Người biểu tình chặn xuất khẩu đồng của Rio Tinto: Cuộc chiến doanh thu khai khoáng tại Mông Cổ

Một ngày xáo trộn

Sự gián đoạn chỉ kéo dài ngắn ngủi. Đến thứ Năm, ngày 18 tháng 6, Rio Tinto xác nhận đã nối lại hoạt động xuất khẩu sau khi cuộc biểu tình kết thúc, cho thấy đây có thể chỉ là một chiến dịch mang tính biểu tượng trong một ngày chứ không phải khởi đầu của một cuộc vận động kéo dài . Dù diễn ra trong thời gian ngắn, hành động này đã phơi bày mối quan hệ mong manh giữa Mông Cổ và gã khổng lồ khai khoáng, đồng thời cho thấy sự thất vọng sâu sắc của nhiều người dân Mông Cổ về cách phân chia của cải khoáng sản của đất nước .

Thách thức kinh tế: Một tuần ngừng hoạt động có thể gây ra hậu quả gì

Oyu Tolgoi là nguồn đóng góp lớn nhất cho ngân sách nhà nước Mông Cổ. Dưới đây là lý do tại sao cuộc phong tỏa đặt ra rủi ro kinh tế nghiêm trọng:

• 9% thu thuế nhà nước: Mỏ này cung cấp khoảng 9% tổng thu thuế của Mông Cổ .
• 660 triệu đô la Mỹ chỉ riêng trong năm 2025: Oyu Tolgoi đã nộp 660 triệu đô la tiền thuế và phí cho chính phủ Mông Cổ trong năm 2025 .
• Quý 1 năm 2026: Chỉ trong ba tháng đầu năm 2026, mỏ này đã nộp 2,1 nghìn tỷ đồng Tugrik Mông Cổ (khoảng 620 triệu đô la Mỹ) tiền thuế, phí và các khoản thanh toán khác .
• Đóng góp tích lũy: Kể từ năm 2010, Oyu Tolgoi đã đóng góp 5,5 tỷ đô la Mỹ tiền thuế và phí, cùng với khoảng 2,4 tỷ đô la cho mua sắm địa phương và tiền lương .

Rio Tinto cảnh báo nếu cuộc phong tỏa kéo dài một tuần, chính phủ Mông Cổ sẽ mất khoảng 35 tỷ đồng Tugrik Mông Cổ (tương đương 1,33 triệu đô la Mỹ) doanh thu . Ngoài tác động trực tiếp đến thuế, Oyu Tolgoi còn chiếm khoảng 30% tổng kim ngạch xuất khẩu của Mông Cổ, khiến bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào cũng trở thành rủi ro kinh tế vĩ mô nghiêm trọng .

Phản ứng chính trị: Cứng rắn, không có thiện cảm

Thủ tướng Uchral Nyam-Osor, người nhậm chức vào ngày 30 tháng 3 năm 2026 sau khi thủ tướng tiền nhiệm từ chức giữa cuộc khủng hoảng chính trị , đã phản ứng nhanh chóng và cứng rắn. Tại một cuộc họp Nội các, ông đã chỉ đạo bộ trưởng tư pháp và nội vụ thực thi pháp luật và truy cứu trách nhiệm bất kỳ ai cản trở hoặc can thiệp bất hợp pháp vào hoạt động kinh doanh được thực hiện theo đúng quy định .

Phản ứng này thể hiện một lập trường thượng tôn pháp luật rõ ràng — Thủ tướng không ủng hộ cuộc biểu tình cũng như không sử dụng nó như một đòn bẩy chống lại Rio Tinto.

Cuộc chiến kéo dài về doanh thu khai khoáng

Cuộc phong tỏa là triệu chứng rõ ràng nhất của một cuộc xung đột lâu dài về việc chia sẻ lợi nhuận từ mỏ:

• Cơ cấu sở hữu: Chính phủ Mông Cổ sở hữu 34% Oyu Tolgoi, trong khi Rio Tinto vận hành mỏ với quyền kiểm soát 66% .
• Áp lực tái đàm phán: Ulaanbaatar đã gây áp lực để có được phần chia lợi nhuận lớn hơn. Chính phủ tiền nhiệm đã nhắm tới 60% lợi nhuận kinh tế. Vào tháng 4 năm 2026, tân Thủ tướng Uchral đã đưa ra mục tiêu thực tế hơn là 53% .
• Tranh chấp thuế: Mông Cổ và Rio Tinto đang vướng vào một cuộc chiến pháp lý về cáo buộc nộp thiếu thuế. Một số nguồn tin cho thấy khoản truy thu thuế có trị giá lên tới 450 triệu đô la Mỹ .
• Đàm phán tháng 5 năm 2026: Một nhóm công tác do Thủ tướng thành lập đã tiến hành đàm phán với Rio Tinto vào tháng 5 năm 2026. Chính phủ cảnh báo nếu không đạt được thỏa thuận, các cuộc đàm phán tiếp theo sẽ chấm dứt .

Tầm vóc toàn cầu của mỏ

Oyu Tolgoi, nằm ở sa mạc Gobi phía nam Mông Cổ, là một trong những mỏ đồng-vàng lớn nhất được biết đến trên thế giới . Rio Tinto đặt mục tiêu biến nơi đây thành mỏ đồng lớn thứ tư thế giới vào năm 2030 . Dự án là nền tảng trong chiến lược tăng trưởng của Rio Tinto, khi công ty đặt cược vào nhu cầu đồng tăng vọt nhờ quá trình điện khí hóa, cơ sở hạ tầng năng lượng tái tạo và xe điện .

Giá cổ phiếu Rio Tinto

Sự gián đoạn đã góp phần gây áp lực giảm giá cổ phiếu Rio Tinto. Các báo cáo cho thấy cổ phiếu đã giảm sau khi vụ phong tỏa được công bố, một số nguồn tin ghi nhận mức giảm khoảng 1% giá cổ phiếu Rio Tinto .

Ý nghĩa của sự kiện

Cuộc phong tỏa kéo dài một ngày là một lời nhắc nhở ngắn gọn nhưng mạnh mẽ rằng sự bất bình của Mông Cổ với các điều khoản trong các thỏa thuận khai thác tài nguyên vẫn chưa hề phai nhạt. Khi Oyu Tolgoi trở thành nhà cung cấp đồng toàn cầu quan trọng hơn bao giờ hết, căng thẳng giữa đầu tư nước ngoài và nhu cầu trong nước về một phần lợi nhuận công bằng hơn sẽ tiếp tục định hình bức tranh chính trị và kinh tế của Mông Cổ.