Bên trong cuộc khủng hoảng năng lượng 2026 của châu Âu: Từ vụ tấn công Ras Laffan đến bước ngoặt Vaca Muerta

Châu Âu bước vào năm 2026 với những vết sẹo chưa lành từ cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022. Khi ấy, lục địa già đã thay thế khí đốt đường ống của Nga bằng sự phụ thuộc nặng nề vào khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu. Chiến lược đó đã sụp đổ chỉ trong vài ngày cuối tháng 2 năm 2026, khi Mỹ và Israel mở chiến dịch không kích Iran và ám sát Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei . Để trả đũa, Iran đã phong tỏa eo biển Hormuz một cách hiệu quả – điểm nghẽn năng lượng quan trọng nhất thế giới, nơi khoảng một phần năm giao dịch dầu thô và LNG toàn cầu thường qua lại .

Chỉ riêng lệnh phong tỏa đã là một thảm họa. Nhưng cuộc khủng hoảng đạt đến một cấp độ mới vào ngày 18–19 tháng 3 năm 2026, khi các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái của Iran nhằm vào Khu công nghiệp Ras Laffan của Qatar – tổ hợp xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới – để trả đũa cuộc không kích của Israel vào mỏ khí đốt South Pars của Iran . Kết quả là một cú sốc nguồn cung năng lượng khiến châu Âu phải "đứng ngồi không yên" với mức tăng giá chưa từng thấy kể từ năm 2022 và một bước ngoặt mới, cấp bách hướng tới khí đốt Mỹ Latinh.

Vụ tấn công Ras Laffan: 17% công suất LNG toàn cầu bị vô hiệu hóa

Cơ sở Ras Laffan của Qatar đơn lẻ đã chiếm khoảng một phần năm nguồn cung LNG toàn cầu trước chiến tranh . Vào ngày 18 tháng 3 năm 2026, tên lửa Iran đã tấn công tổ hợp này, gây ra cái mà chính quyền Qatar mô tả là "thiệt hại trên diện rộng" và buộc nhiều dây chuyền hóa lỏng phải ngừng hoạt động .

Hai cơ sở sản xuất 17% lượng xuất khẩu LNG của Qatar – tương đương khoảng 13 triệu tấn mỗi năm – đã bị phá hủy. Tổng giám đốc QatarEnergy, Saad al-Kaabi, ước tính việc sửa chữa sẽ mất từ ba đến năm năm . Vụ tấn công này đánh dấu sự gián đoạn sản lượng đầu tiên của Ras Laffan trong ba thập kỷ hoạt động liên tục . Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (Human Rights Watch) sau đó đã đánh giá rằng các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng của cả Israel và Iran có thể cấu thành tội ác chiến tranh .

Vụ nổ giá: Giá khí đốt châu Âu đã cao đến mức nào?

Cú sốc nguồn cung đã ảnh hưởng đến châu Âu ngay lập tức:

• Giá khí đốt chuẩn Dutch TTF của châu Âu đã tăng vọt từ khoảng 27 Euro/MWh trước khủng hoảng lên 48–55 Euro/MWh chỉ trong vòng vài ngày sau lệnh phong tỏa .
• Đến ngày 9 tháng 3 năm 2026, hợp đồng TTF tháng 4 đã tăng vọt lên gần 70 Euro/MWh trong phiên giao dịch .
• Ngân hàng Thế giới báo cáo mức tăng 59,4% của giá khí đốt tự nhiên châu Âu trong tháng 3 năm 2026 .
• Đến cuối tháng 3, TTF đã tăng 85% chỉ trong một tháng lên 55 Euro/MWh .
• Lượng khí dự trữ của châu Âu chỉ còn 5,8% công suất vào cuối tháng 3, vì mùa bơm đầy kho dự trữ mùa xuân trở nên bất khả thi khi nguồn cung của Qatar bị gián đoạn .

Cú sốc giá nghiêm trọng đến mức Liên minh châu Âu đã phải triệu tập một hội nghị thượng đỉnh khẩn cấp về an ninh năng lượng, và nhiều chính phủ đã công bố các biện pháp can thiệp khẩn cấp bao gồm cắt giảm thuế và trợ cấp .

Tại sao Mỹ không thể lấp đầy khoảng trống

Thông thường, châu Âu sẽ quay sang Mỹ, hiện là nước xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới. Nhưng các nhà máy xuất khẩu của Mỹ đã hoạt động hết công suất, không còn khối lượng dư thừa nào để chuyển hướng qua Đại Tây Dương . Trong khi đó, những người mua ở châu Á – thậm chí còn phụ thuộc vào LNG Qatar hơn – lại tranh giành từng lô hàng ở lưu vực Đại Tây Dương, đẩy giá lên cao hơn ở khắp mọi nơi .

Người mua châu Âu cần khoảng 700 chuyến hàng LNG chỉ để bơm đầy kho dự trữ cho mùa đông tới, nhưng thị trường đã mất gần một phần năm nguồn cung mà không có giải pháp thay thế nhanh chóng .

Bước ngoặt đa dạng hóa của châu Âu: Vaca Muerta bước vào cuộc chơi

Cuộc khủng hoảng đã phơi bày một lỗ hổng cơ bản mà các nhà phân tích đã cảnh báo: Chiến lược hậu 2022 của châu Âu chỉ đơn thuần là đánh đổi sự phụ thuộc đường ống Nga cho một sự phụ thuộc thảm khốc vào điểm nghẽn eo biển Hormuz .

Phản ứng của Brussels là thúc đẩy một làn sóng đa dạng hóa mới hướng tới các nhà cung cấp ở lưu vực Đại Tây Dương:

Mỏ đá phiến Vaca Muerta của Argentina đã trở thành mục tiêu chiến lược. Khu vực này nắm giữ một trong những trữ lượng khí đốt phi truyền thống lớn nhất thế giới, và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đã phát tín hiệu về một quan hệ đối tác năng lượng chiến lược với Argentina . Vào tháng 3 năm 2026, một tập đoàn đã ký thỏa thuận bao tiêu LNG trong 8 năm để vận chuyển hai triệu tấn mỗi năm từ Vaca Muerta cho SEFE của Đức, với các hoạt động dự kiến vào cuối năm 2027 .

LNG của Mỹ vẫn là xương sống trong nguồn cung của châu Âu nhưng không thể mở rộng đủ nhanh để bù đắp sự thiếu hụt từ Qatar .

Lưu lượng khí đốt từ đường ống Na Uy đã được tối đa hóa nhưng không đủ để lấp đầy khoảng trống .

Quá trình loại bỏ khí đốt Nga vẫn tiếp tục: Vào tháng 1 năm 2026, EU đã chính thức thông qua một quy định cấm nhập khẩu khí đốt đường ống và LNG còn lại của Nga vào năm 2027, càng thắt chặt bức tranh nguồn cung .

Lệnh ngừng bắn và triển vọng vận chuyển

Đến tháng 6 năm 2026, eo biển Hormuz vẫn đóng cửa hiệu quả đối với giao thông thương mại thông thường sau hơn ba tháng bị phong tỏa . Một lệnh ngừng bắn mong manh đang có hiệu lực, nhưng nó vẫn chưa khôi phục việc đi lại tự do.

Thay vào đó, Iran đã thiết lập một cơ chế thông quan có chọn lọc cao – một hệ thống đa tầng liên quan đến các thỏa thuận liên chính phủ, kiểm tra liên kết và định tuyến có kiểm soát đối với các tàu tìm cách đi qua . Đây không phải là một sự mở cửa trở lại bình thường. Không có mốc thời gian nào được công bố cho việc nối lại vận tải đầy đủ, an toàn và tự do. Các nhà phân tích tại Wood Mackenzie lưu ý rằng ngay cả khi một thỏa thuận chính trị được giữ vững, việc nối lại vận tải bình thường qua eo biển vẫn là rủi ro then chốt cho việc khôi phục LNG của Qatar .

Việc sửa chữa các dây chuyền sản xuất bị hư hại của Ras Laffan sẽ mất nhiều năm chứ không phải nhiều tháng, có nghĩa là bản đồ cung cấp LNG đã bị thay đổi về mặt cấu trúc bất kể lệnh ngừng bắn có được củng cố nhanh đến đâu .

Sự định hình lại rộng lớn hơn của bản đồ năng lượng châu Âu

Cuộc khủng hoảng Hormuz đã thay đổi vĩnh viễn cuộc đối thoại về an ninh năng lượng:

• Sự phụ thuộc vào điểm nghẽn giờ đây là lỗ hổng trung tâm. Cuộc khủng hoảng đã chứng minh rằng việc dựa vào LNG từ một điểm trung chuyển duy nhất cũng nguy hiểm như dựa vào một nhà cung cấp đường ống duy nhất .
• Đa dạng hóa đang tăng tốc hướng tới các nhà cung cấp ở lưu vực Đại Tây Dương – Mỹ, Na Uy, và giờ là Argentina – tái định hình vĩnh viễn các tuyến cung cấp của châu Âu .
• Cuộc tranh luận về năng lượng tái tạo đã thay đổi. Như CNBC đưa tin vào tháng 6 năm 2026, sự bế tắc ở Hormuz đã chuyển cuộc đối thoại về an ninh năng lượng từ năng lượng tái tạo trở lại lỗ hổng điểm nghẽn nhiên liệu hóa thạch .
• Chi phí năng lượng cao hơn dường như đã cố định. Giá chuẩn của châu Âu đang ở mức cao về mặt cấu trúc, ảnh hưởng đến dự báo lạm phát, sản lượng công nghiệp và các dự báo tăng trưởng kinh tế trên khắp lục địa .
• Cạnh tranh Á-Âu gia tăng. Châu Âu phải đối mặt với một cuộc chiến đấu giá mang tính cấu trúc với người mua châu Á cho mọi lô hàng LNG không có nguồn gốc từ Vùng Vịnh, giữ cho thị trường LNG toàn cầu luôn thắt chặt ngay cả khi eo biển mở cửa trở lại một phần .

Cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2026 của châu Âu không phải là sự lặp lại của năm 2022 – đó là một sự đứt gãy sâu sắc hơn, mang tính cấu trúc, đã làm thay đổi địa lý năng lượng của lục địa này trong nhiều năm tới.