Libya Đặt Cược Vào Biển Sâu: Thỏa Thuận Lịch Sử Với Repsol, TPAO và Tập Đoàn MOL

Sau gần hai thập kỷ gián đoạn trong các vòng cấp phép quy mô lớn, Libya đã chính thức tái gia nhập sân chơi dầu khí thượng nguồn toàn cầu bằng việc ký kết thỏa thuận phân chia sản phẩm (PSA) cho lô thăm dò nước sâu O7 trên Địa Trung Hải. Thỏa thuận được ký vào tháng 6 năm 2026 giữa Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Libya (NOC) và một liên danh gồm Repsol, Tập đoàn Dầu khí Thổ Nhĩ Kỳ (TPAO) và Tập đoàn MOL, đánh dấu khoản đầu tư thượng nguồn vật chất đầu tiên gắn liền với vòng đấu thầu năm 2025 của quốc gia này .

Cơ cấu liên danh O7: Ai nắm quyền điều hành?

Lô O7 nằm cách thành phố Benghazi khoảng 140 km về phía tây bắc, có diện tích hơn 10.300 km² với độ sâu mực nước biển vượt quá 1.500 mét . Thỏa thuận phân chia sản phẩm quy định rõ ràng về quyền sở hữu và vận hành, cụ thể như sau:

• Repsol (Tây Ban Nha) nắm giữ 40% cổ phần và là đơn vị vận hành chính của dự án .
• TPAO (Tập đoàn Dầu khí Thổ Nhĩ Kỳ) cũng nắm giữ 40% cổ phần .
• Tập đoàn MOL (Hungary) nắm giữ 20% cổ phần còn lại .

Liên danh ba bên này đã chiến thắng trong một quy trình đấu thầu chung được tiến hành trước đó. Thỏa thuận cho phép nhóm thực hiện việc thu thập dữ liệu địa chấn và khoan thăm dò. Tuy nhiên, các cam kết chi tiêu tối thiểu cụ thể vẫn chưa được công khai . Bản chất nước sâu của lô O7 đồng nghĩa với một chiến dịch đòi hỏi kỹ thuật cao và thâm dụng vốn lớn, khiến các cam kết công việc trong tương lai trở thành chi tiết then chốt mà giới đầu tư cần theo dõi.

Vòng cấp phép 2025: Cuộc trở lại của ngành dầu khí Libya

Việc ký kết PSA cho lô O7 không phải là một sự kiện đơn lẻ. Nó là kết quả của vòng cấp phép thượng nguồn đầu tiên của Libya kể từ năm 2007, được chính thức khởi động vào tháng 3 năm 2025. Kết quả đã được công bố vào ngày 11 tháng 2 năm 2026, khi NOC xướng tên những người chiến thắng . Vòng đấu thầu này được thiết kế để vực dậy ngành hydrocarbon của Libya, vốn đã bị các công ty dầu khí quốc tế (IOC) xao lãng sau cuộc cách mạng năm 2011 và tình trạng phân mảnh chính trị dai dẳng giữa các chính quyền đối địch ở Tripoli và miền đông .

Kết quả cuối cùng, chỉ có 5 lô được trao trong tổng số 22 lô ban đầu (sau đó được sửa đổi thành 20 lô) . Chỉ một nhóm nhỏ các công ty đã nộp hồ sơ dự thầu ràng buộc, bao gồm:

• Lô ngoài khơi O1: Eni (60%) và QatarEnergy (40%) .
• Lô ngoài khơi O7: Repsol (40%, đơn vị vận hành), TPAO (40%), MOL Group (20%) .
• Lô trên bờ S4 (Bồn trũng Sirte): Chevron – đánh bại liên danh TotalEnergies-ConocoPhillips .
• Lô trên bờ C3 (Bồn trũng Sirte): Repsol và TPAO .
• Lô trên bờ M1 (Bồn trũng Murzuq): Aiteo Group của Nigeria .

Số lượng lô được trao hạn chế, chỉ 5 trên tổng số 22, đã không đạt được một số kỳ vọng ban đầu nhưng vẫn thành công trong việc đưa gã khổng lồ Chevron của Mỹ trở lại Libya sau 15 năm vắng bóng, cùng với những tân binh như Aiteo và Tập đoàn MOL .

Cải cách tài chính: Giải bài toán EPSA IV

Một lý do chính khiến các công ty quốc tế xa lánh Libya là khuôn khổ Thỏa thuận Phân chia Sản phẩm Thăm dò và Khai thác IV (EPSA IV) đã lỗi thời. Theo mô hình đó, nhà nước được ước tính thu từ 70–90% sản lượng, khiến các IOC chỉ còn lại lợi nhuận rất mỏng—đôi khi chỉ từ 5–15 triệu USD trên một kịch bản lợi nhuận giả định 100 triệu USD—trong khi nhà thầu phải gánh toàn bộ rủi ro thăm dò . Các phân tích học thuật cũng chỉ ra những thiếu sót mang tính hệ thống đã ngăn cản chi tiêu vốn .

Để giải quyết vấn đề này, Libya đã giới thiệu một mô hình phân chia sản phẩm hiện đại hóa, thường được gọi là EPSA V. Những cải tiến chính bao gồm:

• Giảm tỷ lệ nhà nước thu, ước tính khoảng 66% trong một số dự báo, với tỷ suất hoàn vốn nội bộ (IRR) của nhà thầu có thể đạt 18–22%, một sự cải thiện ngoạn mục so với mức cơ bản 2,5% trước đây .
• Cơ chế thu hồi chi phí nhanh hơn và cấu trúc chia sẻ lợi nhuận được đơn giản hóa, thay thế cho phép tính hệ số "A Factor" phức tạp từ EPSA IV .
• Một tỷ lệ cố định cho việc thu hồi chi phí, giải quyết khiếu nại lâu nay rằng mô hình cũ khiến việc thu hồi vốn thăm dò trở nên khó khăn .

Mặc dù các điều khoản đầy đủ của EPSA V chưa được công bố chi tiết, các phân tích ban đầu cho thấy các điều khoản mới giúp Libya có vị thế cạnh tranh hơn so với các điểm đến đầu tư ở các thị trường cận biên khác .

Ý nghĩa đối với mục tiêu sản lượng của Libya và an ninh năng lượng châu Âu

NOC và Thủ tướng được quốc tế công nhận của Libya, Abdulhamid Dbeibah, đã định hình nỗ lực cấp phép mới này là trọng tâm để đạt được mục tiêu dài hạn đầy tham vọng là tăng thêm 850.000 thùng/ngày trong vòng 25 năm tới, hướng tới mốc tổng sản lượng 2 triệu thùng/ngày vào cuối thập kỷ này . Lô O7 là một phần của tầm nhìn đó, mặc dù bất kỳ phát hiện thương mại nào cũng là một mục tiêu kéo dài nhiều năm, đòi hỏi các giai đoạn thăm dò, thẩm định và phát triển thành công .

Đối với Tập đoàn MOL, cổ phần tại O7 đánh dấu lần đầu tiên họ trực tiếp tham gia vào hoạt động thăm dò thượng nguồn tại Libya. Công ty Hungary này đã công khai nhấn mạnh vai trò của dự án trong việc tăng cường an ninh năng lượng cho khu vực Trung và Đông Âu bằng cách đa dạng hóa nguồn cung, giảm phụ thuộc vào các đường ống dẫn từ Nga và mở rộng sang bể Địa Trung Hải . Repsol, vốn đã là một nhà vận hành lớn tại Libya thông qua mỏ dầu Sharara công suất 300.000 thùng/ngày, hiện mở rộng danh mục ngoài khơi của mình, trong khi TPAO tiếp tục làm sâu sắc thêm dấu ấn năng lượng của Thổ Nhĩ Kỳ trong khu vực .

Rủi ro chính trị vẫn phủ bóng lên mọi tiến triển

Bất chấp việc ký kết PSA thành công và các điều khoản tài chính được cải thiện, bối cảnh chính trị vẫn hết sức mong manh. Libya vẫn bị chi phối bởi các chính quyền cạnh tranh lẫn nhau, và Reuters đã mô tả vòng cấp phép này diễn ra "trong bối cảnh phân mảnh chính trị đang diễn ra" . Chủ tịch NOC, Massoud Suleman, đã công bố các thỏa thuận, nhưng khả năng tập đoàn này duy trì được sự độc lập về thể chế và đảm bảo tính bất khả xâm phạm của các hợp đồng dài hạn vẫn là một câu hỏi mở đối với các nhà đầu tư . Thập kỷ trước đã cho thấy rằng bất ổn chính trị và hoạt động của dân quân có thể nhanh chóng làm tê liệt ngay cả những mỏ dầu đang hoạt động, chưa nói đến các dự án thăm dò mới .

Trong bối cảnh đó, thỏa thuận phân chia sản phẩm O7 là một canh bạc có tính toán của Repsol, TPAO và Tập đoàn MOL, rằng tiềm năng tài nguyên của Libya—kết hợp với một chế độ tài chính thân thiện hơn với nhà đầu tư—giờ đây đã vượt trội hơn so với những rủi ro quản trị cố hữu. Thỏa thuận này đã thành công trong việc mở ra hoạt động thăm dò nước sâu của Libya, nhưng thước đo đầy đủ cho sự thành công chỉ thực sự rõ ràng khi những mũi khoan chạm tới đáy biển.