EU ra tối hậu thư thương mại với Trung Quốc: Lãnh đạo châu Âu ra lệnh chế tạo 'vũ khí' mới sau hội nghị thượng đỉnh tháng 6/2026

Một quan chức EU tóm tắt nhiệm vụ một cách thẳng thắn: "Đó là lý do tại sao các Nhà Lãnh đạo yêu cầu Ủy ban thực hiện hai nhiệm vụ: 1) tiếp tục tham gia đối thoại mang tính xây dựng với Trung Quốc; 2) phát triển và cuối cùng bổ sung 'hộp công cụ' trong lĩnh vực phòng vệ thương mại và chính sách công nghiệp" .

Những công cụ mới nào đang được cân nhắc?

Việc mở rộng 'hộp công cụ' đang được xem xét bao gồm một số biện pháp cụ thể:

• Công cụ chống dư thừa công suất: Một cơ chế mới — được Pháp, Italy và Hà Lan hậu thuẫn — nhằm hạn chế tiếp cận của Trung Quốc vào các lĩnh vực mà hàng nhập khẩu làm sai lệch cạnh tranh, được mô phỏng một phần theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại Hoa Kỳ .
• Các biện pháp tự vệ: Sử dụng mạnh mẽ hơn các công cụ hiện có có thể áp đặt thuế quan và hạn ngạch đối với toàn bộ các ngành, không chỉ các sản phẩm riêng lẻ .
• Quy tắc đa dạng hóa chuỗi cung ứng: Ủy ban đang cân nhắc các đạo luật buộc các công ty trong các lĩnh vực nhạy cảm phải đa dạng hóa khỏi các nhà cung cấp duy nhất — đặc biệt là Trung Quốc — sang ít nhất ba nguồn . Ủy viên Thương mại Maroš Šefčovič tuyên bố rằng "việc đa dạng hóa hiện nay đòi hỏi một công cụ chuyên dụng" .
• Đẩy nhanh các vụ kiện chống bán phá giá và chống trợ cấp: Một đánh giá rộng hơn về các biện pháp phòng vệ thương mại của EU, dự kiến hoàn thành trong quý 3 năm 2026, bao gồm các bước đẩy nhanh điều tra và khả năng đưa ra các biện pháp mới để giải quyết tình trạng dư thừa công suất .
• Đạo luật An ninh mạng sửa đổi (CSA2) và Đạo luật Tăng tốc Công nghiệp (IAA): Các đề xuất quy định này, đang được tranh luận từ năm 2026, nhằm mục đích loại trừ hoặc hạn chế các công ty Trung Quốc tiếp cận thị trường EU trong các lĩnh vực nhạy cảm .

Gói biện pháp này rất rộng: thuế quan, hạn ngạch nhập khẩu, điều tra chống bán phá giá, quy tắc mua sắm chặt chẽ hơn và các quy định trợ cấp mới đều đang được thảo luận như một phần của bộ biện pháp phòng vệ thương mại toàn diện .

Tại sao là bây giờ? Bối cảnh 'Cú sốc Trung Quốc 2.0'

Sự cấp bách đến từ những gì một số quan chức EU gọi là 'Cú sốc Trung Quốc 2.0' . Ủy ban châu Âu tuyên bố tình hình thương mại hiện tại là "không bền vững" trong một cuộc tranh luận định hướng vào ngày 29/5/2026, kêu gọi một phản ứng "mạnh mẽ và mạch lạc" . Làn sóng hàng xuất khẩu của Trung Quốc được Brussels coi là "mối đe dọa hiện hữu đối với ngành công nghiệp châu Âu" .

Các lĩnh vực chiến lược có nguy cơ cao nhất bao gồm pin, năng lượng mặt trời, điện gió, máy bơm nhiệt, điện hạt nhân, nguyên liệu thô quan trọng, hóa chất và dược phẩm . Sự thống trị của Trung Quốc trong lĩnh vực khoáng sản và nguyên liệu thô quan trọng, nơi nước này nắm giữ gần như độc quyền trong một số trường hợp, là trọng tâm đặc biệt của các nỗ lực đa dạng hóa .

Cân bằng giữa giảm thiểu rủi ro và đối thoại

Kết quả hội nghị thượng đỉnh phản ánh một hành động cân bằng có chủ ý. Các nhà lãnh đạo EU tìm cách giải quyết tình trạng mất cân bằng thương mại ngày càng sâu sắc mà không gây ra một cuộc chiến thương mại toàn diện với nền kinh tế lớn thứ hai thế giới . Trưởng phòng Thương mại EU Maroš Šefčovič đã mô tả đây như một sự tái thiết lập: "Mối quan hệ thương mại của chúng ta với Trung Quốc đã đạt đến điểm cần phải tái thiết lập. Không phải đối đầu, mà là tái cân bằng" .

Điều này phù hợp với cách tiếp cận lâu dài "giảm thiểu rủi ro, không tách rời" của Chủ tịch Ủy ban Ursula von der Leyen, duy trì các mối quan hệ kinh tế trong khi giảm bớt các điểm yếu . Tuy nhiên, Ủy ban đã nói rõ rằng các chính sách của EU được thiết kế "trước hết là để phục vụ công dân và doanh nghiệp châu Âu" .

Những bước tiếp theo

Ủy ban châu Âu hiện dự kiến sẽ đưa ra các đề xuất cụ thể trong những tháng tới, bao gồm đánh giá rộng hơn về phòng vệ thương mại vào quý 3 năm 2026 . Hội nghị thượng đỉnh đã trao cho bà von der Leyen một nhiệm vụ cụ thể để phát triển các công cụ mới nhằm kiềm chế tác động của hàng hóa giá rẻ, được trợ cấp nặng từ Trung Quốc .

Điều quan trọng là, chưa có đề xuất bằng văn bản nào được công bố tính đến đầu tháng 6 năm 2026 . Câu hỏi then chốt đối với các doanh nghiệp và đối tác thương mại là 'hộp công cụ' mới sẽ đi xa đến đâu — và liệu sự trả đũa bị đe dọa của Trung Quốc có leo thang thành một cuộc chiến thương mại hay không .