Bí thư Ngân khố Mỹ đứng sau đợt tăng lãi suất lịch sử của Nhật: Scott Bessent trở thành 'Thống đốc bóng tối' của BOJ như thế nào

Vào ngày 16 tháng 6 năm 2026, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đã nâng lãi suất cơ bản lên 1,0% — mức cao nhất trong 31 năm kể từ năm 1995 . Quyết định này không chỉ đáng chú ý vì quy mô, mà còn vì câu chuyện địa chính trị bất thường đằng sau nó: sức ép ngầm dai dẳng từ Hoa Kỳ, mà đại diện là Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent, người được giới tài chính gọi là "Thống đốc bóng tối của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản" .

Bài viết này xem xét vai trò của Bessent trong đợt tăng lãi suất lịch sử, bối cảnh lạm phát do chiến tranh trong nước và toàn cầu, cũng như cách động thái của BOJ nằm trong làn sóng thắt chặt tiền tệ rộng khắp châu Á và Hoa Kỳ.

Danh hiệu 'Thống đốc bóng tối': Bessent đã gây áp lực như thế nào

Trong những tuần trước cuộc họp tháng 6 của BOJ, Scott Bessent đã đưa ra nhiều tuyên bố công khai và riêng tư mà thị trường hiểu là một sự thúc đẩy cho việc bình thường hóa lãi suất của Nhật Bản. Theo một báo cáo từ Nikkei Asia, Bessent "kêu gọi các nhà chức trách Nhật Bản nâng lãi suất chính sách để ngăn chặn những biến động kinh tế và tài chính tiềm ẩn" . Nhật báo Kyunghyang Shinmun của Hàn Quốc đưa tin rằng trong giới tài chính Nhật Bản và Mỹ, một số người mô tả Bessent là "Thống đốc bóng tối của BOJ" .

Áp lực của Bessent vận hành qua hai kênh chính:

• Tín hiệu công khai: Bessent nói với Reuters rằng ông thấy cách hiệu quả nhất để giải quyết tình trạng đồng yên yếu là BOJ tăng lãi suất nhanh hơn . Các phát biểu của ông luôn được "thị trường đọc như một sự ủng hộ gián tiếp cho việc bình thường hóa lãi suất của Nhật Bản" .
• Ngoại giao riêng: Trong chuyến thăm Tokyo vào tháng 5 năm 2026, Bessent được cho là đã truyền đạt quan điểm của mình về BOJ tới Thủ tướng Sanae Takaichi và Bộ trưởng Tài chính Katayama, theo Mari Iwashita, chiến lược gia lãi suất điều hành tại Nomura Securities. Bà lưu ý rằng điều này "củng cố khả năng tăng lãi suất vào tháng 6" .

Sức ép này đặc biệt quan trọng vì Thủ tướng Takaichi ban đầu đã thận trọng về việc thắt chặt tiền tệ, như Nikkei đưa tin . Sự can thiệp của Bessent đã giúp dọn sạch các rào cản chính trị, chuyển hướng cán cân sang một đợt tăng lãi suất .

Quyết định tháng 6 của BOJ: Tăng lãi suất khi vắng Thống đốc

Hội đồng chính sách của BOJ đã bỏ phiếu 7-1 để nâng lãi suất chính sách ngắn hạn từ 0,75% lên 1,0% tại cuộc họp kéo dài hai ngày kết thúc vào ngày 16 tháng 6 . Thống đốc Kazuo Ueda vắng mặt do phải nhập viện điều trị nhiễm trùng nang gan, khiến đây là cuộc họp chính sách định kỳ đầu tiên được tổ chức mà không có sự tham dự của thống đốc . Phó Thống đốc Shinichi Uchida chủ trì cuộc họp .

Lý do: Lạm phát năng lượng do chiến tranh

Các quan chức ngân hàng trung ương đã trích dẫn rõ ràng cuộc chiến Iran như một yếu tố then chốt đằng sau quyết định này. BOJ tuyên bố rằng việc tăng lãi suất nhằm "ngăn chặn cú sốc năng lượng do chiến tranh Iran thúc đẩy lạm phát lan rộng hơn" . Chi phí dầu thô tăng vọt đang tạo áp lực lạm phát, và ngân hàng trung ương nhấn mạnh "rủi ro tăng đối với lạm phát" từ xung đột Trung Đông .

• BOJ cũng cho biết sẽ "tiếp tục tăng lãi suất chính sách phù hợp với các điều kiện kinh tế, giá cả và tài chính" .
• Quyết định này đánh dấu lần tăng lãi suất thứ năm kể từ khi BOJ bắt đầu bình thường hóa chính sách vào tháng 3 năm 2024 — lần tăng đầu tiên sau 17 năm .

Thành viên hội đồng Toichiro Asada đã bỏ phiếu phản đối, ủng hộ việc giữ nguyên lãi suất .

Bối cảnh toàn cầu: Một làn sóng thắt chặt do chiến tranh

Động thái của BOJ không đơn độc. Trên khắp thế giới, các ngân hàng trung ương đang vật lộn với lạm phát do giá dầu tăng cao từ xung đột Trung Đông.

Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed): Tạm dừng nhưng sẵn sàng tăng

Vào ngày 17 tháng 6 năm 2026, Fed đã giữ nguyên lãi suất quỹ liên bang ở mức 3,50%-3,75% trong cuộc họp thứ tư liên tiếp — lần đầu tiên dưới thời Chủ tịch mới Kevin Warsh . Tuy nhiên, giọng điệu rõ ràng là diều hâu hơn:

• Chín trong số 19 nhà hoạch định chính sách của Fed dự đoán ít nhất một lần tăng lãi suất vào cuối năm 2026, so với con số 0 trong tháng 3 .
• Dự báo lạm phát năm 2026 của Fed đã được nâng lên 3,6%, cao hơn nhiều so với mục tiêu 2% .
• Tuyên bố của Fed thừa nhận rằng "lạm phát vẫn ở mức cao so với mục tiêu 2% của ủy ban, một phần do các cú sốc cung đã dẫn đến tăng giá ở một số ngành cụ thể, chẳng hạn như năng lượng" .

Các nhà kinh tế được Reuters khảo sát phần lớn kỳ vọng Fed sẽ giữ nguyên lãi suất trong phần còn lại của năm 2026, với gần 70% dự báo lãi suất chủ chốt sẽ ở trong phạm vi hiện tại . Tuy nhiên, sự thay đổi trong biểu đồ dot plot cho thấy việc tăng lãi suất, chứ không phải cắt giảm, mới là động thái tiếp theo .

Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc (BOK): Chuẩn bị tăng lãi suất vào tháng 7

Ngân hàng trung ương Hàn Quốc cũng chuyển hướng sang thắt chặt. Vào tháng 5 năm 2026, BOK đã giữ nguyên lãi suất cơ bản ở mức 2,50% trong cuộc họp thứ tám liên tiếp, nhưng Thống đốc Shin Hyun-song đã báo hiệu rằng việc tăng lãi suất sắp xảy ra .

• Lạm phát giá tiêu dùng của Hàn Quốc đã chạm mức cao nhất trong hai năm vào tháng 5, vượt quá 3% .
• Citigroup dự báo BOK sẽ thực hiện hai đợt tăng 25 điểm cơ bản — một vào tháng 7 và một vào tháng 10 — đưa lãi suất chuẩn lên gần 3% .
• Thống đốc Shin tuyên bố: "Điều quan trọng là phải tăng lãi suất kịp thời với trọng tâm là duy trì ổn định giá cả" .

Các nhà kinh tế của ING cũng kỳ vọng tổng cộng 50 điểm cơ bản sẽ được tăng trong nửa cuối năm 2026, với việc tăng vào tháng 7 được coi là "có nhiều khả năng hơn" .

Bức tranh lớn hơn: Một chu kỳ thắt chặt đồng bộ

Các động thái của BOJ vào tháng 6 năm 2026, sự xoay trục diều hâu của Fed và các tín hiệu của BOK đều có một động lực chung: lạm phát năng lượng do chiến tranh gây ra. Xung đột ở Iran đã đẩy giá dầu thô lên cao, tạo ra lạm phát chi phí đẩy trên toàn nền kinh tế toàn cầu. Việc BOJ tăng lãi suất lên 1,0% là hành động đơn lẻ đáng kể nhất, nhưng nó được hiểu rõ nhất là một phần của sự thay đổi đồng bộ, nơi các ngân hàng trung ương từ Tokyo đến Seoul và Washington đều đang điều chỉnh theo một môi trường lạm phát được định hình bởi địa chính trị.

Ngân hàng trung ương	Hành động tháng 6/2026	Động lực chính
Ngân hàng Nhật Bản (BOJ)	Tăng 25 điểm lên 1,0%	Cú sốc năng lượng từ chiến tranh Iran, đồng yên yếu
Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed)	Giữ nguyên ở 3,50%-3,75%, báo hiệu khả năng tăng trong năm 2026	Lạm phát cao từ giá năng lượng, các cú sốc cung
Ngân hàng Hàn Quốc (BOK)	Giữ nguyên ở 2,50%, báo hiệu tăng vào tháng 7	Lạm phát dầu trên 3%, căng thẳng Trung Đông kéo dài

Những điểm chính

• Vai trò của Scott Bessent là có thật, không chỉ mang tính biểu tượng. Nhiều nguồn tin xác nhận rằng việc vận động công khai và riêng tư của ông là một yếu tố trong quyết định của BOJ, giúp vượt qua sự kháng cự chính trị trong nước . Danh hiệu "Thống đốc bóng tối" xuất phát từ giới tài chính ở cả Nhật Bản và Mỹ .
• Việc tăng lãi suất chủ yếu do lạm phát, không phải chính trị. Lý do chính thức của BOJ tập trung vào chi phí dầu thô tăng vọt từ xung đột Iran và rủi ro gia tăng đối với giá cả . Áp lực của Bessent phát huy tác dụng vì nó phù hợp với mối quan tâm hiện có của ngân hàng trung ương về lạm phát.
• Bối cảnh toàn cầu rất quan trọng. Đợt tăng lãi suất của BOJ vào tháng 6 năm 2026 là một phần của làn sóng thắt chặt tiền tệ rộng lớn hơn nhằm ứng phó với lạm phát năng lượng do chiến tranh, với cả Fed và BOK đều chuyển sang lập trường diều hâu hơn.