Siêu El Niño 2027: Anh triển khai dự báo AI, NOAA dự báo 63% khả năng xảy ra siêu mạnh, Schroders cảnh báo lạm phát lương thực hai con số

18 tháng tới có thể là một trong những giai đoạn quan trọng nhất đối với an ninh lương thực toàn cầu kể từ cuộc khủng hoảng giá năm 2007-08. Một hiện tượng El Niño mạnh đang diễn ra ở Thái Bình Dương, và Anh đang chạy đua để triển khai các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm cảnh báo sớm hơn cho các quốc gia dễ bị tổn thương về hạn hán, lũ lụt và mất mùa sắp tới.

Bài viết này tổng hợp các xác suất dự báo mới nhất từ NOAA, rủi ro nông nghiệp khu vực đối với lúa gạo, dầu cọ, mía đường và cà phê, cảnh báo sốc giá lương thực từ Schroders và Fitch, cũng như các chương trình AI cụ thể mà Cơ quan Khí tượng Anh đang sử dụng để tăng cường hệ thống cảnh báo sớm trên khắp châu Phi và châu Á.

Anh triển khai dự báo thời tiết AI cho các quốc gia dễ bị tổn thương

Cơ quan Khí tượng Anh (Met Office) đang triển khai một loạt các chương trình AI và học máy (ML) được thiết kế để cải thiện dự báo theo mùa ở những khu vực kém chuẩn bị nhất cho thời tiết cực đoan. Sáng kiến này do Văn phòng Đối ngoại, Khối thịnh vượng chung và Phát triển (FCDO) dẫn đầu, hợp tác với Met Office, nhắm mục tiêu vào các khu vực châu Phi và Đông Nam Á .

Các chương trình cốt lõi bao gồm:

• AI4 Climate — được tài trợ bởi Bộ Khoa học, Đổi mới và Công nghệ Anh (DSIT) thông qua Quỹ Quan hệ Đối tác Khoa học Quốc tế. Chương trình áp dụng các kỹ thuật AI và ML tiên tiến vào khoa học khí hậu với mục tiêu cung cấp thông tin khí hậu được cải thiện một cách hiệu quả hơn cho các đối tác quốc tế .
• AI for Numerical Weather Prediction (AI4NWP) — quan hệ đối tác giữa Met Office và Viện Alan Turing nhằm đẩy nhanh dự báo thời tiết dựa trên ML. Các nhà nghiên cứu đang phát triển một mô hình Dự báo thời tiết học máy (MLWP) sử dụng phương pháp mạng nơ-ron đồ thị, được thiết kế để cải thiện kỹ năng dự báo ở quy mô theo mùa .
• Dự án Aardvark — sự hợp tác giữa Viện Alan Turing và Đại học Cambridge đang xây dựng một hệ thống dự báo thời tiết AI thế hệ mới, nhằm kéo dài thời gian dẫn trước hữu ích cho các sự kiện cực đoan .
• Nghiên cứu ACE2 — công trình do Met Office dẫn đầu, được tài trợ bởi Chương trình Khí hậu Trung tâm Hadley của Anh, chứng minh rằng mô hình ML của Viện AI Allen (ACE2) cho thấy kỹ năng tương đương với các mô hình dự báo theo mùa động lực học truyền thống, nhưng yêu cầu tính toán thấp hơn đáng kể .

Giáo sư Kirstine Dale, Giám đốc AI của Met Office, đã nhấn mạnh rằng việc sử dụng tác nghiệp đòi hỏi phải xác nhận chặt chẽ: "Mọi người dựa vào các cảnh báo của chúng tôi, vì vậy các dự báo dựa trên AI phải được xác minh, minh bạch và chứng minh là phù hợp với mục đích trước khi được sử dụng trong tác nghiệp" . Mục tiêu bao trùm là cung cấp cho các quốc gia dễ bị tổn thương những cảnh báo sớm hơn, chính xác hơn để họ có thể chuẩn bị trước nguồn lực và bảo vệ hệ thống lương thực.

Dự báo của NOAA: 96% xác suất El Niño đến đầu năm 2027, 63% khả năng xảy ra sự kiện 'rất mạnh'

Theo Thảo luận Chẩn đoán ENSO tháng 6 năm 2026 từ Trung tâm Dự báo Khí hậu (CPC) của NOAA, các điều kiện El Niño hiện đang hiện diện ở vùng nhiệt đới Thái Bình Dương . Các xác suất dự báo rất rõ ràng:

• 96% xác suất các điều kiện El Niño sẽ tồn tại trong suốt giai đoạn tháng 12 năm 2026 – tháng 2 năm 2027 .
• 63% xác suất sự kiện này sẽ đạt cường độ 'rất mạnh' (Siêu El Niño) trong thời kỳ đỉnh điểm từ tháng 11 đến tháng 1, điều này sẽ xếp hạng nó trong số các sự kiện El Niño lớn nhất trong lịch sử kể từ năm 1950 .
• Trung bình của North American Multi-Model Ensemble (NMME) dự báo El Niño sẽ tăng cường vào mùa đông Bắc bán cầu 2026–27 với độ tin cậy cao .
• Dự báo theo mùa của NOAA chỉ ra hơn 40% khả năng sự kiện này trở nên 'mạnh' vào mùa tháng 7–9 năm 2026 .

Viện Nghiên cứu Quốc tế (IRI) tại Đại học Columbia thậm chí còn đưa ra xác suất cao hơn trong dự báo chùm ENSO tháng 5 năm 2026, với 98% xác suất El Niño xảy ra trong giai đoạn tháng 5–7 năm 2026 .

Tác động khu vực dự kiến: hạn hán khắp châu Á, lũ lụt ở những nơi khác

Các phân tích tương tự El Niño trong lịch sử và phân tích hiện tại từ Saxo Bank, DW, Khaleej Times và Observer Research Foundation chỉ ra các tác động nông nghiệp nghiêm trọng và không đối xứng:

Châu Á - Thái Bình Dương

• Hạn hán và nắng nóng dự kiến xảy ra trên khắp Nam Á và Đông Nam Á, với lượng mưa gió mùa yếu hơn ở Ấn Độ, Thái Lan và Indonesia, ảnh hưởng nặng nề nhất đến sản xuất lúa gạo, dầu cọ và mía đường .
• Lúa gạo: Việc gieo trồng trong mùa gió mùa vốn đã yếu đã làm giảm sản lượng ở Ấn Độ và Thái Lan, làm gia tăng rủi ro an ninh lương thực ở khu vực đông dân nhất thế giới. Giá gạo tại các trung tâm xuất khẩu lớn ở Đông Nam Á đã tăng khoảng 15% trong tháng qua do lo ngại về nguồn cung tăng cao .
• Dầu cọ: Thời kỳ khô hạn kéo dài ở Indonesia và Malaysia đang cản trở năng suất, làm tăng chi phí nhiên liệu, thực phẩm và vận tải .
• Mía đường: Căng thẳng hạn hán trên khắp Ấn Độ và Thái Lan đe dọa các vụ ép mía .
• Australia: Điều kiện khô hạn ở vành đai ngũ cốc phía đông đe dọa lúa mì và mía đường .

Châu Mỹ

• Điều kiện ẩm ướt hơn ở một số khu vực châu Mỹ có thể thúc đẩy sản xuất đậu nành, nhưng nguy cơ lũ lụt gia tăng ở vùng duyên hải Nam Mỹ .
• Cà phê: Các vùng trồng arabica của Brazil phải đối mặt với căng thẳng nhiệt và lượng mưa thất thường; các mô hình El Niño trong lịch sử đã làm giảm năng suất và làm dấy lên lo ngại về chất lượng .

Châu Phi

• Đông Phi thường nhận được lượng mưa trên trung bình trong thời kỳ El Niño, làm tăng nguy cơ lũ lụt và lở đất. Nam Phi phải đối mặt với điều kiện khô hạn hơn, đe dọa mùa màng ngô .

Cảnh báo sốc giá lương thực: lạm phát hai con số trong năm 2027

Bằng chứng cho thấy áp lực tăng giá đáng kể đối với các mặt hàng chủ lực. Các mức rủi ro chính bao gồm:

• Lúa gạo: Giá cả đã tăng cao do sự gián đoạn gieo trồng; nguồn cung thắt chặt từ Ấn Độ và Thái Lan dự kiến sẽ giữ giá ở mức cao . Ngân hàng Trung ương châu Âu lưu ý rằng El Niño trong lịch sử đã làm tăng thêm 3,5–4 điểm phần trăm vào lạm phát giá hàng hóa thực tế toàn cầu cho mỗi cú sốc độ lệch chuẩn .
• Dầu cọ: Sản lượng sụt giảm ở Đông Nam Á đang đẩy giá dầu ăn lên cao, kết hợp với chi phí phân bón gia tăng .
• Mía đường và cà phê: Sự gián đoạn sản xuất ở Brazil, Ấn Độ và Thái Lan đe dọa nguồn cung; hợp đồng tương lai cà phê đã chứng kiến sự biến động .
• Lạm phát lương thực hai con số là cảnh báo trọng tâm từ Schroders. David Rees, Trưởng bộ phận Kinh tế toàn cầu tại Schroders, cảnh báo rằng một El Niño mạnh tiềm tàng xảy ra cùng lúc với sự gián đoạn nguồn cung phân bón và căng thẳng thị trường năng lượng Trung Đông có thể đẩy lạm phát lương thực năm tới lên mức hai con số .

Schroders mô tả 'các đợt sóng lạm phát do hàng hóa kéo theo' làm gia tăng nguy cơ đình lạm, đặc biệt là ở các thị trường mới nổi . Báo cáo nhấn mạnh rằng giá lương thực có thể trở thành tác nhân kích hoạt lạm phát mới ngay khi các ngân hàng trung ương hy vọng sẽ nới lỏng chính sách .

Cảnh báo kinh tế từ Fitch Ratings

Fitch Ratings (tháng 6 năm 2026) cảnh báo rằng El Niño kéo dài đến đầu năm 2027 làm gia tăng nguy cơ gián đoạn kinh tế, đặc biệt đối với các quốc gia có chủ quyền yếu hơn và các quốc gia có xếp hạng tín nhiệm cao đang đối mặt với rủi ro lạm phát. Cơ quan này cho biết ít có khả năng đưa ra các hành động xếp hạng trực tiếp chỉ dựa trên El Niño, nhưng hiện tượng này khuếch đại các áp lực lạm phát hiện có từ xung đột Tây Á, giá phân bón tăng và căng thẳng chuỗi cung ứng . Fitch đặc biệt trích dẫn xác suất 96% của NOAA về El Niño kéo dài đến tháng 12 năm 2026 – tháng 2 năm 2027 và 63% khả năng được phân loại là 'rất mạnh' làm cơ sở cho cảnh báo của mình .

Kết luận: Cơ quan Khí tượng Anh đang tích cực phát triển các công cụ dự báo theo mùa dựa trên AI thông qua AI4 Climate, AI4NWP và Dự án Aardvark để cải thiện cảnh báo sớm cho các quốc gia dễ bị tổn thương. NOAA và IRI đưa ra xác suất 96% El Niño kéo dài đến đầu năm 2027 và 63% khả năng đạt cường độ Siêu El Niño. Các tác động dự kiến bao gồm hạn hán nghiêm trọng trên khắp Nam Á và Đông Nam Á (lúa gạo, dầu cọ, mía đường), điều kiện ẩm ướt hơn ở châu Mỹ (rủi ro đối với cà phê và đậu nành), và lạm phát lương thực hai con số. Fitch cảnh báo về sự gián đoạn kinh tế và rủi ro lạm phát gia tăng đối với các quốc gia có chủ quyền; Schroders cảnh báo về các đợt sóng lạm phát do hàng hóa kéo theo có thể đẩy lạm phát lương thực toàn cầu lên mức hai con số.