‘Đòn đau’ trên Biển Đen: Nga tập kích cảng dữ dội, xuất khẩu ngũ cốc Ukraine lao dốc, nông dân đối mặt với tồn kho kỷ lục

Sự sụt giảm mạnh vào tháng 12/2025

Xuất khẩu lúa mì của Ukraine đã giảm khoảng 25% trong tháng 12/2025, và xuất khẩu ngô giảm khoảng 13%, trong bối cảnh Nga leo thang các cuộc tấn công cảng sau lời cảnh báo của Tổng thống Vladimir Putin về việc "cắt đứt Ukraine khỏi biển" . Các cuộc tấn công của Nga đã làm hư hại 13 tàu dân sự chỉ riêng trong tháng 12, hầu hết là tàu chở hàng rời dùng để chở ngũ cốc . Tính theo Reuters, con số này chiếm gần 10% tổng số tàu bị hư hại kể từ khi chiến tranh bắt đầu cách đây bốn năm . Tổng lượng xuất khẩu ngũ cốc trong tháng 12 giảm 16% so với cùng kỳ năm ngoái, theo công ty tư vấn UkrAgroConsult của Ukraine .

Sản lượng nửa đầu niên vụ (tháng 7–12/2025)

Theo dữ liệu của Cơ quan Hải quan Nhà nước Ukraine do FAS USDA (Cơ quan Dịch vụ Nông nghiệp Nước ngoài, Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ) trích dẫn, Ukraine đã xuất khẩu 7,8 triệu tấn (MMT - Million Metric Tons) lúa mì và 1,3 triệu tấn lúa mạch trong nửa đầu niên vụ 2025/26 (MY - Marketing Year) — thấp hơn 30% so với tốc độ của cùng kỳ năm ngoái . Từ tháng 10/2025 đến tháng 2/2026, tổng lượng xuất khẩu ngũ cốc đạt 10,6 triệu tấn, giảm 10% so với cùng kỳ năm trước . Nhìn chung, xuất khẩu ngũ cốc trong nửa đầu niên vụ 2025/26 thấp hơn 29%, với mức trung bình 2,5 triệu tấn/tháng so với 3,6 triệu tấn của năm trước .

Sự leo thang của UAV trong năm 2026

Ukraine cho biết Nga đã sử dụng hơn 800 máy bay không người lái (UAV) để tấn công cơ sở hạ tầng cảng trong bốn tháng đầu năm 2026 — gấp hơn 10 lần so với cùng kỳ năm 2025 . Trong năm 2024, ghi nhận 36 cuộc tấn công của Nga vào cơ sở hạ tầng cảng; đến năm 2025, con số này đã lên tới 96, theo Cơ quan Quản lý Cảng biển Ukraine (USPA) . Kể từ khi chiến tranh toàn diện bắt đầu, 651 cơ sở hạ tầng cảng đã bị hư hại, trong đó 325 vụ xảy ra chỉ riêng trong năm 2025 .

Thiệt hại về cơ sở hạ tầng và tổn thất bến cảng

Các nhà khai thác bến cảng ở khu vực Odesa đang phải gánh chịu những tổn thất tài chính ngày càng nặng nề do các cuộc tấn công liên tiếp. Các nhà khai thác tư nhân cho biết họ không thể tự xoay xở với những khoản lỗ này . Theo các hiệp hội ngành, tổng thiệt hại tích lũy cho các bến cảng kể từ khi chiến tranh bắt đầu là 1,5 tỷ USD . Trong năm 2023, các cuộc tấn công đã phá hủy 60.000 tấn ngũ cốc và khiến một "khối lượng đáng kể" cơ sở hạ tầng xuất khẩu ngừng hoạt động, theo cựu Bộ trưởng Nông nghiệp Mykola Solskyi . Mô hình này đã gia tăng mạnh mẽ kể từ cuối năm 2025 . Trong một cuộc tấn công vào tháng 8/2023 nhằm vào cảng Izmail trên sông Danube, một quan chức cấp cao cho biết năng lực xuất khẩu của cảng đã giảm 15%, với 13.000 tấn ngũ cốc bị mất .

Tồn kho cuối kỳ đang chất chồng

Lượng tồn kho ngô cuối kỳ đã tăng vọt lên 4,3 triệu tấn so với chỉ 606.000 tấn của một năm trước đó, phản ánh ‘nút thắt cổ chai’ xuất khẩu . UkrAgroConsult báo cáo rằng lượng tồn kho ngũ cốc chuyển tiếp (carryover stocks) có thể tăng hơn gấp đôi trước thềm niên vụ 2026/27, gọi mức tồn kho cao là “yếu tố tiêu cực lớn nhất” cho niên vụ sắp tới . Riêng lượng tồn kho lúa mì chuyển tiếp có thể lên tới 5 triệu tấn theo UkrAgroConsult, và lượng tồn kho lúa mì hiện tại đang ở mức 2,97 triệu tấn tính đến hết tháng 2/2026 . UkrAgroConsult ước tính lượng ngũ cốc tồn kho đầu vụ có thể tăng hơn 143%, lên khoảng 10,7 triệu tấn so với niên vụ 2025/26—đây là mức tồn kho chuyển tiếp lớn thứ hai trong những năm gần đây, chỉ xếp sau niên vụ 2022/23 khi các cảng biển của Ukraine bị phong tỏa hoàn toàn .

Tác động đến chuỗi cung ứng toàn cầu

Ukraine phụ thuộc vào các cảng Biển Đen ở Odesa cho khoảng 90% xuất khẩu nông sản . Sự chậm lại trong xuất khẩu đang gây áp lực lên chuỗi cung ứng ngũ cốc toàn cầu, đặc biệt là các quốc gia nhập khẩu nhiều ở Trung Đông và Bắc Phi . Hơn 60% xuất khẩu lúa mì của Ukraine hiện đang được chuyển hướng sang các thị trường MENA (Trung Đông và Bắc Phi), chủ yếu là Ai Cập và Algeria . Trước khi căng thẳng leo thang, hành lang hàng hải đã vận chuyển 100 triệu tấn ngũ cốc kể từ khi ra mắt vào tháng 9/2023, bao gồm 38,1 triệu tấn chỉ riêng trong năm 2025 .