IMF và ECB phản ứng thế nào sau thỏa thuận hòa bình Mỹ-Iran: Lạm phát, tăng lãi suất và triển vọng thị trường dầu mỏ

Trước đó, vào tháng 4 năm 2026, IMF đã cảnh báo rằng cuộc chiến Iran sẽ kéo giảm tăng trưởng toàn cầu. Bà Georgieva đã nói với Hội nghị Mùa xuân IMF-Ngân hàng Thế giới rằng ngay cả trong kịch bản ngừng bắn thuận lợi nhất, "sẽ không có sự trở lại suôn sẻ và ngăn nắp như trước đây" và "tăng trưởng sẽ chậm hơn — ngay cả khi nền hòa bình mới bền vững." Báo cáo Triển vọng Kinh tế Thế giới của IMF tại thời điểm đó dự báo tăng trưởng toàn cầu chậm lại từ 3,4% năm 2025 xuống 3,1% năm 2026, với kịch bản xấu nhất tăng trưởng có thể giảm xuống còn 2,0%.

Đến giữa tháng 6, với thỏa thuận tạm thời được ký kết, giọng điệu của bà Georgieva đã chuyển sang lạc quan thận trọng nhưng vẫn bám chắc vào thực tế: sự phục hồi năng lượng sẽ diễn ra dần dần, không phải tức thời.

ECB tăng lãi suất lần đầu tiên sau gần ba năm

Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đã tăng lãi suất chủ chốt thêm 25 điểm cơ bản vào ngày 11 tháng 6, đưa lãi suất tiền gửi lên 2,25% từ mức 2,00%. Đây là lần tăng lãi suất đầu tiên kể từ tháng 9 năm 2023 và đánh dấu sự xoay trục quyết định trở lại thắt chặt sau một thời gian dài tạm dừng, bao gồm bốn lần cắt giảm lãi suất từ tháng 6 đến tháng 12 năm 2024.

Tại sao lại tăng lãi suất? Các nhà hoạch định chính sách đã hành động để đối phó với áp lực lạm phát leo thang do cuộc chiến Iran gây ra. ECB tuyên bố rõ ràng rằng "cuộc chiến ở Trung Đông đang tạo ra áp lực lạm phát." Lạm phát giá tiêu dùng ở Khu vực đồng Euro đã tăng lên 3,2% trong tháng 5 năm 2026, từ mức 3,0% trong tháng 4, làm dấy lên cảnh báo rằng cuộc xung đột sẽ buộc các nhà sản xuất và nhà bán lẻ phải chuyển chi phí năng lượng cao hơn cho người tiêu dùng.

Động thái này được các thị trường tài chính mô tả là động thái đầu tiên trong số ba lần tăng lãi suất tiềm năng vào mùa xuân năm sau.

Dự báo lạm phát được điều chỉnh lại

Cùng với quyết định lãi suất, ECB đã công bố các dự báo kinh tế vĩ mô mới của đội ngũ nhân viên, cho thấy sự điều chỉnh tăng đáng kể trong triển vọng lạm phát:

Lạm phát tiêu đề hiện được dự báo sẽ quay trở lại mục tiêu 2% của ECB chỉ vào cuối giai đoạn dự báo — năm 2028. Lạm phát lõi, loại bỏ năng lượng và thực phẩm, dự kiến sẽ ở mức trung bình 2,5% trong cả năm 2026 và 2027, trước khi giảm xuống 2,2% vào năm 2028 — cho thấy ngân hàng này kỳ vọng cú sốc năng lượng sẽ thẩm thấu vào áp lực giá cả rộng hơn trong nhiều năm.

Scotiabank lưu ý rằng dự báo lạm phát lõi năm 2027 đã được nâng lên 0,3 điểm phần trăm lên 2,5%, "phản ánh các tác động dây chuyền lớn hơn từ giá năng lượng lên nền kinh tế rộng lớn hơn." ECB cũng điều chỉnh giảm dự báo tăng trưởng năm 2026 xuống 0,8% (từ 0,9% trong tháng 3), cho thấy sự đánh đổi giữa việc chống lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng.

Giá dầu: Từ cú sốc trước thỏa thuận đến sự sụt giảm sau thỏa thuận

Thị trường dầu mỏ đã trải qua những biến động mạnh mẽ trong tháng 6 năm 2026 khi các cuộc đàm phán Mỹ-Iran diễn ra.

Cú sốc trước thỏa thuận: Vào ngày 1 tháng 6, dầu Brent tăng hơn 4,2% lên khoảng 94,98 USD/thùng khi các dấu hiệu cho thấy các cuộc đàm phán đang gặp khó khăn. Dầu WTI cũng tăng hơn 5% lên khoảng 92,16 USD/thùng.

Công bố thỏa thuận: Khi thỏa thuận hòa bình tạm thời được công bố vào ngày 14 tháng 6, giá dầu đã lao dốc. Dầu Brent giảm 4,1% xuống còn 83,75 USD/thùng, trong khi WTI giảm 4,7% xuống 80,87 USD.

Tiếp tục giảm: Đến ngày 16-17 tháng 6, dầu Brent đã giảm thêm xuống còn khoảng 78,24 USD/thùng — mức thấp nhất kể từ ngày 3 tháng 3, ngay sau khi cuộc xung đột bắt đầu. WTI đóng cửa ở mức 76,05 USD vào ngày 16 tháng 6.

Tiến độ mở cửa trở lại: Eo biển Hormuz, vốn đã bị đóng cửa hiệu quả kể từ khi chiến tranh bắt đầu vào ngày 28 tháng 2, dự kiến sẽ mở cửa trở lại vào cuối tuần ngày 15 tháng 6. Thỏa thuận kêu gọi miễn phí lưu thông qua tuyến đường thủy này, nơi thường xử lý gần 20% thương mại dầu mỏ toàn cầu.

Phục hồi dần dần: Bất chấp sự sụt giảm giá nhanh chóng, các nhà phân tích và IMF đều cảnh báo rằng việc khôi phục hoàn toàn dòng chảy năng lượng sẽ mất nhiều tháng. Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ (EIA) đã giả định trong triển vọng tháng 6 của mình rằng các chuyến hàng qua Hormuz sẽ tiếp tục trong quý 3 năm 2026, nhưng "giao thông sẽ mất vài tháng để tăng lên mức trước chiến tranh." Bà Georgieva của IMF cũng nhắc lại điều này, nói rằng sự phục hồi nguồn cung năng lượng sẽ diễn ra dần dần.

Nguy cơ về các hiệu ứng lạm phát vòng hai

Cả IMF và ECB đều nhấn mạnh nguy cơ cú sốc giá năng lượng có thể trở nên gắn chặt với kỳ vọng lạm phát — điều mà các nhà kinh tế gọi là "hiệu ứng vòng hai."

Việc ECB điều chỉnh tăng dự báo lạm phát lõi cho năm 2026 và 2027 — ngay cả khi giá năng lượng dự kiến sẽ hạ nhiệt — đã báo hiệu mối lo ngại rằng cú sốc đang thẩm thấu vào tiền lương, dịch vụ và giá cả hàng hóa. Scotiabank lưu ý rằng thông điệp chính từ ECB là "cú sốc năng lượng hiện được xem là dai dẳng hơn."

Trong các cuộc họp báo tháng 4, IMF đã mô hình hóa rằng giá năng lượng tăng 10% kéo dài trong một năm sẽ đẩy lạm phát toàn cầu lên 40 điểm cơ bản và làm chậm tăng trưởng kinh tế từ 0,1-0,2 điểm phần trăm.

Những điểm chính

Thỏa thuận hòa bình tạm thời Mỹ-Iran đã loại bỏ rủi ro đuôi cấp tính nhất đối với thị trường năng lượng toàn cầu, nhưng hậu quả kinh tế của cuộc chiến sẽ mất thời gian để hóa giải. Động thái tăng lãi suất và dự báo lạm phát điều chỉnh tăng của ECB nhấn mạnh sự dai dẳng của lạm phát do năng lượng gây ra ở Khu vực đồng Euro, trong khi lập trường "cảnh giác cao độ" của IMF phản ánh thực tế rằng ngay cả một lệnh ngừng bắn thuận lợi cũng để lại những thiệt hại kinh tế đáng kể.

Đối với các nhà đầu tư, doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách, các mốc thời gian quan trọng cần theo dõi là lễ ký kết chính thức (dự kiến vào ngày 19 tháng 6), tốc độ khôi phục giao thông qua Hormuz và cuộc họp chính sách tiếp theo của ECB — khi thị trường đã định giá khả năng có thêm hai lần tăng lãi suất nữa vào mùa xuân năm 2027.