Lần đầu tiên trên thế giới: Vaccine mRNA chống u nguyên bào thần kinh giảm 70% khối u trên chuột

Lần đầu tiên trong lịch sử, các nhà khoa học đã chứng minh rằng một loại vaccine mRNA có thể tấn công hiệu quả u nguyên bào thần kinh (neuroblastoma), loại ung thư nhi khoa nguy hiểm nhất. Công bố trên tạp chí Molecular Therapy Oncology, nghiên cứu từ Đại học Y và Khoa học Sức khỏe RCSI (Ireland) báo cáo mức giảm 70% thể tích khối u và làm chậm sự phát triển của khối u thêm 10–11 ngày trên các mô hình tiền lâm sàng . Vaccine sử dụng một nền tảng mô-đun giống như "gạch LEGO", có thể nhanh chóng thích ứng để điều trị các loại ung thư khác.

Phát hiện chính: Bằng chứng tiền lâm sàng đầu tiên

Đứng đầu là Tiến sĩ Olga Piskareva, nhóm nghiên cứu RCSI đã công bố bằng chứng tiền lâm sàng đầu tiên trên thế giới về vaccine mRNA nhắm mục tiêu u nguyên bào thần kinh . Trên mô hình chuột mang khối u thần kinh đệm có khuếch đại gen MYCN, vaccine đã tạo ra:

• Giảm 70% thể tích khối u so với nhóm đối chứng .
• Làm chậm sự phát triển của khối u thêm 10–11 ngày ở những con chuột được tiêm vaccine .
• Đáp ứng miễn dịch đặc hiệu kháng nguyên: Quá trình tiêm chủng tạo ra sự gia tăng đáng kể các cytokine IFN-γ và IL-2 từ tế bào lách, cũng như TNF-α từ tế bào T CD4+ và CD8+, khẳng định phản ứng miễn dịch tế bào có mục tiêu .

Cơ chế hoạt động: Hạt nano RALA và mục tiêu GPC2

Vaccine vận chuyển mRNA mã hóa Glypican 2 (GPC2)—một kháng nguyên liên quan đến khối u được biểu hiện nhiều trên các tế bào u nguyên bào thần kinh—bằng cách sử dụng các hạt nano peptide RALA cation tự lắp ráp . Các hạt nano RALA trước đây đã được nghiên cứu trong tiêm chủng DNA, bao gồm cả trong các mô hình ung thư tuyến tiền liệt, nơi chúng đã vận chuyển thành công pDNA và tạo ra các phản ứng miễn dịch đặc hiệu khối u . Nền tảng mRNA này đại diện cho một bước tiến đáng kể so với các phương pháp tiếp cận dựa trên hạt nano trước đây đối với u nguyên bào thần kinh, vốn đã khám phá các hạt nano được bọc màng vi khuẩn kết hợp với xạ trị để đạt được sự thoái triển của khối u .

Điều quan trọng là, GPC2 được biểu hiện quá mức trên nhiều loại ung thư ở người lớn và trẻ em, có nghĩa là nền tảng này được thiết kế để nhanh chóng thích ứng với các bệnh ung thư biểu hiện GPC2 khác .

Nền tảng "gạch LEGO" mô-đun

Tiến sĩ Piskareva mô tả công nghệ này giống như "những viên gạch LEGO"—các thành phần khác nhau có thể được hoán đổi để điều chỉnh vaccine với độ chính xác cao cho từng bệnh nhân hoặc các mục tiêu khối u khác nhau . Tính mô-đun này là điểm khác biệt chính so với các vaccine ung thư mRNA hiện có, vốn đã đạt được nhiều tiến bộ lâm sàng nhất trong ung thư hắc tố (melanoma), ung thư tuyến tụy và ung thư phổi không tế bào nhỏ, phần lớn sử dụng các phương pháp tiếp cận kháng nguyên mới (neoantigen) được cá nhân hóa hoặc các bảng kháng nguyên cố định . Bằng cách nhắm mục tiêu vào một kháng nguyên chung (GPC2) thay vì các đột biến dành riêng cho bệnh nhân, nền tảng này có thể được phát triển như một liệu pháp "có sẵn" cho một nhóm bệnh nhân xác định.

Tại sao điều này quan trọng: Nhu cầu cấp thiết về các phương pháp điều trị u nguyên bào thần kinh mới

U nguyên bào thần kinh chiếm 15% ca tử vong do ung thư ở trẻ em, và 80% bệnh nhân nguy cơ cao không có phản ứng đáng kể với các liệu pháp tiêu chuẩn hiện tại . Bệnh tái phát đặc biệt kháng với điều trị. Trước nghiên cứu này, chưa có dữ liệu thử nghiệm hoặc lâm sàng nào về vaccine mRNA cho u nguyên bào thần kinh được công bố . Trong khi vaccine mRNA đã cho thấy hứa hẹn trong các bệnh ung thư não như u nguyên bào thần kinh đệm (glioblastoma), và các hệ thống hạt nano đang được tích cực nghiên cứu để vượt qua hàng rào máu não , đây là bằng chứng trực tiếp đầu tiên cho thấy vaccine mRNA có thể nhắm mục tiêu cụ thể vào u nguyên bào thần kinh.

Giai đoạn đầu, nhưng là một cột mốc rõ ràng

Như Tiến sĩ Piskareva đã tuyên bố: "Chúng tôi đang ở điểm khởi đầu của con đường phát triển vaccine mRNA, nhưng cột mốc đầu tiên đã được hoàn thành thành công." Các phát hiện này chỉ dựa trên các mô hình chuột, và vẫn còn nhiều công việc quan trọng trước khi các thử nghiệm trên người có thể bắt đầu. Các bước tiếp theo chính sẽ bao gồm đánh giá độc tính—tương tự như công việc đang được tiến hành với các vaccine ung thư mRNA khác đang được đánh giá trên chuột và lợn —và tối ưu hóa hệ thống phân phối hạt nano để sử dụng lâm sàng.

Tài trợ và hợp tác

Nghiên cứu là sự hợp tác với Khoa Dược của Đại học Queen's Belfast và được tài trợ bởi Hội đồng Nghiên cứu Ireland (Irish Research Council), Cơ quan Giáo dục Đại học (Higher Education Authority), Hội đồng Nghiên cứu Y tế (Health Research Board), và Quỹ Nghiên cứu Ung thư U nguyên bào thần kinh Conor Foley (The Conor Foley Neuroblastoma Cancer Research Foundation) . Bài báo toàn văn có sẵn miễn phí trên Molecular Therapy Oncology (DOI: 10.1016/j.omton.2026.201244) .