Iran và thế cờ eo biển Hormuz: Khả năng phong tỏa theo ý muốn, chiến dịch mật "Dự án Tự do" và thỏa thuận khung Mỹ-Iran

"Dự án Tự do" và thực trạng vận tải biển: Từ công khai đối đầu đến âm thầm hộ tống

Phát súng lệnh và sự thay đổi chiến lược

Ngày 04/05/2026, Tổng thống Trump tuyên bố khởi động "Dự án Tự do" (Project Freedom), một chiến dịch quân sự quy mô lớn nhằm mở lại eo biển cho tàu thuyền thương mại. Lầu Năm Góc cho biết sẽ huy động các tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường, hơn 100 máy bay, các khí tài không người lái và 15.000 quân nhân .

Tuy nhiên, kế hoạch hộ tống công khai nhanh chóng bị coi là quá đối đầu và bị hủy bỏ chỉ sau 48 giờ. Nhưng "Dự án Tự do" không hề chết. Nó chỉ chuyển sang hoạt động theo một cách thức kín đáo hơn. Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth sau đó xác nhận: "Với Dự án Tự do, ý tưởng đưa tàu qua eo biển Hormuz chưa bao giờ dừng lại; nó chỉ tiếp tục theo cách ít bị nhìn thấy hơn" .

Thành quả trên thực địa

Thực tế, quân đội Mỹ đã chuyển sang âm thầm phối hợp với các công ty vận tải biển để dẫn đường cho tàu thuyền. Thay vì khiêu chiến với Iran, các con tàu thường tắt thiết bị phát tín hiệu và bám sát bờ biển Oman ở phía nam để tránh thủy lôi .

Kết quả rất đáng kể:

• Đến cuối tháng 5, Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) đã dẫn đường cho khoảng 70 tàu thương mại qua một hành lang do Mỹ tuần tra .
• Đỉnh điểm, ngày 10/06, Tổng thống Trump tiết lộ quân đội Mỹ đã bí mật hỗ trợ 200 tàu thương mại và tạo điều kiện cho hơn 100 triệu thùng dầu đi qua eo biển .

Dù vậy, lưu lượng giao thông vẫn chỉ là một phần rất nhỏ so với mức trước chiến tranh. Trước xung đột, trung bình có khoảng 130-140 tàu qua lại eo biển mỗi ngày. Để so sánh, trong giai đoạn từ 01/03 đến 19/05, chỉ có tổng cộng 895 lượt tàu vượt qua eo biển .

Thỏa thuận khung Mỹ-Iran: Lối thoát cho căng thẳng

Sau hơn ba tháng xung đột, một tia hy vọng đã xuất hiện. Ngày 14-15/06/2026, Mỹ và Iran công bố một thỏa thuận khung sơ bộ – hay còn gọi là Bản ghi nhớ tạm thời (MoU) – với lễ ký chính thức dự kiến diễn ra vào thứ Sáu, ngày 19/06/2026, tại Thụy Sĩ . Đây không phải là một hiệp định hòa bình cuối cùng, mà là một khuôn khổ để hạ nhiệt căng thẳng và mở đường cho các cuộc đàm phán dài hơi hơn.

Các điều khoản cốt lõi của thỏa thuận bao gồm:

• Ngừng bắn 60 ngày: Cả hai bên đồng ý chấm dứt các hành động thù địch trên mọi mặt trận, bao gồm cả Lebanon, trong 60 ngày .
• Mở lại eo biển Hormuz: Iran cam kết mở lại eo biển miễn phí cho tất cả các tàu thuyền thương mại .
• Dỡ bỏ phong tỏa hải quân của Mỹ: Đáp lại, Hải quân Mỹ sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa các cảng của Iran và chính eo biển Hormuz .
• Nhượng bộ về dầu mỏ và hạt nhân: Thỏa thuận cho phép Iran tự do bán dầu và tạm hoãn các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân của Tehran, vốn được coi là nguyên nhân sâu xa dẫn đến chiến tranh .

Tín hiệu từ những tàu chở dầu

Sau khi lệnh phong tỏa của hải quân Mỹ có hiệu lực, hoạt động của các tàu chở dầu Iran qua eo biển gần như tê liệt. Tuy nhiên, các tín hiệu phục hồi đã bắt đầu le lói:

• Ngày 04/06, bốn tàu chở dầu mang cờ Iran lần đầu tiên vượt qua eo biển kể từ ngày 15/04 .
• Đáng chú ý nhất, vào ngày 17/06/2026, ít nhất ba siêu tàu chở dầu Iran chở gần 5 triệu thùng dầu thô đã thành công vượt qua vòng phong tỏa của Hải quân Mỹ—chuyến hàng xuất khẩu đầu tiên trong hai tháng. CNBC mô tả các nhà điều hành tàu đang thực hiện các bước đi thận trọng với tâm lý "hoài nghi một cách cảnh giác" trước thềm thỏa thuận .

Các nhà phân tích từ công ty dữ liệu thương mại Kpler lạc quan ước tính rằng, nếu thỏa thuận được thực thi mà không có trở ngại lớn, lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz có thể tăng lên gần một nửa so với mức trước chiến tranh chỉ trong vòng một tháng .

Nguồn tin chính: Bộ Chiến tranh Hoa Kỳ, CNN, CNBC, Bloomberg, CNBC (Tuyên bố của ông Trump), CNBC (Tàu chở dầu Iran), Ahram Online / AFP, Fortune, Boston Globe, The Guardian, Moneycontrol / truyền thông nhà nước Iran, Bloomberg.