phủ của bà đang tìm cách nối lại các chuyến hàng dầu thô tới Cuba "trong thời gian tới," thừa nhận rằng các cuộc khủng hoảng trên hòn đảo này đang ngày càng trầm trọng hơn do tình trạng thiếu hụt dầu mỏ hoàn toàn . Bà Sheinbaum cho biết chính quyền của bà sẽ tìm cách gửi dầu thông qua các công ty thương mại và tư nhân thay vì các công ty nhà nước như trước đây . Tuy nhiên, tính đến thời điểm đó, vẫn chưa có chuyến hàng mới nào được xác nhận. Tất cả các hoạt động giao dầu thô và sản phẩm tinh chế của Mexico đã bị đình chỉ kể từ giữa tháng 1 năm 2026 .

Diễn biến cuộc khủng hoảng

1. Sự sụp đổ của nguồn cung từ Venezuela sau can thiệp của Mỹ

Đầu tháng 1 năm 2026, Hoa Kỳ can thiệp quân sự vào Venezuela, lật đổ Tổng thống Nicolás Maduro và nắm quyền kiểm soát hiệu quả các hoạt động dầu mỏ của Venezuela . Venezuela từng là huyết mạch nhiên liệu chính của Cuba trong nhiều thập kỷ, và các chuyến hàng này đã bị cắt đứt hoàn toàn và chưa được nối lại . Ngay cả trước khi can thiệp, lượng nhập khẩu nhiên liệu của Cuba từ Venezuela và Mexico đã giảm hơn một phần ba trong 10 tháng đầu năm 2025 so với cùng kỳ năm 2024 .

2. Mexico tạm thời trở thành nhà cung cấp chính, sau đó dừng lại dưới áp lực của Mỹ

Sau khi nguồn cung từ Venezuela bị cắt, Mexico — thông qua tập đoàn nhà nước Pemex — đã bước vào vai trò nhà cung cấp nhiên liệu quan trọng cuối cùng cho Cuba, bán 166 triệu USD dầu thô và nhiên liệu chỉ trong nửa đầu năm 2025 . Cuối tháng 1 năm 2026, Tổng thống Trump tuyên bố "tình trạng khẩn cấp quốc gia" và đe dọa áp thuế cao đối với bất kỳ quốc gia nào cung cấp dầu cho Cuba, cáo buộc Havana chứa chấp gián điệp Nga và các "kẻ thù" như Iran và Hamas . Mexico đã hủy bỏ một chuyến hàng theo kế hoạch vào ngày 26 tháng 1 năm 2026 . Bà Sheinbaum xác nhận vào ngày 27-28 tháng 1 rằng các chuyến hàng đã bị "tạm dừng," gọi đây là một quyết định chủ quyền về mặt vận hành . Đến ngày 9 tháng 2, bà xác nhận xuất khẩu sang Cuba vẫn bị đình chỉ khi Mexico cố gắng tránh phản ứng dữ dội từ Mỹ . Vào ngày 1 tháng 5 năm 2026, Trump leo thang từ các mối đe dọa thuế quan sang các lệnh trừng phạt phong tỏa nhắm vào các ngân hàng nước ngoài và các lĩnh vực năng lượng, tài chính, khai thác mỏ và an ninh của Cuba .

Hậu quả nhân đạo

Cuba đã bị tàn phá bởi cuộc phong tỏa nhiên liệu. Vào ngày 14 tháng 5 năm 2026, Bộ trưởng Năng lượng Vicente de la O Levy thông báo nước này đã hoàn toàn cạn kiệt dầu diesel và dầu nhiên liệu, tuyên bố lưới điện quốc gia đang trong tình trạng "nguy kịch" với "không còn dự trữ" . Tình trạng cắt điện luân phiên tồi tệ nhất trong nhiều thập kỷ đã xảy ra ở Havana, với thời gian mất điện lên tới 22 giờ mỗi ngày ở một số khu vực . Sự cố mất điện trên toàn quốc đã trở nên thường xuyên . Tất cả các dịch vụ công cộng không thiết yếu, bao gồm cả trường học, đã bị đình chỉ nhiều lần; dịch vụ xe buýt và tàu hỏa ngừng hoạt động; và khu vực công chuyển sang làm việc bốn ngày một tuần . Việc nhập viện và các thủ tục phẫu thuật đã bị hạn chế nghiêm trọng — chỉ riêng trong tháng 2 năm 2026 đã có hơn 50.000 ca phẫu thuật bị hoãn . Văn phòng Điều phối các vấn đề Nhân đạo của Liên Hợp Quốc (OCHA) đã cảnh báo vào tháng 2 năm 2026 về nguy cơ "sụp đổ" nhân đạo nếu nguồn cung dầu không được khôi phục . Điều phối viên thường trú của Liên Hợp Quốc tại Cuba, Francisco Pichón, cho biết nước này "đã trải qua hơn ba tháng mà không có đủ nhiên liệu" và hậu quả "tiếp tục trở nên sâu sắc hơn mỗi ngày" . Liên Hợp Quốc đã công bố kế hoạch hành động nhân đạo khẩn cấp trị giá 94,1 triệu USD vào tháng 3 năm 2026, bao gồm cơ chế truy xuất nguồn gốc nhiên liệu để chỉ đạo dầu đến các dịch vụ quan trọng .

Triển vọng cứu trợ: không chắc chắn

Khôi phục từ Mexico: Tuyên bố ngày 22 tháng 6 của bà Sheinbaum là tín hiệu tích cực nhất cho đến nay, nhưng phải đối mặt với áp lực tương tự từ Mỹ đã khiến các chuyến hàng bị đình chỉ hồi tháng 1. Các lệnh trừng phạt phong tỏa tháng 5 năm 2026 của chính quyền Trump khiến bất kỳ sự khôi phục nào cũng trở thành mục tiêu trực tiếp cho hành động trả đũa của Mỹ . Kế hoạch mới của bà Sheinbaum sử dụng các công ty tư nhân thay vì Pemex thuộc sở hữu nhà nước có thể là một nỗ lực để tránh kích hoạt các lệnh trừng phạt, nhưng vẫn chưa rõ liệu cách tiếp cận này có hiệu quả hay không . Các chuyến hàng của Nga: Các nguồn cung cấp nhiên liệu hạn chế từ Nga đã được báo cáo là đã đến, nhưng khối lượng không đủ để giải quyết cuộc khủng hoảng một cách có ý nghĩa . Chỉ có một chuyến hàng dầu — một tàu chở dầu của Nga chở 730.000 thùng — đến Cuba kể từ khi nguồn cung của Venezuela sụp đổ, và lượng dầu đó đã được tiêu thụ hết trong một tháng . Các thỏa thuận thương mại: Không có thỏa thuận thương mại nào được xác nhận từ các nguồn khác đã thành hiện thực ở quy mô lớn. Sự kết hợp giữa các lệnh trừng phạt thứ cấp của Mỹ, rủi ro bảo hiểm tàu chở dầu và việc Cuba thiếu ngoại tệ mạnh đã ngăn cản hầu hết các chủ thể phi nhà nước .

Kết luận chính: Mexico muốn nối lại các chuyến hàng và đã công khai cam kết thực hiện, nhưng các mối đe dọa thuế quan của Trump và các lệnh trừng phạt phong tỏa tháng 5 năm 2026 vẫn là rào cản quyết định. Nếu không có giải pháp ngoại giao hoặc một sự miễn trừ trừng phạt, việc cứu trợ trong tương lai gần cho Cuba — nơi đã cạn kiệt dầu diesel và dầu nhiên liệu — dường như khó xảy ra.