Thỏa thuận Mỹ - Iran chấm dứt xung đột, mở lại eo biển Hormuz: Vì sao lạm phát vẫn chưa thể hạ nhiệt ngay?

Các nhà kinh tế giải thích rằng thỏa thuận Mỹ-Iran và việc mở lại eo biển Hormuz sẽ không nhanh chóng xoa dịu lạm phát vì gần 4 tháng xung đột đã khiến chi phí gia tăng 'ngấm' vào nền kinh tế trên diện rộng — từ năng lượng, vận tải, sản xuất cho đến chuỗi cung ứng thực phẩm — và sẽ cần nhiều tháng để tháo gỡ. Trong khi đó, các ngân hàng trung ương trên toàn cầu đã phải điều chỉnh mạnh dự báo lạm phát cho giai đoạn 2026–2027 và đang tạm dừng cắt giảm lãi suất hoặc thậm chí chuyển sang tăng lãi suất.

Tại sao thỏa thuận không thể ngay lập tức hạ nhiệt lạm phát?

• Hoạt động vận tải biển phục hồi chậm: Việc khôi phục các hoạt động bình thường qua eo biển Hormuz — nơi vận chuyển khoảng 20% lượng dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới — sẽ cần thời gian. Các nhà phân tích cảnh báo những tác động của cuộc chiến sẽ còn ảnh hưởng đến nền kinh tế toàn cầu 'trong nhiều tháng' . IMF vẫn trong trạng thái 'cảnh giác cao độ' và cảnh báo nguồn cung năng lượng sẽ phục hồi chậm ngay cả khi đã đạt được thỏa thuận .
• Chi phí chuỗi cung ứng 'đã ngấm': Gần 4 tháng gián đoạn đã tạo ra một loạt chi phí gia tăng dây chuyền đối với dầu mỏ, phân bón, hàng hóa sản xuất và vận tải. Những chi phí này đã được 'nhúng' sẵn vào giá cả của nhà sản xuất và người tiêu dùng. Ngân hàng Dự trữ Liên bang Dallas (Dallas Fed) ước tính việc đóng cửa Hormuz đơn thuần đã khiến lạm phát PCE (đo lường chi tiêu tiêu dùng cá nhân) của Mỹ năm 2026 tăng thêm từ 0,35 đến 1,47 điểm phần trăm, tùy thuộc vào thời gian đóng cửa .
• Thị trường năng lượng vẫn 'thắt chặt': Ngay cả sau khi đạt được thỏa thuận, giá năng lượng được dự báo sẽ vẫn 'cao hơn đáng kể so với mức trước chiến tranh, có thể ít nhất là cho đến cuối năm' khi tình trạng khan hiếm có cấu trúc quay trở lại . J.P. Morgan lưu ý rằng ngay cả khi Hormuz mở cửa trở lại và dầu thô ở quanh mức 100 USD/thùng, lạm phát cốt lõi (core inflation) của Mỹ vẫn có thể bị đẩy 'lên cao hơn 3%' .
• Ông Mark Zandi (Moody's) nhận định: 'Thực tế là những dấu hiệu trên đường chân trời cho thấy những điều kiện đó khó có thể thành hiện thực hoàn toàn trong ngày một ngày hai' — ám chỉ việc mở cửa hoàn toàn, giá năng lượng giảm nhanh và phục hồi tiền lương là khó xảy ra trong ngắn hạn .
• Hiệu ứng vòng hai (Second-round effects): Chi phí năng lượng tăng cao đang 'ăn sâu' vào lạm phát dịch vụ, kỳ vọng tiền lương và hành vi định giá, khiến các ngân hàng trung ương khó có thể bỏ qua.

Các dự báo cụ thể và phản ứng của ngân hàng trung ương

Ngân hàng Thế giới (World Bank)

• Trong dự báo tham chiếu tháng 6/2026, Ngân hàng Thế giới dự báo lạm phát toàn cầu sẽ tạm dừng đà giảm và tăng lên 4,4% vào năm 2026, trước khi giảm xuống còn 3,7% vào năm 2027 — tương đương mức điều chỉnh tăng thêm 0,7 điểm phần trăm so với dự báo tháng 10/2025 .
• Ngân hàng Thế giới cảnh báo rằng động thái lạm phát vẫn còn rất bất ổn, với các rủi ro từ sự leo thang xung đột, căng thẳng thương mại và áp lực giá dịch vụ dai dẳng .

Ngân hàng Trung ương Anh (Bank of England - BoE)

• Ủy ban Chính sách Tiền tệ (MPC) của BoE đã bỏ phiếu nhất trí giữ nguyên lãi suất ở mức 3,75% trong các cuộc họp tháng 3 và tháng 6/2026, với lý do 'cú sốc giá năng lượng đáng kể' từ xung đột Trung Đông .
• Ngân hàng này đã đưa ra ba kịch bản cho lạm phát của Anh vào cuối năm 2026: kịch bản tốt nhất là 3,6%, kịch bản trung bình (có khả năng nhất) là 3,7%, và kịch bản xấu nhất là 4,8% — tất cả đều cao hơn nhiều so với mục tiêu 2%. MPC ám chỉ rằng các đợt tăng lãi suất có thể cần thiết trong năm nay và kịch bản xấu nhất có thể đòi hỏi các đợt tăng 'mạnh mẽ' .
• BoE dự báo lạm phát CPI (Chỉ số giá tiêu dùng) sẽ ở 'mức dưới 3%' trong ba tháng tới, trước khi tăng cao hơn khi các tác động từ giá năng lượng lan tỏa .

Ngân hàng Trung ương châu Âu (European Central Bank - ECB)

• Dự báo tháng 6/2026 của ECB cho thấy lạm phát HICP (Chỉ số giá tiêu dùng hài hòa) của khu vực đồng euro (Eurozone) sẽ đạt trung bình 3,0% trong năm 2026 và 2,3% trong năm 2027, đạt đỉnh 3,4% trong quý 3 và quý 4/2026 trước khi duy trì trên 3% cho đến đầu năm 2027, chủ yếu do sự bùng nổ của lạm phát năng lượng .
• Lạm phát cốt lõi (không bao gồm năng lượng và thực phẩm) được dự báo ở mức 2,5% trong cả năm 2026 và 2027 — vẫn dai dẳng ở trên mục tiêu .
• Vào ngày 11/6/2026, ECB đã tăng đồng loạt cả ba lãi suất chủ chốt thêm 25 điểm cơ bản (lãi suất tiền gửi lên 2,25%), tuyên bố: 'Cuộc chiến ở Trung Đông đang tạo ra áp lực lạm phát, và quyết định tăng lãi suất phản ánh niềm tin của Hội đồng quản trị rằng sự dai dẳng của cú sốc năng lượng đòi hỏi một phản ứng chính sách tiền tệ' . Đây là sự thay đổi so với các đợt giữ nguyên lãi suất trước đó vào tháng 4 và tháng 3.

Bối cảnh IMF và Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS)

• Dự báo tham chiếu mùa Xuân 2026 của IMF, vốn giả định cuộc xung đột chỉ kéo dài ngắn, vẫn dự báo lạm phát toàn cầu tăng lên 4,4% vào năm 2026 và tăng trưởng toàn cầu chậm lại ở mức 3,1% .
• Dự báo cơ sở của BIS cho thấy lạm phát toàn cầu năm 2026 ở mức 2,6% và quay trở lại khoảng 2% vào năm 2027/28. Tuy nhiên, các kịch bản 'bất lợi' và 'nghiêm trọng' đưa ra mức lạm phát 3,5–4,4% vào năm 2026, với các rủi ro rõ ràng là nghiêng về phía tăng .

Kết luận

Cả ba tổ chức lớn đều dự báo lạm phát sẽ duy trì trên mục tiêu cho đến tận năm 2027. Chủ đề chung là: mặc dù thỏa thuận đã loại bỏ rủi ro tăng tồi tệ nhất, nhưng tác động của gần 4 tháng gián đoạn nguồn cung về cơ bản là khó đảo ngược trong ngắn hạn. Thị trường năng lượng sẽ vẫn thắt chặt trong nhiều tháng, và các ngân hàng trung ương đang đáp trả bằng các đợt tăng lãi suất hoặc kéo dài thời gian giữ nguyên lãi suất thay vì nới lỏng.