Thỏa thuận hòa bình tạm thời Mỹ - Iran: 'Hãy để dầu chảy', nhưng mối nguy thủy lôi và chương trình hạt nhân vẫn còn đó

Phản ứng của thị trường toàn cầu: Một cơn 'giải tỏa' lịch sử

Phản ứng của thị trường tài chính là ngay lập tức và dữ dội, đặc biệt là tại châu Á, khi các nhà đầu tư đón nhận tin tức về sự kết thúc của cuộc chiến.

• Giá dầu lao dốc không phanh: Dầu thô Brent, tiêu chuẩn quốc tế, đã giảm hơn 5%, có thời điểm chạm mức thấp nhất trong ba tháng là 82,84 USD/thùng. Dầu thô West Texas Intermediate (WTI) của Mỹ cũng giảm 4,7% xuống còn 80,89 USD/thùng .
• Chứng khoán châu Á bùng nổ: Các chỉ số chứng khoán hàng loạt tăng vọt. Chỉ số Nikkei 225 của Nhật Bản tăng từ 5% đến 5,5%, KOSPI của Hàn Quốc tăng tới 5,7%, và TAIEX của Đài Loan cũng ghi nhận mức tăng mạnh. Tại Đông Nam Á, chỉ số Straits Times Index của Singapore tăng 1,3% .
• Tâm lý ưa thích rủi ro lan rộng: Hợp đồng tương lai S&P 500 tăng khoảng 0,8%, đồng đô la Mỹ suy yếu, và thị trường trái phiếu phục hồi khi các nhà đầu tư giảm bớt 'phần bù rủi ro địa chính trị' vốn đã đẩy giá tài sản lên cao trong suốt cuộc chiến .

Những căng thẳng chưa được giải quyết và rủi ro thường trực

Bên dưới bề mặt lạc quan của thị trường, nhiều vấn đề nghiêm trọng vẫn chưa có lời giải đáp, khiến cho tính bền vững của thỏa thuận bị đặt dấu hỏi lớn.

• Mối đe dọa thủy lôi: Câu hỏi lớn nhất đối với ngành vận tải biển là liệu Iran đã thả thủy lôi ở eo biển Hormuz hay chưa. Hải quân Mỹ bày tỏ sự không chắc chắn về vấn đề này. Một quan chức hàng đầu của Hiệp hội Hàng hải Quốc tế (BIMCO), ông Jakob Larsen, đã thẳng thắn khuyên các hãng tàu tránh xa eo biển do rủi ro thủy lôi, tuyên bố rằng lời khẳng định của Tổng thống Trump về việc eo biển đã "an toàn" là "không chính xác" .
• Sự do dự của ngành vận tải biển toàn cầu: Các hãng tàu lớn ở châu Á và châu Âu cho biết có thể phải mất nhiều tuần để xây dựng lại niềm tin. Các chuyên gia phân tích từ công ty dữ liệu thương mại Kpler ước tính rằng, ngay cả khi mọi việc diễn ra suôn sẻ, lưu lượng tàu qua eo biển cũng chỉ có thể phục hồi về khoảng một nửa so với mức trước chiến tranh trong vòng một tháng. Trên thực tế, hoạt động rà phá thủy lôi đơn thuần cũng có thể kéo dài tới 40-50 ngày .
• Vai trò khó lường của Israel: Thỏa thuận quy định chấm dứt giao tranh "bao gồm cả ở Lebanon," nhưng các cuộc không kích của Israel vào vùng ngoại ô Beirut vẫn tiếp tục diễn ra ngay trước khi thông báo được đưa ra. Vẫn chưa rõ liệu Israel, quốc gia không phải là một bên ký kết, có tuân thủ các điều khoản ngừng bắn hay không. Đây là một mối đe dọa chính đối với sự bền vững của thỏa thuận .
• Các mối đe dọa tiếp diễn từ IRGC: Việc IRGC tiếp tục đe dọa các tàu thương mại có thể ngăn cản các thuyền trưởng và công ty vận tải nối lại hành trình qua eo biển, bất chấp tuyên bố chính trị .

Vai trò của các cường quốc và bên liên quan

• Trung Quốc: Là quốc gia nhập khẩu dầu mỏ lớn nhất thế giới và là đối tác thương mại quan trọng của Iran, Trung Quốc có lẽ là bên hưởng lợi lớn nhất. Giá dầu thấp hơn giúp giảm áp lực chi phí nhập khẩu và lạm phát, đồng thời khôi phục độ tin cậy của chuỗi cung ứng cho các nhà sản xuất. Bắc Kinh được cho là đã đóng vai trò kênh ngoại giao ngầm trong suốt cuộc chiến.
• Pakistan: Thủ tướng Shehbaz Sharif nổi lên như một nhà trung gian quan trọng, công bố thỏa thuận cùng lúc với Tổng thống Trump và xác nhận lễ ký kết ngày 19 tháng 6 .
• Israel: Đây là 'ẩn số' lớn nhất. Thỏa thuận không giải quyết được các mối lo ngại an ninh sống còn của Israel về chương trình hạt nhân của Iran, cũng như không hạn chế chương trình tên lửa đạn đạo của Tehran, điều mà Thủ tướng Benjamin Netanyahu từng nhấn mạnh là yêu cầu bắt buộc. Bất kỳ hành động quân sự đơn phương nào của Israel cũng có thể phá vỡ lệnh ngừng bắn ngay lập tức .
• Các cường quốc châu Âu: Việc trì hoãn vấn đề hạt nhân sang lộ trình ngoại giao 60 ngày đồng nghĩa với việc các nước châu Âu như Pháp, Đức, Anh và EU sẽ tiếp tục tham gia sâu vào các cuộc đàm phán tiếp theo.

Lo ngại của chuyên gia và hệ lụy sâu rộng

• Lạm phát và lãi suất: Giá dầu giảm được kỳ vọng sẽ kéo theo áp lực lạm phát toàn cầu hạ nhiệt, giảm nhu cầu tăng lãi suất và tạo thêm dư địa để các ngân hàng trung ương nới lỏng chính sách tiền tệ .
• Góc nhìn từ chuyên gia: Các nhà phân tích tại Hội đồng Đại Tây Dương (Atlantic Council) chỉ ra rằng việc trì hoãn câu hỏi hạt nhân đồng nghĩa với việc nguyên nhân cốt lõi của cuộc chiến vẫn chưa được giải quyết. Khoảng thời gian 60 ngày được coi là rất mong manh, và bất kỳ sự đổ vỡ nào trong đàm phán cũng có thể dẫn đến xung đột quay trở lại nhanh chóng . Những nhà quan sát khác cũng cảnh báo rằng một "thỏa thuận hòa bình" không đụng đến chương trình hạt nhân của Iran và không hạn chế các hoạt động trong khu vực của IRGC có thể chỉ đơn thuần là một khoảng lặng tạm thời, chứ không phải là một giải pháp lâu dài .

Tóm lại, thỏa thuận Mỹ-Iran đã mang lại một tín hiệu tích cực đáng kể cho nền kinh tế toàn cầu đang kiệt quệ vì chiến tranh. Tuy nhiên, đối với các nhà hoạch định chính sách và giới đầu tư, niềm vui ngắn hạn trên thị trường đang bị lu mờ bởi những rủi ro địa chính trị dai dẳng. Con đường từ một thỏa thuận trên giấy đến một nền hòa bình thực sự và sự ổn định của chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn còn đầy rẫy những chướng ngại vật, từ những quả thủy lôi vô hình dưới lòng biển cho đến 'quả bom hẹn giờ' mang tên chương trình hạt nhân.