BOJ tăng lãi suất lên 1% lần đầu tiên kể từ 1995: Mốc son lịch sử được định đoạt khi vắng Thống đốc

Cùng với quyết định về lãi suất, BOJ cũng công bố kế hoạch tiếp tục giảm dần lượng mua trái phiếu chính phủ Nhật Bản (JGB) ở mức 200 tỷ yên mỗi quý dương lịch, cuối cùng sẽ tạm dừng việc cắt giảm và duy trì mức mua hàng tháng là 2 nghìn tỷ yên từ tháng 4 năm 2027 .

Phản ứng im ắng của đồng Yên: Sự thống trị của chênh lệch lãi suất với Mỹ

Bất chấp một đợt tăng lãi suất lịch sử, phản ứng của đồng yên chỉ như một gợn sóng nhỏ. Đồng tiền này giao dịch quanh mức 160,22 yên đổi một đô la ngay sau quyết định, không thể tạo ra một đợt phục hồi có ý nghĩa . Nguyên nhân là do thị trường đã định giá đầy đủ động thái này từ trước; một cuộc khảo sát của Bloomberg cho thấy 49 trong số 51 nhà kinh tế dự kiến BOJ sẽ tăng lãi suất vào tháng 6 .

Căn bản hơn, các hành động của BOJ đang bị lấn át bởi lực hút từ chính sách tiền tệ của Mỹ. Câu chuyện về việc Fed có thể tăng lãi suất đã có màn trở lại đầy kịch tính. Sau báo cáo việc làm tháng 5 mạnh mẽ của Mỹ, tỷ lệ cược thị trường cho một đợt tăng lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang (Fed) đã tăng vọt lên 72%, đảo ngược hướng đi được kỳ vọng của chính sách Mỹ từ nới lỏng sang thắt chặt . Với lãi suất quỹ liên bang đã ở mức 3,50%-3,75% và có khả năng còn tăng cao hơn, khoảng cách lãi suất giữa Nhật Bản và Mỹ vẫn ở mức khổng lồ — khoảng 275-300 điểm cơ bản — tiếp tục thúc đẩy đà tăng của đồng đô la và hạn chế đà tăng của đồng yên .

Bộ Tài chính Nhật Bản đã chi 11,7 nghìn tỷ yên (73,5 tỷ đô la Mỹ) cho hoạt động can thiệp mua đồng yên trong tháng 5, nhưng hiệu quả chỉ là nhất thời, điều này nhấn mạnh những hạn chế của việc can thiệp ngoại hối trực tiếp mà không có sự thay đổi bền vững trong chênh lệch lãi suất cơ bản .

Lộ trình phía trước: Các nhà kinh tế dự báo lãi suất 1,25% vào cuối năm

Đợt tăng lãi suất tháng 6 dự kiến sẽ không phải là lần cuối cùng. Một cuộc thăm dò của Reuters cho thấy các nhà kinh tế dự đoán sẽ có thêm một lần tăng lãi suất nữa vào quý IV năm 2026, đưa lãi suất chính sách lên 1,25% vào cuối năm . Trước đó trong năm, Oxford Economics đã dự kiến mức lãi suất cuối cùng là 1% vào giữa năm 2026 nhưng sau đó đã có tín hiệu sẽ bổ sung thêm một hoặc hai lần tăng nữa vào dự báo của mình do đồng yên suy yếu dai dẳng .

Các động lực rất rõ ràng: tỷ lệ lạm phát lõi dự báo ở mức 2,8% cho năm tài chính 2026, tăng từ ước tính trước đó là 1,9%, và chỉ số giá sản xuất (PPI) đã tăng 6,3% so với cùng kỳ năm trước vào tháng 5, tốc độ nhanh nhất trong hơn ba năm . Cả hai đều phần lớn bị thổi bùng bởi chi phí năng lượng tăng cao liên quan đến cuộc xung đột ở Iran.

Hệ lụy toàn cầu: Giao dịch Carry Trade và Giá dầu thô

Quá trình bình thường hóa dần dần của BOJ đang gây ra những chấn động vượt xa biên giới Nhật Bản, đặc biệt nghiêm trọng nhất là thông qua giao dịch "carry trade" đồng yên. Trong nhiều thập kỷ, các nhà đầu tư đã vay với giá rẻ bằng đồng yên để đầu tư vào các tài sản có lợi suất cao hơn ở nước ngoài. Khi lãi suất của Nhật Bản tăng lên và lợi suất trái phiếu chính phủ (JGB) trở nên hấp dẫn hơn, phép tính này đang thay đổi. Các nhà đầu tư tổ chức Nhật Bản, những người quản lý ước tính khoảng 5 nghìn tỷ đô la tài sản ở nước ngoài, có động lực ngày càng lớn để hồi hương vốn, gây áp lực tăng cơ học lên lợi suất trái phiếu của Mỹ, châu Âu và các thị trường mới nổi .

Các nhà phân tích cảnh báo rằng một tốc độ tăng lãi suất của BOJ nhanh hơn dự kiến có thể kích hoạt một cuộc tháo chạy hỗn loạn khỏi các giao dịch carry trade này, gợi nhớ đến giai đoạn tháng 8 năm 2024 khi chỉ số Nikkei 225 sụp đổ 12% chỉ trong một ngày . Nguy cơ về một sự kiện lan tỏa tài chính vẫn là một trong những tác động toàn cầu đáng kể nhất từ lộ trình chính sách của Nhật Bản.

Hiện tại, trọng tâm trước mắt vẫn là thị trường năng lượng. Quyết định của BOJ bị ảnh hưởng nặng nề bởi các cú sốc giá dầu từ cuộc chiến Iran. Sự lạc quan ngày càng tăng xung quanh khả năng mở cửa trở lại Eo biển Hormuz liên quan đến các cuộc đàm phán ngừng bắn ở Iran đã giúp ngân hàng trung ương có đủ tự tin để tiến hành tăng lãi suất, nhưng kết quả của các cuộc đàm phán đó vẫn là biến số quan trọng nhất đối với triển vọng lạm phát của Nhật Bản . Chính quyền của Thủ tướng Takaichi đã ban hành ngân sách bổ sung trị giá 3 nghìn tỷ yên để bảo vệ các hộ gia đình khỏi chi phí năng lượng tăng cao, làm nổi bật áp lực chính trị trong nước .

Chỉ số Nikkei 225 đã tăng 0,46% sau quyết định, một dấu hiệu cho thấy việc tăng lãi suất đã được thị trường hấp thụ hoàn toàn và các thị trường đang tập trung nhiều hơn vào sự tự tin của BOJ đối với nhu cầu trong nước hơn là vào bản thân việc thắt chặt gia tăng .

Một sự bình thường hóa, không phải một bước ngoặt

Trong khi ngưỡng 1% mang tính biểu tượng mạnh mẽ—một mức chưa từng thấy trong 31 năm—nhiều nhà phân tích coi động thái này là một bước đi có tính toán trong một chu kỳ bình thường hóa thận trọng, kéo dài nhiều năm, hơn là một bước ngoặt của thị trường . Kỷ nguyên tiền miễn phí ở Nhật Bản đang kết thúc, nhưng nó đang kết thúc một cách chậm rãi. Các biến số chính sẽ quyết định tốc độ từ đây trở đi là quỹ đạo chính sách của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ, đường đi của giá dầu thô trong bối cảnh các cuộc đàm phán ngừng bắn ở Trung Đông, và quy mô dòng vốn chảy ngược trở lại Nhật Bản khi các giao dịch carry trade chậm rãi nhưng không thể tránh khỏi bị tháo gỡ.