Báo cáo của Reuters Institute hé lộ bước ngoặt lịch sử: Mạng xã hội và nền tảng video chính thức vượt mặt truyền hình, trở thành nguồn tin tức số một toàn cầu

Jim Egan, tác giả chính của báo cáo, nhận định: "Đây là một cột mốc quan trọng, lần đầu tiên mức tiêu thụ tin tức qua mạng xã hội và video vượt lên dẫn trước các nguồn tin khác trên toàn cầu."

Xu hướng này không chỉ giới hạn ở một vài quốc gia. Tại Mỹ, 54% người trưởng thành lấy tin từ mạng xã hội, so với 50% từ TV. Sự trỗi dậy của các định dạng video ngắn, trực quan trên TikTok và Instagram Reels đã làm thay đổi sâu sắc cách thế hệ trẻ tiếp nhận thông tin, theo mô hình "sáng tạo viên dẫn dắt" (creator-driven model) thay vì phụ thuộc vào các hãng tin.

Điều này khiến các nhà xuất bản buộc phải thay đổi chiến lược. YouTube hiện là ưu tiên hàng đầu trong chiến lược phân phối nội dung bên ngoài nền tảng, theo sau là TikTok và Instagram. Các tòa soạn cũng đang lúng túng tìm cách hợp tác với các nền tảng AI như ChatGPT hay Google Gemini.

2. Niềm tin vào tin tức chạm đáy chưa từng thấy

Đi kèm với sự dịch chuyển về kênh phân phối là sự xói mòn nghiêm trọng về niềm tin. Chỉ 37% người được hỏi trên toàn cầu nói rằng họ tin tưởng hầu hết các tin tức, giảm 3 điểm phần trăm so với năm ngoái và là mức thấp nhất kể từ khi Viện Reuters bắt đầu đo lường vào năm 2015.

Tại các thị trường phát triển, tình hình còn ảm đạm hơn. Anh và Mỹ ghi nhận mức giảm sâu, với niềm tin lần lượt ở mức 30% và 25%. Ireland sụt giảm 8 điểm phần trăm, dù các thương hiệu tin tức quốc gia như RTÉ vẫn giữ được uy tín cao trong lòng công chúng (71%), cho thấy người dân đang mất niềm tin vào một "khái niệm" tin tức chung, hơn là vào các đơn vị cụ thể.

Tuy nhiên, điểm nóng đáng lo ngại nhất lại nằm ở Philippines, nơi niềm tin lao dốc 10 điểm, từ 38% năm ngoái xuống chỉ còn 28%. Báo cáo chỉ ra các yếu tố như bất ổn chính trị và các cuộc tấn công vào các hãng truyền thông là nguyên nhân chính.

Điều đáng nói là niềm tin vào các nền tảng mạng xã hội, nơi đang ngày càng nhiều người tìm đến, thậm chí còn thấp hơn nhiều, chỉ ở mức 22%.

3. Chatbot AI và sự thay đổi thầm lặng

Tuy chưa tạo ra "cơn địa chấn", vai trò của AI trong thói quen đọc tin đang lớn dần. Khoảng 5% người dùng toàn cầu cho biết họ thường xuyên sử dụng các chatbot AI tạo sinh (như ChatGPT) để truy cập tin tức — một con số tuy nhỏ nhưng đã tăng trưởng đáng kể so với năm 2025.

Điều đáng quan ngại: chỉ khoảng 20% số người được hỏi nói họ tin vào các câu trả lời từ AI, so với 37% tin tưởng tin tức nói chung. Tuy vậy, giới trẻ vẫn là nhóm tiên phong. Tỉ lệ sử dụng AI để đọc tin trong nhóm dưới 35 tuổi cao hơn đáng kể.

Dữ liệu cho thấy sự phân hóa địa lý rõ rệt: trong khi tỉ lệ sử dụng chatbot cho tin tức ở Anh và Mỹ không tăng so với năm trước, các thị trường khác lại ghi nhận mức tăng từ 7% lên 10%. Người dùng AI thường dùng công cụ này để đặt câu hỏi về các chủ đề (48%), yêu cầu giải thích cho dễ hiểu hơn (28%) hoặc tóm tắt nội dung (27%). Hành vi này đang đặt ra thách thức sống còn cho các tòa soạn, khi lượng truy cập trực tiếp (traffic) bị hút dần vào các hộp thoại của AI.

4. Sự trỗi dậy của 'người dẫn dắt' và làn sóng né tránh tin tức

Báo cáo nhấn mạnh một sự chuyển dịch hướng đến "báo chí cá nhân hóa" (personality-led news), được dẫn dắt bởi các podcaster, YouTuber và TikToker. Những người này, với phong cách gần gũi và "chất" hơn, đang dần lấy đi ảnh hưởng của các tổ chức báo chí, vốn thường bị đánh giá là "kém liên quan, kém thú vị và kém chân thực".

Đáng báo động không kém là hiện tượng "quay lưng" với tin tức. Mối quan tâm đến tin tức chung ở nhiều thị trường, đặc biệt là Anh, đang sụt giảm mạnh. Công chúng dần chỉ tiếp nhận thông tin một cách thụ động qua các bảng tin thuật toán, hoặc tệ hơn, hoàn toàn né tránh tin tức. Báo cáo gợi ý rằng sự dư thừa tin tức, đặc biệt là các tin tiêu cực và khó phân biệt thật giả, có thể đang khiến một bộ phận lớn công chúng cảm thấy quá tải và mất niềm tin đến mức buông bỏ.

Kết luận: Bức tranh truyền thông phân mảnh và tương lai bất định

Báo cáo năm 2026 gửi đi một thông điệp rõ ràng: kỷ nguyên của những "gã khổng lồ" truyền thông truyền thống, với vai trò "người gác cổng" thông tin độc quyền, đã thực sự khép lại. Thay vào đó là một môi trường tin tức phân mảnh, nơi các luồng thông tin chảy qua vô vàn nền tảng, định dạng và các gương mặt đại diện.

Dù tín nhiệm với các thương hiệu báo chí uy tín vẫn có sức chống chịu nhất định và lý tưởng về một nền báo chí khách quan vẫn được đề cao, ngành công nghiệp này vẫn đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng kép: vừa mất đi sự chú ý và niềm tin, vừa phải tìm cách tồn tại trong một hệ sinh thái mà các nền tảng công nghệ và AI nắm giữ cả "luồng khách" lẫn "tiếng nói".