Chiến lược ba mũi nhọn của EU với Nga: Kênh ngoại giao ngầm, trừng phạt kéo dài và viện trợ quân sự cho Ukraine

Lần đầu tiên kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự toàn diện tại Ukraine vào năm 2022, Liên minh châu Âu (EU) đang theo đuổi chiến lược ba mũi nhọn: âm thầm mở lại kênh ngoại giao với Moscow, siết chặt chế độ trừng phạt bằng cách kéo dài thời hạn lên 12 tháng, và tăng mạnh viện trợ quân sự cũng như tài chính cho Ukraine. Các động thái này, xoay quanh hội nghị thượng đỉnh EU tại Brussels vào ngày 18–19/6/2026, đánh dấu một bước tiến hóa đáng kể trong cách tiếp cận của khối — một hướng đi nhằm bảo vệ lợi ích châu Âu trong bất kỳ cuộc đàm phán hòa bình nào trong tương lai, đồng thời tiếp tục gây sức ép lên Điện Kremlin trên mọi mặt trận.

Kênh liên lạc ngầm tới Moscow

Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa đã mở một kênh ngoại giao tới Điện Kremlin lần đầu tiên kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự toàn diện. Theo những người am hiểu vấn đề, cố vấn cấp cao của Costa đã thực hiện hai cuộc điện đàm với một quan chức cấp cao thân cận với Vladimir Putin, với mục tiêu hạn chế là chuẩn bị cơ sở cho các cuộc đàm phán thực chất hơn trong tương lai và đảm bảo châu Âu không bị gạt ra ngoài lề trong bất kỳ cuộc đàm phán hòa bình nào về Ukraine .

Một quan chức EU mô tả các cuộc tiếp xúc này là "những tiếp xúc ngoại giao ngắn" và "không có vấn đề thực chất nào được thảo luận" . Quan chức này nói thêm: "Trong bất kỳ kịch bản tiềm năng nào trong tương lai, EU có những lợi ích riêng biệt cần được bảo vệ, do đó việc thiết lập các kênh ngoại giao với Nga là điều cần thiết" .

Costa đã bảo vệ việc tiếp cận này tại hội nghị thượng đỉnh EU ngày 18–19/6, lập luận rằng với tư cách là Chủ tịch Hội đồng, ông có vị thế tốt để truyền đạt lợi ích của khối . Tuy nhiên, động thái này không được chào đón rộng rãi. Một số nhà lãnh đạo EU bày tỏ lo ngại rằng họ đã không được tham vấn trước, và một số cảnh báo rằng "không có ích gì khi vội vàng đàm phán với Nga" trong khi chiến tranh vẫn tiếp diễn . Thủ tướng Latvia Evika Siliņa nói: "Trước hết, phải có ai đó ở phía bên kia sẵn sàng vì hòa bình" .

Trừng phạt kéo dài lên chu kỳ 12 tháng

Vào ngày 18/6/2026, các nhà lãnh đạo EU đã đồng ý gia hạn các biện pháp trừng phạt ngành đối với Nga thêm 12 tháng — lần đầu tiên khối này gia hạn chúng trong một năm thay vì chu kỳ sáu tháng thông thường . Quyết định này đã được xác nhận tại hội nghị thượng đỉnh Brussels bởi người phát ngôn của Costa .

Động thái này diễn ra sau khi EU thông qua gói trừng phạt thứ 20 vào ngày 23/4/2026, phá vỡ thế bế tắc chính trị kéo dài do quyền phủ quyết của Hungary và Slovakia . Gói thứ 20 bao gồm lệnh cấm nhập khẩu khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) của Nga — sẽ có hiệu lực từ ngày 1/1/2027 đối với các hợp đồng dài hạn — và các biện pháp chống lách trừng phạt mới, bao gồm lần đầu tiên mở rộng một số hạn chế thương mại đối với Kyrgyzstan .

Trước đây, các lệnh trừng phạt của EU được gia hạn sáu tháng một lần, yêu cầu sự chấp thuận nhất trí từ tất cả các quốc gia thành viên mỗi lần. Việc gia hạn 12 tháng nhằm mang lại khả năng dự đoán cao hơn cho Ukraine và giảm rủi ro chính trị của việc không gia hạn được .

Phối hợp với G7 và viện trợ quân sự cho Ukraine

EU và G7 đã duy trì sự phối hợp chặt chẽ về hỗ trợ Ukraine, được tăng cường mạnh mẽ trong năm 2026. Vào tháng 10/2024, EU và các đối tác G7 đã cùng cung cấp 50 tỷ USD các khoản vay cho nhu cầu ngân sách, quân sự và tái thiết của Ukraine, được tài trợ từ các khoản thu bất thường từ tài sản có chủ quyền của Nga bị phong tỏa .

Vào tháng 4/2026, các nhà lãnh đạo châu Âu đã đồng ý một khoản vay bổ sung 104 tỷ USD cho giai đoạn 2026–2027, với gần 70 tỷ USD dành cho hỗ trợ quân sự và hơn 34 tỷ USD cho hỗ trợ ngân sách . Các tài liệu thể chế của EU xác nhận rằng "Team Europe" — EU cùng các quốc gia thành viên — đã cung cấp 75,2 tỷ euro viện trợ quân sự cho Ukraine cho đến nay thông qua Cơ sở Hòa bình châu Âu và các kênh song phương .

Tại hội nghị thượng đỉnh G7 tháng 6/2026, các nhà lãnh đạo cam kết tăng cường chuyển giao vũ khí, bao gồm hệ thống phòng không và tên lửa tầm xa, đồng thời báo hiệu rằng "thời điểm thích hợp" đã đến để thắt chặt các biện pháp trừng phạt đối với lĩnh vực năng lượng của Nga . Các đối tác G7 cũng đồng ý cho phép các công ty Ukraine sản xuất tên lửa tầm xa và hệ thống phòng không theo giấy phép, với Thủ tướng Đức Friedrich Merz tuyên bố: "Hiện tại tất cả chúng ta đều sản xuất với số lượng không đủ, và điều này có thể được bù đắp bằng cách cấp giấy phép cho các công ty có năng lực sản xuất" .

Phản ứng của Moscow: Bác bỏ công khai, lắng nghe ngầm

Lập trường công khai của Điện Kremlin luôn bác bỏ các sáng kiến ngoại giao của EU. Vào giữa tháng 5/2026, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov tuyên bố rằng EU là "bên tham gia trực tiếp" vào cuộc chiến và do đó không thể đóng vai trò trung gian thiện chí. "Rõ ràng là người châu Âu không muốn và không thể trở thành người trung gian. Hơn nữa, hiện tại họ thực sự là những người tham gia trực tiếp vào cuộc chiến về phía Kiev," Peskov nói với các phóng viên .

Tuy nhiên, hành động của Moscow cho thấy một lập trường sắc thái hơn. Quan chức cấp cao của Điện Kremlin đã nhận các cuộc gọi của Costa thay vì từ chối, cho thấy sự sẵn sàng ít nhất là lắng nghe trong khi vẫn duy trì lập trường cứng rắn trước công chúng . Trước đó, vào tháng 5/2026, Peskov cũng đã chỉ ra rằng Tổng thống Putin sẵn sàng đàm phán với EU, nhưng nhấn mạnh rằng mọi động thái nối lại đối thoại phải đến từ Brussels .

Trên thực tế, điều này có nghĩa là Moscow công khai bác bỏ vai trò trung gian của EU trong khi không đóng hoàn toàn cánh cửa ở hậu trường — một sự phân đôi phản ánh chiến lược rộng lớn hơn của Điện Kremlin là giữ các kênh liên lạc mở theo các điều khoản của riêng mình, đồng thời duy trì các tuyên bố cứng rắn cho khán giả trong nước và quốc tế.

Ý nghĩa

Cách tiếp cận ba mũi nhọn của EU thể hiện một hành động cân bằng tinh tế. Kênh liên lạc ngầm của Costa là sự thừa nhận rằng châu Âu không thể vắng mặt trong bất kỳ cuộc đàm phán hòa bình nào có thể diễn ra — đặc biệt là khi các cuộc đàm phán do Mỹ dẫn đầu với Nga và Ukraine đã có dấu hiệu đình trệ . Đồng thời, việc gia hạn trừng phạt lên 12 tháng và phê duyệt các gói viện trợ quân sự mới khổng lồ gửi đi thông điệp rằng không có sự đánh đổi nào giữa đối thoại và gây sức ép.

Như Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb — người đứng đầu quốc gia có đường biên giới đất liền dài nhất châu Âu với Nga — đã phát biểu vào tháng 6/2026: "Đã đến lúc châu Âu cần tiếp cận và có các cuộc đối thoại ngoại giao với giới lãnh đạo Nga, cụ thể hơn là Tổng thống Putin" . Đó chính xác là những gì Costa đã làm.