Iran cảnh báo sẽ không tôn trọng thỏa thuận 14 điểm với Mỹ nếu Washington thất hứa

Vai trò kép của Ghalibaf — Cựu chỉ huy IRGC và nhà đàm phán

Ghalibaf là một cựu chỉ huy cấp cao của IRGC, từng là người đứng đầu Lực lượng Không quân IRGC trước khi bước chân vào chính trường . Bản sắc kép của ông, vừa là một cựu binh IRGC cứng rắn vừa là trưởng đoàn đàm phán với Mỹ, là một mâu thuẫn trung tâm của thỏa thuận. Chính cơ quan truyền thông của IRGC đã phổ biến lời đe dọa rút khỏi thỏa thuận của ông, nhấn mạnh rằng bộ máy an ninh mà ông từng chỉ huy đang theo dõi thỏa thuận một cách thận trọng và sẽ buộc Washington phải chịu trách nhiệm .

Các điều khoản chính của Khuôn khổ 14 điểm (MoU)

Khuôn khổ này — do Tổng thống Donald Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ký — được cấu trúc thành một quy trình hai giai đoạn :

Giai đoạn 1 — Ngay lập tức (sau khi ký):

• Ngừng bắn: Ngừng ngay lập tức và toàn diện các hoạt động quân sự trên tất cả các mặt trận, bao gồm cả Lebanon .
• Eo biển Hormuz: Iran cam kết "nỗ lực hết sức" để đảm bảo tàu thương mại đi qua an toàn mà không bị can thiệp .
• Miễn trừ xuất khẩu dầu: Mỹ cấp ngay các miễn trừ cho dầu thô, sản phẩm hóa dầu và các mặt hàng xuất khẩu liên quan của Iran .
• Tài sản bị đóng băng: Iran có quyền tiếp cận hàng tỷ đô la tài sản đã bị đóng băng trước đó .
• Quỹ tái thiết: Thành lập quỹ 300 tỷ USD cho "tái thiết và phát triển kinh tế" của Iran, mặc dù Mỹ không bắt buộc phải đóng góp trực tiếp .

Giai đoạn 2 — Hoãn lại (Cửa sổ đàm phán 60 ngày):

• Đàm phán hạt nhân: Tất cả các cuộc đàm phán về chương trình làm giàu urani của Iran, dỡ bỏ trừng phạt, tương lai của Eo biển Hormuz và việc tháo dỡ cơ sở hạ tầng hạt nhân của Iran được hoãn lại sang giai đoạn đàm phán 60 ngày .
• Rút quân: Rút quân dần dần sự hiện diện quân sự của Mỹ, với các hạn chế hải quân được dỡ bỏ trong vòng 30 ngày .

Điểm bất đối xứng cốt lõi được các nhà phân tích ghi nhận là Iran nhận được cứu trợ kinh tế đáng kể ngay lập tức, trong khi các cam kết chính của nước này — đặc biệt là về hạt nhân — bị trì hoãn cho đến các cuộc đàm phán Giai đoạn 2 .

Sự thách thức tương tự từ Chỉ huy Lực lượng Quds của IRGC, Esmail Qaani

Chỉ huy Lực lượng Quds của IRGC, Esmail Qaani, cũng đưa ra những lời đe dọa tương tự, nhấn mạnh rằng các lực lượng ủy nhiệm (proxy) thuộc "trục kháng chiến" của Iran vẫn hoạt động.

• "Những chiến binh không biên giới đang theo dõi các điểm nghẽn của các ngươi" — Qaani cảnh báo Mỹ và Israel rằng các lực lượng ủy nhiệm khủng bố của Iran "sẽ túm cổ các ngươi" và việc vận chuyển ở Biển Đỏ và eo biển Bab al-Mandab vẫn dễ bị tấn công .
• "Cuộc chiến bị áp đặt đã hoàn toàn làm mất uy tín của Hoa Kỳ" — Trong một cuộc phỏng vấn ngày 15 tháng 6, Qaani nói rằng cuộc xung đột "đã đẩy nhanh sự sụp đổ của chế độ Israel tội ác" và rằng khả năng răn đe của Mỹ đã bị phá vỡ .
• Ông cũng yêu cầu Israel rút khỏi Lebanon như một điều kiện cho bất kỳ thỏa thuận lâu dài nào .

Qaani, người hiếm khi xuất hiện trước công chúng, đã lên tiếng để khẳng định thỏa thuận này không phải là một thỏa hiệp ngoại giao mà là bằng chứng cho thấy Mỹ đã bị buộc phải ngồi vào bàn đàm phán .

Bối cảnh rộng hơn và Lập trường của phe cứng rắn

Giới lãnh đạo cứng rắn của Iran đang công khai coi khuôn khổ thỏa thuận không phải là một sự nhượng bộ, mà là bằng chứng cho thấy Washington đã kiệt quệ về quân sự và kinh tế — rằng Tehran đã "trụ lại lâu hơn" Mỹ . Đồng thời, những cảnh báo của Ghalibaf và Qaani phản ánh sự hoài nghi sâu sắc trong IRGC rằng Washington sẽ thực hiện những lời hứa của mình, đặc biệt là về việc dỡ bỏ trừng phạt và quỹ tái thiết .

Kết luận: MoU mang lại cho Iran các khoản cứu trợ kinh tế lớn ngay lập tức (miễn trừ dầu mỏ, tài sản bị đóng băng và cam kết tái thiết 300 tỷ USD) để đổi lấy lệnh ngừng bắn và lời hứa đàm phán về chương trình hạt nhân sau này. Nhưng trưởng đoàn đàm phán của Iran — phát biểu với tư cách là một cựu chỉ huy IRGC — đã báo hiệu rằng bất kỳ sự thất bại nào của Mỹ trong việc thực hiện cam kết sẽ khiến thỏa thuận vô hiệu, với "ngón tay của Iran đặt trên cò súng”.