Bản ghi nhớ Islamabad: Thỏa thuận tạm thời Mỹ - Iran tháng 6/2026 đã và chưa giải quyết được điều gì?

Vào giữa tháng 6 năm 2026, Mỹ và Iran đã ký một thỏa thuận khung gồm 14 điểm — Bản ghi nhớ Islamabad — nhằm chấm dứt hơn 100 ngày chiến tranh công khai và mở lại eo biển Hormuz. Pakistan đóng vai trò trung gian chính. Tuy nhiên, thỏa thuận này khác xa một nền hòa bình cuối cùng. Các điều khoản gây tranh cãi nhất xoay quanh Lebanon, nơi Iran khẳng định thỏa thuận yêu cầu Israel phải rút quân, Israel bác bỏ hoàn toàn cách hiểu đó, còn Hezbollah trông chờ vào nguồn tài chính dự kiến từ Tehran như một phao cứu sinh sau những tổn thất nặng nề. Thỏa thuận đã cố tình trì hoãn những vấn đề khó khăn nhất — chương trình hạt nhân, tên lửa đạn đạo và khuôn khổ chính xác cho việc dỡ bỏ trừng phạt — sang một vòng đàm phán thứ hai.

Những điều khoản của thỏa thuận liên quan đến Lebanon

Bản ghi nhớ Islamabad tuyên bố chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động quân sự trên mọi mặt trận, bao gồm Lebanon . Các yếu tố cốt lõi liên quan đến Lebanon bao gồm:

• Ngừng các hành động thù địch: Cả hai bên và đồng minh của họ phải ngừng mọi hoạt động quân sự. Tại Lebanon, điều này có nghĩa là chấm dứt giao tranh giữa Israel và Hezbollah .
• Yêu cầu của Iran về việc Israel rút quân: Nhà ngoại giao hàng đầu của Iran, ông Abbas Araghchi, nhấn mạnh thỏa thuận yêu cầu Israel phải rút khỏi miền nam Lebanon — lãnh thổ mà Israel đã chiếm gần một phần năm diện tích đất nước này. Iran nói với Hezbollah rằng việc rút quân đã được đưa vào Bản ghi nhớ và dự kiến sẽ diễn ra theo từng giai đoạn .
• Dỡ bỏ phong tỏa hải quân của Mỹ: Thỏa thuận dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đối với Iran, vốn đang bóp nghẹt xuất khẩu dầu mỏ của nước này, song song với việc mở lại eo biển Hormuz .

Phản ứng trước các điều khoản về việc Israel rút quân và nguồn tài chính của Iran

Hezbollah

Hezbollah tuyên bố sẽ tuân thủ lệnh ngừng bắn ở Lebanon, coi thỏa thuận này là tiền đề cho việc Israel rút quân . Nhóm này nhận được cam kết từ Tehran rằng Iran sẽ thúc đẩy việc rút lực lượng Israel . Quan trọng hơn, với việc Iran sắp nhận lại tài sản bị phong tỏa, Tehran cho biết sẽ tăng cường tài trợ cho Hezbollah sau khi các tài sản tài chính của chính họ được giải phóng, củng cố vị thế chính trị và tài chính của nhóm này sau những tổn thất chiến tranh nặng nề .

Israel

Israel phản ứng với sự giận dữ và thách thức. Chính phủ nước này tuyên bố rõ ràng họ không coi mình bị ràng buộc bởi thỏa thuận.

• Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz: "Israel sẽ không rút khỏi vùng đất đã chiếm được ở Lebanon, Syria và Gaza" .
• Bộ trưởng An ninh Quốc gia Itamar Ben Gvir: Lên án thỏa thuận, khẳng định Israel không bị ràng buộc bởi nó .
• Thủ tướng Benjamin Netanyahu: Tuyên bố thỏa thuận là quyết định của ông Trump, nhưng Israel có lợi ích riêng, chủ yếu là bảo vệ an ninh của mình, và Israel sẽ không bị giới hạn .
• Các hoạt động quân sự của Israel vẫn tiếp diễn sau khi thỏa thuận được công bố, với các cuộc không kích vào Lebanon và một cuộc tấn công của Israel ở nam Beirut, gây ra hàng loạt nỗ lực ngoại giao để giữ cho lệnh ngừng bắn được nguyên vẹn .

Mỹ

Mỹ đưa ra cách giải thích thận trọng hơn. Một quan chức Mỹ, giấu tên, cho biết thỏa thuận không yêu cầu Israel rút quân một cách rõ ràng, gọi cách hiểu của Iran là "không thể chấp nhận" . Mỹ coi thỏa thuận chủ yếu là một cơ chế để mở lại eo biển Hormuz và hạ nhiệt cuộc xung đột rộng lớn hơn, với việc cứu trợ tài chính phụ thuộc vào hành vi của Iran trong tương lai .

Các điều khoản tài chính và vai trò môi giới của Pakistan

Các điều khoản tài chính: Hai câu chuyện rất khác nhau

Có một khoảng cách đáng kể giữa mô tả của Mỹ và Iran về các thỏa thuận tài chính:

• Tuyên bố của Iran: Tehran tuyên bố thỏa thuận cho phép giải phóng 24 tỷ USD tài sản bị đóng băng của Iran trong thời gian 60 ngày đàm phán, với một số nguồn tin cho biết ít nhất 12 tỷ USD ban đầu . Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran cho biết thỏa thuận sẽ giải phóng tài sản tài chính theo từng đợt, từ đó Tehran sẽ tài trợ cho Hezbollah .
• Lập trường của Mỹ: Washington cho biết việc cứu trợ tài chính sẽ được thực hiện theo từng giai đoạn và phụ thuộc vào hành vi của Iran. Một quan chức cấp cao của Mỹ nói với Axios rằng tuyên bố về quyền truy cập vô điều kiện vào các quỹ bị đóng băng là "hoàn toàn không đúng sự thật," gọi cách mô tả của Iran là "thổi phồng." Mục tiêu chính, các quan chức cho biết, là mở lại eo biển Hormuz và tự do đi lại cho tàu thuyền trong 60 ngày . Vấn đề tài sản bị đóng băng có thể được giải quyết bằng cách Mỹ lặng lẽ cho phép các ngân hàng tư nhân ở Qatar giải phóng số tiền, cung cấp tiền mặt ngay lập tức cho Iran trước khi các cuộc đàm phán hạt nhân bắt đầu, mặc dù điều này vẫn chưa được xác nhận .
• Quỹ tái thiết: Thỏa thuận cũng bao gồm cuộc thảo luận về một quỹ tái thiết sau chiến tranh trị giá 300 tỷ USD cho Iran, mặc dù ông Trump tuyên bố Mỹ sẽ không đóng góp vào quỹ này .

Vai trò trung gian chính của Pakistan

Pakistan là nhà trung gian chính của thỏa thuận, đặt tên cho Bản ghi nhớ là (Bản ghi nhớ Islamabad) .

• Thủ tướng Shehbaz Sharif công bố thỏa thuận trên mạng xã hội, tuyên bố các nhà đàm phán đã hoàn tất văn bản và lễ ký kết dự kiến diễn ra vào thứ Sáu tại một địa điểm sẽ được xác định sau .
• Thống chế Asim Munir, nhà lãnh đạo quân sự có ảnh hưởng của Pakistan, được ông Sharif ghi nhận là đã đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì các cuộc đàm phán .
• Pakistan được hỗ trợ bởi Qatar, Ả Rập Xê Út, Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập với tư cách là những bên hỗ trợ thêm trong quá trình hòa giải .

Phản ứng chính trị rộng rãi hơn

Các bộ trưởng và phe đối lập Israel

Thỏa thuận đã gây ra sự phẫn nộ trên diện rộng ở Israel. Các nhân vật trên toàn bộ phổ chính trị gọi đó là một "thảm họa" và hướng sự giận dữ của họ vào ông Netanyahu, cáo buộc ông đã thất bại trong việc ngăn chặn một thỏa thuận mà họ cho là trao quyền cho Iran . Các bộ trưởng cực hữu Ben Gvir và Bộ trưởng Tài chính Bezalel Smotrich dẫn đầu làn sóng chỉ trích, kêu gọi tiếp tục gây áp lực quân sự ở miền nam Lebanon bất chấp thỏa thuận . Lãnh đạo phe đối lập Yair Lapid gọi kết quả này là "thất bại hoàn toàn của Netanyahu" và là "bước ngoặt nguy hiểm" cho an ninh của Israel, nói rằng chế độ này tồn tại, chương trình tên lửa vẫn được duy trì và Iran có thể xây dựng lại chương trình hạt nhân của mình . Các nhân vật đối lập khác gọi đó là "một thảm họa ngoại giao tồi tệ hơn thỏa thuận Obama năm 2015" .

Các nhà lãnh đạo G7

Các nhà lãnh đạo G7, họp tại Pháp, bày tỏ sự ủng hộ thận trọng đối với việc hạ nhiệt nhưng bày tỏ quan ngại sâu sắc về việc thiếu một khuôn khổ ràng buộc đối với chương trình tên lửa và các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực của Iran. Thủ tướng Anh Keir Starmer và các nhà lãnh đạo khác nhấn mạnh sự cần thiết của một thỏa thuận tiếp theo toàn diện giải quyết chương trình hạt nhân và khả năng tên lửa đạn đạo của Iran, những vấn đề đã được cố tình trì hoãn theo thỏa thuận tạm thời này .

Iran: Phe cứng rắn, những người bất đồng chính kiến và truyền thông nhà nước

Trong nội bộ Iran, phản ứng là trái chiều.

• Các phe phái cứng rắn trong chế độ Iran đã thể hiện sự phản đối vào phút chót, thúc giục các quan chức giảm thiểu nhượng bộ . Tuy nhiên, tâm lý chủ đạo trong giới lãnh đạo là một chiến thắng, với các phương tiện truyền thông nhà nước khoe khoang rằng Mỹ đã "bị buộc phải" tham gia thỏa thuận và Iran đã đảm bảo được khoản cứu trợ tài chính lớn mà không phải hy sinh các chương trình hạt nhân hay tên lửa của mình .
• Những người bất đồng chính kiến và các nhóm đối lập Iran lên án thỏa thuận, cho rằng nó sẽ cung cấp một phao cứu sinh tài chính cho chế độ và các lực lượng ủy nhiệm của nó (bao gồm Hezbollah) mà không có những hạn chế có ý nghĩa đối với tham vọng hạt nhân hoặc vi phạm nhân quyền .

Quân đội và tình báo Israel

Đa số Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) và Mossad phản đối Bản ghi nhớ, tin rằng Iran nên tiếp tục bị trừng phạt .

Kết luận

Bản ghi nhớ Islamabad là một thành tựu mong manh: nó đã mở lại eo biển Hormuz và tạm dừng một cuộc chiến tranh tàn khốc, nhưng nó đã trì hoãn mọi câu hỏi cơ bản cho các cuộc đàm phán sau này. Iran và Mỹ không thể thống nhất về việc liệu Israel có phải rút khỏi Lebanon hay không. Israel nói rằng sẽ không. Hezbollah hoan nghênh thỏa thuận nhưng chuẩn bị nhận thêm tài trợ. G7 lo ngại rằng những vấn đề khó khăn nhất — chương trình hạt nhân, tên lửa và ảnh hưởng khu vực của Iran — chỉ đơn giản là bị hoãn lại. Cửa sổ đàm phán kéo dài 60 ngày sau đó sẽ quyết định liệu thỏa thuận tạm thời này trở thành bước đệm cho hòa bình lâu dài hay là khúc dạo đầu cho một cuộc xung đột mới.