Israel gọi thỏa thuận Trump-Iran là 'sự đầu hàng thảm khốc'

Vì sao các quan chức Israel gọi đây là 'sự đầu hàng thảm khốc'?

Phản ứng từ Israel nhanh chóng và đầy sự phẫn nộ. Một số quan chức cấp cao giấu tên nói với tờ Ynet rằng "Trump đã qua mặt chúng tôi" và rằng Mỹ "đã trả bằng tiền mặt mà chẳng nhận lại được gì ngoài tờ giấy hứa hẹn" . David Horovitz, biên tập viên của The Times of Israel, đã đặt ra cụm từ "catastrophic capitulation" (sự đầu hàng thảm khốc) ngay trên tiêu đề bài xã luận của mình, và danh xưng này nhanh chóng được The New York Times cùng nhiều hãng thông tấn khác sử dụng .

Yaakov Amidror, cựu cố vấn an ninh quốc gia theo đường lối diều hâu của Thủ tướng Benjamin Netanyahu, chia sẻ với The New York Times: "Đây là một thỏa thuận tồi, nơi người Mỹ trả bằng tiền mặt và nhận lại nhiều nhất là một lá thư ý định [chứ không phải cam kết chắc chắn]" .

Những bất bình cốt lõi của Israel xoay quanh 6 điểm thất bại chính:

• Không đạt được mục tiêu chiến tranh nào của Israel. Các nhà phân tích và quan chức nhận định thỏa thuận này không hoàn thành bất kỳ mục tiêu quân sự nào mà Israel đặt ra trước chiến tranh, thậm chí còn khiến tình hình trở nên tồi tệ hơn ở mọi khía cạnh .
• Iran giữ lại kho tên lửa đạn đạo. MoU cho phép Iran duy trì toàn bộ kho vũ khí tên lửa đạn đạo — một 'lằn ranh đỏ' an ninh cốt lõi của Israel, vốn được cho là không thể thương lượng .
• Chấm dứt các chiến dịch quân sự của Israel tại Lebanon. Thỏa thuận yêu cầu chấm dứt mọi hoạt động quân sự của Israel trên lãnh thổ Lebanon, tước đi khả năng tấn công các lực lượng thân Iran ở biên giới phía bắc của Israel .
• Mất đi sức ép kinh tế và quân sự. Các lệnh trừng phạt được dỡ bỏ và một quỹ tái thiết trị giá 300 tỷ USD được thành lập cho Iran, loại bỏ đòn bẩy mà Israel cho là cần thiết để buộc Iran phải nhượng bộ về hạt nhân và các vấn đề khu vực .
• Đàm phán hạt nhân bị trì hoãn. Vấn đề khó khăn nhất — chương trình hạt nhân của Iran — bị đẩy vào một giai đoạn đàm phán kéo dài 60 ngày trong tương lai mà không có bất kỳ sự đảm bảo nào, trong khi Iran ngay lập tức nhận được cứu trợ kinh tế .
• Bị gạt ra khỏi quá trình đàm phán. Các quan chức Israel bày tỏ sự phẫn nộ khi không được tham gia vào các cuộc đàm phán. Một quan chức giấu tên nói với Ynet rằng thỏa thuận này "không đáp ứng bất kỳ nguyên tắc nào mà chúng tôi đã đề cập khi cuộc chiến bắt đầu" .

Những điều khoản chính trong Bản ghi nhớ 14 điểm

Văn bản được công bố và nhiều báo cáo cho thấy một khuôn khổ đáng chú ý ở chỗ những gì nó trao cho Iran ngay lập tức và những gì nó để lại cho giai đoạn sau:

• Ngừng bắn vĩnh viễn ngay lập tức. Tất cả các hoạt động quân sự chấm dứt trên mọi mặt trận, bao gồm cả ở Lebanon .
• Mở lại eo biển Hormuz. Iran đồng ý dần dần mở lại tuyến đường thủy quan trọng cho giao thương, nơi chiếm gần 20% lượng dầu thô toàn cầu .
• Dỡ bỏ phong tỏa hải quân của Mỹ. Mỹ dỡ bỏ phong tỏa các cảng của Iran, khôi phục năng lực vận chuyển của Iran trong vòng 30 ngày .
• Nới lỏng trừng phạt và miễn trừ xuất khẩu dầu. Mỹ cấp ngay các miễn trừ cho dầu thô, hóa dầu, ngân hàng, vận tải biển và bảo hiểm của Iran .
• Quỹ tái thiết 300 tỷ USD. Một quỹ được thành lập cho công cuộc tái thiết và phát triển kinh tế của Iran, nhưng Mỹ không có nghĩa vụ phải trực tiếp tài trợ .
• Giải phóng tài sản Iran bị đóng băng. Các tài sản bị đóng băng từ lâu của Iran ở nước ngoài sẽ được giải phóng .
• Iran cam kết không phát triển vũ khí hạt nhân. Một cam kết chung được đưa ra, nhưng các cuộc đàm phán chi tiết về hạt nhân bị hoãn lại 60 ngày .
• Giai đoạn đàm phán 60 ngày. Cả hai bên sẽ đàm phán một thỏa thuận cuối cùng về vũ khí hạt nhân, vật liệu và các tranh chấp còn lại, bắt đầu tại Thụy Sĩ .
• Thay đổi tư thế quân sự của Mỹ. Mỹ đồng ý bắt đầu rút một số tài sản quân sự và điều chỉnh các hoạt động triển khai .

Những điểm yếu được các nguồn tin chỉ ra

Cách đưa tin của Al Jazeera

Al Jazeera đã đưa tin về thỏa thuận này qua nhiều bài viết, cung cấp bối cảnh quan trọng. Hãng tin này đưa tin rằng MoU đã được ký điện tử bởi cả hai bên, gia hạn lệnh ngừng bắn thêm 60 ngày và bắt đầu mở cửa trở lại eo biển Hormuz theo từng giai đoạn . Trong một bài phân tích so sánh, Al Jazeera lưu ý rằng không giống như JCPOA năm 2015 — vốn yêu cầu Iran phải cắt giảm làm giàu uranium và chấp nhận các giới hạn nghiêm ngặt đối với các hoạt động hạt nhân của mình — thỏa thuận năm 2026 mang lại cho Iran sự cứu trợ trừng phạt ngay lập tức và một gói tái thiết trị giá 300 tỷ USD, đồng thời gác lại các cuộc đàm phán về hạt nhân . Al Jazeera cũng đưa tin rằng Bộ Ngoại giao Iran ban đầu gọi các tuyên bố của Trump là "suy đoán" trước khi xác nhận chữ ký điện tử .

So sánh MoU năm 2026 với JCPOA năm 2015

Nhiều phân tích nhấn mạnh một sự đảo ngược ngoạn mục. JCPOA yêu cầu Iran giảm kho dự trữ uranium làm giàu xuống còn 300 kg, giới hạn độ làm giàu ở mức 3,67% và chấp nhận các cuộc thanh sát gắt gao của IAEA — đổi lại là việc dỡ bỏ trừng phạt theo từng giai đoạn . MoU năm 2026 không chứa bất kỳ giới hạn làm giàu nào, không yêu cầu cắt giảm kho dự trữ và không có chế độ thanh sát; nó chỉ nêu một cam kết chung là không phát triển vũ khí hạt nhân, với tất cả các chi tiết đều bị trì hoãn . Như một bài phân tích của The Guardian đã nói, thỏa thuận này "cho thấy rõ Mỹ đã bị buộc phải rút lui xa đến mức nào kể từ năm 2025" .

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?

Giai đoạn đàm phán kéo dài 60 ngày đã bắt đầu ngay sau lễ ký kết ngày 17/6, với các cuộc đàm phán dự kiến diễn ra tại Thụy Sĩ . MoU nêu rằng một thỏa thuận cuối cùng phải giải quyết việc xử lý vật liệu hạt nhân đã được làm giàu thông qua một cơ chế mà cả hai bên sẽ cùng thống nhất. Tuy nhiên, do không có cơ chế thực thi nào nếu các cuộc đàm phán thất bại, các nhà phê bình cảnh báo rằng Iran đã nhận được các nhượng bộ chính — dỡ bỏ trừng phạt và sự công nhận hợp pháp — mà không phải từ bỏ bất cứ điều gì không thể đảo ngược .