EU trao quyền cho Von der Leyen phát triển 'bộ công cụ' thương mại mới nhằm đối phó với làn sóng hàng Trung Quốc giá rẻ

Tại hội nghị thượng đỉnh kéo dài hai ngày ở Brussels (18–19/6/2026), các nhà lãnh đạo Liên minh châu Âu (EU) đã thực hiện bước đi quyết đoán nhất từ trước đến nay để đối phó với thứ mà họ mô tả là một 'cú sốc' đối với nền kinh tế châu Âu đến từ làn sóng hàng xuất khẩu Trung Quốc . Các cuộc thảo luận đã phơi bày những rạn nứt sâu sắc nội bộ, nhưng cuối cùng đã đưa ra được một nhiệm vụ rõ ràng cho các công cụ phòng vệ thương mại mới, cùng với những kết quả đáng chú ý về trừng phạt Nga và Ukraine.

Công cụ thương mại mới được phê chuẩn

Vào ngày đầu tiên của hội nghị, 27 nhà lãnh đạo đã chính thức ủy quyền cho Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen phát triển hai công cụ thương mại mới :

1. Cơ chế 'Ưu tiên châu Âu': Công cụ mới này được thiết kế để định hướng các hoạt động mua sắm công và đầu tư về phía các nhà cung cấp châu Âu, phản ánh nguyên tắc có đi có lại (reciprocity) mà bà von der Leyen đã theo đuổi từ lâu trong lĩnh vực mua sắm công .

2. Bộ công cụ phòng vệ thương mại tăng cường: Điều này liên quan đến việc sử dụng mạnh mẽ hơn các công cụ chống trợ cấp và chống bán phá giá hiện có, cùng với các đề xuất cho các biện pháp hoàn toàn mới nhằm đối phó với dòng hàng hóa Trung Quốc được nhà nước trợ cấp tràn vào . Trước đó, Ủy ban đã báo hiệu rằng họ sẽ đề xuất các công cụ phòng vệ thương mại mới trước thềm hội nghị, bao gồm siết chặt sàng lọc các khoản trợ cấp nước ngoài và một 'công cụ mới' để đa dạng hóa các chuỗi cung ứng quan trọng ra khỏi sự phụ thuộc vào Trung Quốc .

Điều gì thúc đẩy sự cấp bách?

Các nhà lãnh đạo EU mô tả tình hình là một 'cú sốc' đối với nền kinh tế châu Âu . Một số yếu tố đan xen đằng sau sự cấp bách này:

• Sự gia tăng đột biến của hàng xuất khẩu giá rẻ, được trợ cấp lớn từ Trung Quốc tràn ngập các lĩnh vực như xe điện (EV), thép, tấm pin mặt trời và hàng hóa cơ bản, cạnh tranh trực tiếp với các nhà sản xuất châu Âu .
• Sự mất cân bằng thương mại EU-Trung Quốc đang xấu đi nhanh chóng — lượng hàng hóa Trung Quốc bán vào EU đã tăng mạnh trong thập kỷ qua và đang tăng tốc .
• Tình trạng dư thừa công suất khổng lồ của Trung Quốc trong các ngành công nghiệp chiến lược, mà EU tin rằng đó là một chiến lược có chủ đích của nhà nước nhằm xuất khẩu giảm phát và chiếm lĩnh thị phần toàn cầu .
• Nền tảng công nghiệp châu Âu mong manh — nhiều ngành công nghiệp vốn đã suy yếu do chi phí năng lượng cao và sự chậm lại sau đại dịch, khiến họ đặc biệt dễ bị tổn thương trước một cuộc chiến giá cả .

'Diều hâu' vs 'Bồ câu': Sự chia rẽ nội bộ

Hội nghị thượng đỉnh đã phơi bày những chia rẽ sâu sắc, với các quốc gia thành viên chia thành hai phe chính :

Thúc đẩy hành động mạnh mẽ ('Diều hâu' - Hawks):

• Pháp (dẫn đầu), Ý, Tây Ban Nha và Ba Lan — đã đồng ký một văn bản không chính thức (non-paper) kêu gọi các biện pháp cứng rắn hơn nhiều, bao gồm đẩy nhanh các cuộc điều tra chống trợ cấp và áp thuế quan mới . Trước đó, Pháp từng đề xuất một mức thuế chung 30% đối với hàng nhập khẩu Trung Quốc hoặc phá giá đồng euro 20–30% so với nhân dân tệ . Đảng Nhân dân châu Âu (EPP) đã cảnh báo EU phải hành động 'trước khi Trung Quốc triệt sản các ngành công nghiệp châu Âu' .

Thúc đẩy sự kiềm chế ('Bồ câu' - Doves):

• Đức và một số nước Bắc Âu đã cảnh báo chống lại một cuộc chiến thương mại toàn diện, vì lo ngại sự trả đũa nhắm vào xuất khẩu ô tô của Đức và sự gián đoạn các chuỗi cung ứng đã hội nhập sâu rộng .
• Hungary và Slovakia cũng phản đối, cho rằng thuế quan mạnh tay sẽ gây hại cho nền kinh tế của họ và rằng đối thoại với Bắc Kinh là lựa chọn tốt hơn .

Kết quả là một thỏa hiệp: bà von der Leyen đã nhận được nhiệm vụ phát triển các công cụ mới, nhưng các biện pháp cụ thể và lộ trình của chúng vẫn còn phải đàm phán. Các cuộc chiến khốc liệt về mức thuế cụ thể và phạm vi ngành dự kiến sẽ diễn ra trong thời gian tới .

Các quyết định quan trọng khác: Trừng phạt Nga và Ukraine

Hội nghị thượng đỉnh cũng đạt được một số kết quả đáng chú ý về Nga và Ukraine :

• Gia hạn nhất trí các biện pháp trừng phạt kinh tế đối với Nga thêm một năm: Các nhà lãnh đạo đã đồng ý chuyển từ chu kỳ gia hạn 6 tháng trước đây (vốn tạo ra cơ hội thường xuyên cho quyền phủ quyết) sang một lần gia hạn hàng năm duy nhất, mang lại sự ổn định hơn cho chế độ trừng phạt .
• Lần đầu tiên tán thành một văn bản kết luận chung về Ukraine kể từ khi chiến tranh bắt đầu, tái khẳng định cam kết của EU trong việc hỗ trợ Ukraine 'cho đến khi cần thiết' .
• Tiếp đón Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy để thảo luận về quá trình gia nhập EU và các cuộc đàm phán hòa bình tiềm năng, mặc dù không có quyết định chính thức về lộ trình gia nhập nào được công bố .