Bên trong thỏa thuận bán dẫn Anh - Nhật: Từ phòng thí nghiệm đến nhà máy, con đường làm chủ công nghệ 2nm

Ngày 14 tháng 6 năm 2026 đã đánh dấu một cột mốc đáng nhớ trong quan hệ công nghệ Anh - Nhật. Dưới sự chứng kiến của Thủ tướng Anh Keir Starmer và người đồng cấp Nhật Bản Sanae Takaichi ngay tại số 10 Phố Downing, một Biên bản Ghi nhớ (MoU) mang tầm chiến lược đã được ký kết giữa "ông lớn" bán dẫn Rapidus và Trung tâm Bán dẫn Vương quốc Anh (UKSC) . Đây không đơn thuần là một thỏa thuận hợp tác kỹ thuật; nó là mắt xích then chốt trong một kế hoạch lớn hơn, nơi tham vọng công nghệ của cả hai cường quốc giao thoa.

---

Rapidus và UKSC đã ký kết điều gì?

Văn bản được ký là một MoU với mục tiêu rất cụ thể: tạo ra một khuôn khổ để Rapidus và UKSC cùng chia sẻ thông tin, trao đổi quan điểm và hướng tới hợp tác sâu rộng trong tương lai về sản xuất chất bán dẫn tiên tiến, với trọng tâm tuyệt đối vào tiến trình 2nm .

Vậy UKSC là ai? Họ là một cơ quan được Chính phủ Anh thành lập vào năm 2025 với sứ mệnh xây dựng và vun đắp cho hệ sinh thái bán dẫn trong nước . Về phía Rapidus, đây là "niềm hy vọng" của Nhật Bản trong cuộc đua bán dẫn, đang dốc toàn lực để sản xuất hàng loạt chip tiến trình 2nm vào cuối năm 2027 . MoU này chính là lời tuyên bố rằng hai bên sẽ cùng nhau viết nên chương mới cho ngành công nghiệp chip.

Bức tranh lớn: Đối tác kinh tế Anh - Nhật trị giá hơn 18 tỷ Bảng

Đừng nhìn MoU này một cách biệt lập. Nó là một mảnh ghép trong bức tranh hợp tác song phương khổng lồ đã được Thủ tướng Starmer và Takaichi chốt hạ cùng ngày hôm đó. Gói thỏa thuận được kỳ vọng tạo ra hơn 18 tỷ Bảng (khoảng 24 tỷ USD) đầu tư, bao trùm hàng loạt lĩnh vực mũi nhọn: từ trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ hạt nhân, quốc phòng, năng lượng tái tạo đến dịch vụ tài chính .

Thỏa thuận Rapidus-UKSC nằm trọn trong khuôn khổ hợp tác công nghệ giữa chính phủ Nhật Bản và Anh, sánh vai cùng một tuyên bố chung khác về hợp tác an ninh kinh tế nhằm đảm bảo nguồn cung năng lượng và khoáng sản ổn định . Rõ ràng, hợp tác về chất bán dẫn được đặt ngang hàng với các vấn đề an ninh quốc gia.

Cú hích đúng thời điểm từ Kế hoạch Phần cứng AI 1,1 tỷ Bảng của Anh

Sự trùng hợp về thời gian ở đây là hoàn hảo. Chỉ 6 ngày trước khi MoU được ký, vào ngày 8 tháng 6 năm 2026, Chính phủ Anh đã công bố Kế hoạch Phần cứng AI đầy tham vọng, được hậu thuẫn bởi hơn 1,1 tỷ Bảng đầu tư từ cả khu vực công và tư .

Mục tiêu của bản kế hoạch này cực kỳ rõ ràng: xây dựng những công ty phần cứng AI có sức cạnh tranh toàn cầu ngay tại Vương quốc Anh, thu hút và giữ chân đầu tư quốc tế, và tối đa hóa việc ứng dụng chất bán dẫn AI . MoU với Rapidus chính là mảnh ghép hoàn hảo cho mục tiêu thu hút đầu tư và đối tác quốc tế của bản kế hoạch này. Nó mang đến cho các nhà thiết kế chip Anh một con đường thực tế để tiếp cận năng lực sản xuất tiên tiến bậc nhất thế giới, bên ngoài "vòng vây" của TSMC và Samsung .

Lộ trình sản xuất chip 2nm "thần tốc" của Rapidus

Để hiểu hết giá trị của MoU này, cần nhìn vào tốc độ đáng kinh ngạc của Rapidus. Họ không chỉ là một cái tên trên giấy. Lộ trình của họ là minh chứng cho quyết tâm của cả một quốc gia:

• Tháng 4/2025 – Dây chuyền sản xuất thí điểm (tại nhà máy IIM-1 ở Chitose, Hokkaido) chính thức đi vào hoạt động, với hơn 200 thiết bị sản xuất chính và 30 loại công cụ đã được lắp đặt .
• Tháng 7/2025 – Rapidus công bố những tấm wafer thử nghiệm transistor 2nm GAA (gate-all-around) đầu tiên, xác nhận các đặc tính điện học đạt đúng kỳ vọng .
• Tháng 8/2025 – Hoàn thành "tape-out" cho chip thử nghiệm 2nm GAA .
• Quý 1/2026 – Phát hành Bộ kit Thiết kế Quy trình (PDK) 2nm đầu tiên cho các khách hàng truy cập sớm .
• Nửa cuối năm 2027 – Mục tiêu sản xuất hàng loạt chính thức .
• Năm 2029 – Rapidus đã có kế hoạch cho một nhà máy thứ hai tại Hokkaido, nhắm đến sản xuất chip tiến trình 1.4nm, thậm chí là 1nm .

Chiến lược "săn" khách hàng toàn cầu của Rapidus

Rapidus không chỉ đóng khung trong nước Nhật. Họ đang theo đuổi một chiến lược thu hút khách hàng đa lục địa rất bài bản:

• IBM (Mỹ): Đối tác chiến lược từ tháng 12/2022, IBM cung cấp chuyên môn sản xuất cấp độ 2nm và cấp phép công nghệ. IBM thậm chí còn lên kế hoạch mở văn phòng mới tại Chitose để hỗ trợ nhà máy .
• Tenstorrent (Canada/Mỹ): Một ứng cử viên khách hàng tiềm năng và đối tác thiết kế quan trọng .
• Cadence (Mỹ): Hợp tác về quy trình thiết kế tham chiếu dựa trên AI và danh mục sở hữu trí tuệ (IP) cho tiến trình 2nm GAA .
• Chi nhánh Thung lũng Silicon: Rapidus đã mở công ty con tại đây để tiếp cận các khách hàng fabless (chuyên thiết kế, không sản xuất) của Mỹ .
• Đối tác châu Âu: Ngoài MoU với Anh, Rapidus cũng công bố kế hoạch hợp tác R&D với các viện nghiên cứu của Ý trong chuyến công du châu Âu của Thủ tướng Takaichi .

Hồ sơ khách hàng mục tiêu của Rapidus ngày càng lộ diện: chủ yếu là các công ty fabless của Mỹ, với IBM và Tenstorrent dẫn đầu danh sách .

Cây cầu cho giấc mơ chip 'Make in UK'

Vậy tại sao Anh lại cần Rapidus? Vương quốc Anh là một cường quốc về thiết kế chip, nhưng lại thiếu trầm trọng năng lực sản xuất tiên tiến trong nước. Không một nhà máy nào tại Anh có thể sản xuất chip dưới tiến trình 7nm. UKSC mô tả đây là một "lỗ hổng chí mạng" .

MoU với Rapidus chính là cơ chế chủ chốt để Anh bắc cây cầu bắc qua khoảng cách "từ thiết kế đến nhà máy" (design-to-fab). Các công ty khởi nghiệp chip AI và các nhà thiết kế fabless của Anh giờ đây sẽ có một lộ trình rõ ràng để hiện thực hóa các thiết kế của mình trên dây chuyền sản xuất CMOS 2nm tối tân của Rapidus tại Hokkaido . Điều này trực tiếp phục vụ mục tiêu của Kế hoạch Phần cứng AI là "tối đa hóa việc ứng dụng chất bán dẫn AI", bằng cách đảm bảo rằng những con chip do người Anh thiết kế thực sự có thể được sản xuất ra . Đây là một mũi tên trúng hai đích: hiện thực hóa tham vọng công nghệ nội địa và neo giữ một đối tác chiến lược quốc tế.