Phát hiện plutonium 244 ngoài hành tinh dưới đáy biển Thái Bình Dương: Hé lộ bí ẩn vụ nổ sao cổ đại

Một nghiên cứu quốc tế vừa công bố trên tạp chí Nature Astronomy vào tháng 6 năm 2026 đã mang đến cái nhìn hoàn toàn mới về cách các nguyên tố nặng nhất trong vũ trụ được hình thành, và Trái Đất của chúng ta vẫn đang tắm mình trong những 'cơn mưa' bụi sao từ một thảm họa vũ trụ cổ xưa.

Bắt giữ 'bụi sao' dưới đáy đại dương

Bí mật nằm ở một mẫu vỏ ferromanganese (hỗn hợp sắt-mangan) được lấy từ sâu dưới đáy Thái Bình Dương. Loại vỏ này phát triển cực kỳ chậm, chỉ vài milimet trong một triệu năm, hoạt động như một 'máy ghi âm' lịch sử, lưu giữ các hạt bụi từ không gian rơi xuống Trái Đất qua hàng trăm triệu năm .

Bằng cách sử dụng máy đo phổ khối gia tốc (AMS) tại cơ sở VEGA của ANSTO ở Úc, các nhà khoa học đã có thể đếm được từng nguyên tử riêng lẻ của một 'vị khách' cực kỳ hiếm: plutonium-244 . Đây là một đồng vị phóng xạ có chu kỳ bán rã lên đến 80,6 triệu năm, được tạo ra không phải trên Trái Đất mà trong các sự kiện vũ trụ dữ dội như vụ nổ siêu tân tinh hay va chạm giữa các sao neutron .

'Thám tử' mang tên Curium-247

Phát hiện plutonium-244 chưa phải là điều gây sốc nhất. Để xác định chính xác thời điểm xảy ra sự kiện vũ trụ này, nhóm nghiên cứu đã tìm kiếm một đồng vị 'anh em' khác cũng được sinh ra trong cùng vụ nổ: curium-247 .

Kết quả thật bất ngờ: họ không hề tìm thấy curium-247 nào từ vũ trụ. Những dấu vết curium duy nhất được phát hiện lại đến từ... các vụ thử nghiệm vũ khí hạt nhân của con người . Đây chính là manh mối then chốt. Curium-247 có chu kỳ bán rã chỉ 15,6 triệu năm, ngắn hơn nhiều so với plutonium-244. Sự vắng mặt hoàn toàn của nó đồng nghĩa với việc toàn bộ curium-247 từ vụ nổ đã phân rã hết. Theo tính toán, phải mất ít nhất khoảng 10 chu kỳ bán rã của curium-247 để điều đó xảy ra .

Điều này đẩy lùi thời điểm xảy ra vụ nổ về quá khứ xa hơn rất nhiều so với suy nghĩ trước đây: vào khoảng 100 đến 150 triệu năm trước, khi loài khủng long vẫn còn thống trị Trái Đất .

Cơn mưa bụi sao vẫn đang tiếp diễn

Một chi tiết quan trọng khác là plutonium-244 không chỉ tập trung ở một lớp trầm tích cụ thể, mà được tìm thấy phân bố đồng đều trên tất cả các lớp của mẫu vỏ . Điều này có ý nghĩa vũ trụ học sâu sắc: Trái Đất không chỉ 'hứng' bụi sao từ một sự kiện đã qua và kết thúc. Thay vào đó, những hạt vật chất này dường như vẫn đang trôi dạt trong môi trường liên sao và liên tục 'mưa' xuống hành tinh của chúng ta cho đến tận ngày nay, rất lâu sau vụ nổ ban đầu .

Phát hiện này củng cố giả thuyết rằng nguồn gốc của các nguyên tố siêu nặng không chỉ đến từ những siêu tân tinh thông thường. Mô hình của các nhà khoa học cho thấy các siêu tân tinh tiêu chuẩn không thể tạo ra đủ lượng nguyên tố nặng như plutonium để phù hợp với tín hiệu quan sát được . Do đó, 'thủ phạm' khả dĩ nhất là một sự kiện cực kỳ hiếm và mạnh mẽ hơn, chẳng hạn như vụ va chạm và sáp nhập của hai sao neutron (một dạng kilonova), hoặc một loại siêu tân tinh siêu năng lượng bất thường, có khả năng phát tán các nguyên tố nặng đi khắp một vùng rộng lớn của thiên hà .