Nghiên cứu 26.811 học sinh Trung Quốc: AI làm bài tập tốt hơn nhưng điểm thi giảm mạnh – Chính sách toàn cầu thay đổi

Các nhà nghiên cứu và bình luận viên đã mô tả mô hình này là bằng chứng của "sự chuyển giao nhận thức" (cognitive offloading) — học sinh sử dụng AI để hoàn thành bài tập một cách hiệu quả mà không xây dựng được kiến thức nền tảng cần thiết cho các bài đánh giá đóng sách . Mức độ mất điểm lớn nhất ở những học sinh có thành tích cao, cho thấy rằng ngay cả những học sinh giỏi cũng dễ bị ảnh hưởng bởi 'sự phạt học tập' khi sử dụng AI như một đường tắt .

Đường tắt làm bài tập so với Công cụ dạy kèm trong lớp

Hàm ý cốt lõi của nghiên cứu là tác động của AI phụ thuộc hoàn toàn vào bối cảnh sử dụng. Khi học sinh dựa vào AI tạo sinh để hoàn thành bài tập về nhà nhanh hơn và đạt điểm cao hơn, chúng bỏ qua quá trình thực hành đòi hỏi nỗ lực và sự vật lộn hiệu quả để xây dựng trí nhớ dài hạn. Các kỳ thi, vốn đo lường kiến thức bền vững, sẽ bộc lộ khoảng cách này.

Phát hiện này phù hợp với một phân tích quy mô lớn riêng biệt trên 3,2 triệu tương tác học toán trên nền tảng ALEKS. Nghiên cứu đó cho thấy sau khi ChatGPT ra mắt, thời gian học tập đối với các bài toán dễ bị AI ảnh hưởng đã giảm 2,8% mỗi quý ở sinh viên đại học, tích lũy lên 26,9% trong mười một quý. Học sinh trung học phổ thông giảm 31,3%, học sinh trung học cơ sở giảm 9,0%, trong khi học sinh lớp 5 không có thay đổi đáng kể .

Sự khác biệt mang tính phê phán rất rõ ràng: AI được dùng như một sự thay thế cho tư duy của học sinh sẽ làm suy giảm việc học, trong khi AI được dùng như một sự bổ sung dưới sự hướng dẫn của giáo viên có thể hỗ trợ học tập khám phá mà không gặp những rủi ro tương tự. Một phân tích tổng hợp năm 2025 của 19 nghiên cứu cho thấy những học sinh có sự hỗ trợ của giáo viên trong tương tác với AI tạo sinh đạt được kết quả học tập lớn hơn đáng kể (g = 1,426) so với những học sinh không có sự hỗ trợ của giáo viên (g = 0,078) .

Phản ứng chính sách toàn cầu: Trung Quốc

Trung Quốc đã áp dụng cách tiếp cận theo từng bậc, có quy định thay vì lệnh cấm hoàn toàn. Vào tháng 5 năm 2025, Bộ Giáo dục đã ban hành hai hướng dẫn thúc đẩy việc sử dụng AI một cách khoa học và có quy định ở các trường mẫu giáo, tiểu học và trung học cơ sở . Các hướng dẫn thiết lập các quy tắc rõ ràng dựa trên độ tuổi:

• Học sinh tiểu học bị cấm sử dụng độc lập các công cụ AI tạo sinh mở để hoàn thành bài tập .
• Học sinh trung học cơ sở có thể khám phá nội dung do AI tạo ra dưới sự giám sát .
• Học sinh trung học phổ thông có thể tham gia vào hoạt động học tập khám phá kết hợp các nguyên tắc kỹ thuật của AI .

Giáo viên cũng bị hạn chế: họ không được sử dụng AI tạo sinh để thay thế cho các trách nhiệm giảng dạy cốt lõi của mình hoặc thay thế cho việc giảng dạy trực tiếp . Các hướng dẫn cũng cấm học sinh sao chép trực tiếp nội dung do AI tạo ra làm câu trả lời cho bài tập hoặc bài kiểm tra .

Điều này phản ánh chiến lược tích hợp với các rào cản. Trung Quốc đồng thời thúc đẩy lồng ghép kiến thức AI vào chương trình giáo dục cơ bản, với kế hoạch tháng 3 năm 2025 yêu cầu ít nhất tám giờ học mỗi năm cho mỗi học sinh từ tiểu học đến trung học phổ thông .

Phản ứng chính sách toàn cầu: Na Uy

Na Uy đã có lập trường hạn chế nhất trong số các quốc gia phương Tây. Vào ngày 19 tháng 6 năm 2026, Thủ tướng Jonas Gahr Støre đã công bố lệnh cấm gần như hoàn toàn đối với AI tạo sinh cho học sinh từ lớp 1–7 (6–13 tuổi), có hiệu lực từ đầu năm học tháng 8 năm 2026 .

Chi tiết chính sách:

• Lớp 1–7 (6–13 tuổi): AI tạo sinh bị cấm trên thực tế đối với các bài tập giáo dục .
• Lớp 8–10 (14–16 tuổi): Cho phép sử dụng hạn chế, được giám sát chặt chẽ dưới sự hướng dẫn của giáo viên .
• Lớp 11–13 (17–19 tuổi): Nhấn mạnh vào việc học cách sử dụng AI một cách phù hợp cho công việc tương lai và giáo dục đại học .

Støre tuyên bố tại một cuộc họp báo rằng việc sử dụng AI làm tăng nguy cơ trẻ nhỏ "bỏ qua các bước quan trọng trong quá trình học tập" . Các quan chức đã kết nối chính sách này với sự suy giảm điểm kiểm tra giáo dục nói chung, điều mà trước đó đã dẫn đến lệnh cấm điện thoại thông minh trong trường học Na Uy vào năm 2024 .

Phản ứng chính sách toàn cầu: Hoa Kỳ

Hoa Kỳ không có chính sách AI K-12 liên bang, tạo ra một bức tranh phân mảnh giữa các tiểu bang. Tính đến năm 2026, 134 dự luật về AI trong giáo dục đã được đưa ra trên 31 tiểu bang . Các diễn biến chính bao gồm:

• New York đề xuất cấm sử dụng AI trong các lớp học dưới lớp 9 (Dự luật Hội đồng A.9190) .
• Ohio yêu cầu mọi khu học chánh K-12 phải thông qua chính sách AI chính thức trước ngày 1 tháng 7 năm 2026 nếu không sẽ bị coi là không tuân thủ luật tiểu bang .
• Tennessee hiện yêu cầu mọi khu học chánh phải thông qua chính sách AI chính thức .
• Oklahoma yêu cầu sự giám sát của nhà giáo dục và thông báo cho phụ huynh về việc sử dụng AI (SB 1734) .
• South Carolina yêu cầu sự đồng ý trước bằng văn bản của phụ huynh trước khi bất kỳ học sinh nào tương tác với công cụ AI và cấm AI thay thế giáo viên có bằng cấp .

Ở cấp liên bang, một sắc lệnh hành pháp của Nhà Trắng vào tháng 12 năm 2025 nhằm loại bỏ "sự cản trở của luật tiểu bang" đối với chính sách AI quốc gia, tạo ra căng thẳng với các hạn chế của tiểu bang và dẫn đến việc thành lập Lực lượng Đặc nhiệm Kiện tụng AI trong Bộ Tư pháp .

Sự đồng thuận đang nổi lên

Các bằng chứng hội tụ từ nghiên cứu Trung Quốc, dữ liệu toán học ALEKS, chính sách Na Uy và luật pháp tiểu bang Hoa Kỳ cho thấy một sự đồng thuận toàn cầu đang nổi lên: việc sử dụng AI tạo sinh không có giám sát của học sinh nhỏ tuổi làm suy yếu việc học bằng cách cắt ngắn quá trình luyện tập đòi hỏi nỗ lực để xây dựng kiến thức bền vững.

Cuộc tranh luận chính sách đang chuyển từ "chúng ta có nên cho phép AI trong trường học không?" sang "trong những điều kiện nào và ở độ tuổi nào?" Trung Quốc, Na Uy và nhiều tiểu bang Hoa Kỳ đã đưa ra những câu trả lời khác nhau trên cùng một phổ hạn chế theo từng bậc, dựa trên độ tuổi — nhưng họ đều có chung một kết luận: sử dụng AI không có giám sát đặc biệt có hại cho học sinh nhỏ tuổi và sự giám sát của giáo viên là điều cần thiết cho bất kỳ ứng dụng có lợi nào.