Nguyên nhân nào dẫn đến sự gia tăng các vụ kiện AI?

Sự gia tăng nhanh chóng của các vụ kiện liên quan đến AI ở Trung Quốc không chỉ giới hạn trong các tranh chấp lao động. Các tòa án đang phải đối mặt với một làn sóng vụ việc rộng lớn hơn trên nhiều lĩnh vực pháp luật khác nhau.

Chỉ riêng trong năm 2025, các tòa án Trung Quốc đã thụ lý 552.600 vụ án sở hữu trí tuệ mới và giải quyết 908 vụ tranh chấp liên quan đến quyền sở hữu và giao dịch dữ liệu, tăng 25,6% so với năm trước . Tòa án Internet Bắc Kinh cũng báo cáo sự gia tăng đáng kể các vụ tranh chấp liên quan đến AI, chủ yếu tập trung vào quyền sở hữu bản quyền đối với các tác phẩm do AI tạo ra và các khiếu nại vi phạm liên quan đến các sản phẩm hỗ trợ AI .

Tại sao các chuyên gia kêu gọi cần có luật rõ ràng hơn?

Cách tiếp cận manh mún trong quản trị AI của Trung Quốc đã tạo ra những thách thức đáng kể cho các thẩm phán, doanh nghiệp và người lao động.

• Khoảng trống lập pháp: Luật Hợp đồng Lao động, Luật Bản quyền và Bộ luật Dân sự hiện hành của Trung Quốc không đề cập trực tiếp đến các kịch bản cụ thể của AI. Các tòa án đang thực sự hoạch định chính sách thông qua các phán quyết theo từng vụ việc .
• Nguy cơ thiếu nhất quán: Nếu không có một khuôn khổ thống nhất, các tranh chấp tương tự ở các tỉnh khác nhau có thể dẫn đến các kết quả trái ngược nhau, làm xói mòn tính dự đoán trước cho các công ty và người lao động .
• Phản ứng của Tòa án Nhân dân Tối cao: Vào tháng 4 năm 2026, Tòa án Nhân dân Tối cao Trung Quốc tuyên bố đang đẩy nhanh việc xây dựng một hướng dẫn tư pháp để chuẩn hóa việc giải quyết các tranh chấp liên quan đến AI, nhưng các chuyên gia lưu ý rằng đây là một giải pháp tạm thời, không phải là sự thay thế cho một đạo luật chính thức .
• Áp lực về thời gian: Vụ án của anh Chu và một vụ án tương tự ở Bắc Kinh xảy ra chỉ trong vòng vài ngày, nhấn mạnh rằng các tòa án đã và đang được yêu cầu xác định ranh giới của việc thay thế bằng AI mà không có thẩm quyền luật định rõ ràng .

Tác động rộng hơn đến cuộc tranh luận toàn cầu về AI và lao động

Phán quyết của Hàng Châu không chỉ là câu chuyện nội bộ của Trung Quốc. Đây là lần đầu tiên một nền kinh tế lớn đưa ra một tiền lệ tư pháp rõ ràng, nói rằng việc thay thế một con người bằng một mô hình AI chỉ để tiết kiệm tiền không phải là lý do hợp pháp để chấm dứt hợp đồng . Mặc dù Mỹ và châu Âu vẫn chưa đưa ra các phán quyết tương tự ở cấp độ này, nhưng kết quả tại Trung Quốc có thể ảnh hưởng đến các cuộc thảo luận toàn cầu về bảo vệ người lao động trong thời đại tự động hóa .

Tuy nhiên, phán quyết này cũng làm nổi bật những hạn chế của sự can thiệp tư pháp. Như một chuyên gia đã lưu ý, "Các tòa án đang thực sự hoạch định chính sách thông qua các phán quyết theo từng vụ việc", và điều này không thể thay thế cho một khuôn khổ lập pháp toàn diện có thể mang lại khả năng dự đoán và nhất quán . Chính phủ Trung Quốc hiện đang phải đối mặt với áp lực phải vượt ra khỏi các biện pháp tạm thời và ban hành một đạo luật AI thống nhất có thể cân bằng giữa đổi mới sáng tạo, quyền lợi lao động và sự ổn định pháp lý.

Nguyên nhân nào dẫn đến sự gia tăng các vụ kiện AI?

Sự gia tăng nhanh chóng của các vụ kiện liên quan đến AI ở Trung Quốc không chỉ giới hạn trong các tranh chấp lao động. Các tòa án đang phải đối mặt với một làn sóng vụ việc rộng lớn hơn trên nhiều lĩnh vực pháp luật khác nhau.

Chỉ riêng trong năm 2025, các tòa án Trung Quốc đã thụ lý 552.600 vụ án sở hữu trí tuệ mới và giải quyết 908 vụ tranh chấp liên quan đến quyền sở hữu và giao dịch dữ liệu, tăng 25,6% so với năm trước . Tòa án Internet Bắc Kinh cũng báo cáo sự gia tăng đáng kể các vụ tranh chấp liên quan đến AI, chủ yếu tập trung vào quyền sở hữu bản quyền đối với các tác phẩm do AI tạo ra và các khiếu nại vi phạm liên quan đến các sản phẩm hỗ trợ AI .

Tại sao các chuyên gia kêu gọi cần có luật rõ ràng hơn?

Cách tiếp cận manh mún trong quản trị AI của Trung Quốc đã tạo ra những thách thức đáng kể cho các thẩm phán, doanh nghiệp và người lao động.

• Khoảng trống lập pháp: Luật Hợp đồng Lao động, Luật Bản quyền và Bộ luật Dân sự hiện hành của Trung Quốc không đề cập trực tiếp đến các kịch bản cụ thể của AI. Các tòa án đang thực sự hoạch định chính sách thông qua các phán quyết theo từng vụ việc .
• Nguy cơ thiếu nhất quán: Nếu không có một khuôn khổ thống nhất, các tranh chấp tương tự ở các tỉnh khác nhau có thể dẫn đến các kết quả trái ngược nhau, làm xói mòn tính dự đoán trước cho các công ty và người lao động .
• Phản ứng của Tòa án Nhân dân Tối cao: Vào tháng 4 năm 2026, Tòa án Nhân dân Tối cao Trung Quốc tuyên bố đang đẩy nhanh việc xây dựng một hướng dẫn tư pháp để chuẩn hóa việc giải quyết các tranh chấp liên quan đến AI, nhưng các chuyên gia lưu ý rằng đây là một giải pháp tạm thời, không phải là sự thay thế cho một đạo luật chính thức .
• Áp lực về thời gian: Vụ án của anh Chu và một vụ án tương tự ở Bắc Kinh xảy ra chỉ trong vòng vài ngày, nhấn mạnh rằng các tòa án đã và đang được yêu cầu xác định ranh giới của việc thay thế bằng AI mà không có thẩm quyền luật định rõ ràng .

Tác động rộng hơn đến cuộc tranh luận toàn cầu về AI và lao động

Phán quyết của Hàng Châu không chỉ là câu chuyện nội bộ của Trung Quốc. Đây là lần đầu tiên một nền kinh tế lớn đưa ra một tiền lệ tư pháp rõ ràng, nói rằng việc thay thế một con người bằng một mô hình AI chỉ để tiết kiệm tiền không phải là lý do hợp pháp để chấm dứt hợp đồng . Mặc dù Mỹ và châu Âu vẫn chưa đưa ra các phán quyết tương tự ở cấp độ này, nhưng kết quả tại Trung Quốc có thể ảnh hưởng đến các cuộc thảo luận toàn cầu về bảo vệ người lao động trong thời đại tự động hóa .

Tuy nhiên, phán quyết này cũng làm nổi bật những hạn chế của sự can thiệp tư pháp. Như một chuyên gia đã lưu ý, "Các tòa án đang thực sự hoạch định chính sách thông qua các phán quyết theo từng vụ việc", và điều này không thể thay thế cho một khuôn khổ lập pháp toàn diện có thể mang lại khả năng dự đoán và nhất quán . Chính phủ Trung Quốc hiện đang phải đối mặt với áp lực phải vượt ra khỏi các biện pháp tạm thời và ban hành một đạo luật AI thống nhất có thể cân bằng giữa đổi mới sáng tạo, quyền lợi lao động và sự ổn định pháp lý.