“Ai giảm giá là kẻ yếu”: JPMorgan nói Zhipu thắng MiniMax, lệnh cấm Anthropic của Mỹ thổi bùng cơn sốt 250%

Thoạt nhìn, phiên giao dịch ngày thứ Hai 15/6 chỉ là một cú bứt phá thông thường sau nâng khuyến nghị của chuyên viên phân tích, nhưng thực tế đằng sau cú tăng nội phiên lên tới 48% của cổ phiếu Zhipu là sự va chạm của ba lực đẩy hiếm gặp: một nhận định sắc bén của Phố Wall về quyền lực định giá, một kiệt tác công nghệ mã nguồn mở sánh ngang phương Tây, và lệnh cấm chưa từng có của Nhà Trắng. Dưới đây là toàn cảnh bức tranh đã đưa cổ phiếu AI Trung Quốc này tăng hơn 250% kể từ ngày chào sàn.

'Hai ngôi sao AI' Trung Quốc bị JPMorgan rạch đôi

Ngày 12/6, chỉ vài tháng sau khi cả Zhipu (Knowledge Atlas Technology, mã 02513.HK) và MiniMax (00100.HK) chào sàn Hồng Kông thành công rực rỡ, JPMorgan công bố báo cáo đánh giá trái chiều khiến thị trường dậy sóng. Một bên được nâng mục tiêu giá mạnh tay từ 950 HKD lên 1.400 HKD, bên còn lại bị hạ bậc từ "Tăng tỷ trọng" xuống "Trung lập" và mục tiêu giá giảm hơn 60%, từ 1.100 HKD về 400 HKD .

Toàn bộ kết luận xoay quanh một biến số duy nhất: quyền lực định giá.

Lập luận của JPMorgan sắc như dao cạo: trong thị trường cạnh tranh khốc liệt tại Trung Quốc, ai phải hạ giá là kẻ yếu thế . Họ cho rằng Zhipu thể hiện đủ sức mạnh công nghệ và vị thế thị trường để giữ giá, trong khi MiniMax có dấu hiệu phải nhượng bộ. Từ lập luận này, mức định giá hai công ty bị kéo giãn cách biệt chưa từng có: Zhipu được định giá gấp tới 57 lần doanh thu dự phóng năm 2027, trong khi con số của MiniMax chỉ là 29 lần .

Khi thị trường mở cửa ngày 15/6, dòng tiền đổ vào Zhipu như thác. Cổ phiếu tăng 33% ngay trong phiên, có lúc chạm mức đỉnh nội phiên 1.620 HKD (tăng 48%) rồi chốt ngày ở 1.457 HKD [1, 22]. MiniMax nhờ "ăn theo" cũng tăng 7,4%, nhưng màn trình diễn lệch pha của hai cổ phiếu đã kể rõ câu chuyện: một bên có lợi thế cơ cấu rõ rệt, bên kia thì không . Bank of America cũng công bố khởi xướng Mua với giá mục tiêu 1.250 HKD cho Zhipu và 500 HKD cho MiniMax, nhưng sức nặng của JPMorgan lớn hơn nhiều, bởi đây là cú quay xe từ lập trường lạc quan trước đó [3, 5].

'Át chủ bài' GLM-5: Mô hình mã nguồn mở đánh bại cả Claude lẫn lệnh trừng phạt

Báo cáo của JPMorgan không rơi vào khoảng không. Từ tháng 2/2026, Zhipu đã liên tục xây dựng uy tín kỹ thuật với dòng mô hình GLM. Đến giữa tháng 6, khi câu chuyện AI mã nguồn mở Trung Quốc nóng hơn bao giờ hết, vũ khí chủ lực của họ đã sẵn sàng.

GLM-5, mô hình 744 tỷ tham số ra mắt hồi tháng Hai, là mô hình mã nguồn mở Trung Quốc đầu tiên thực sự thách thức các hệ thống tiên phong của phương Tây. Điểm độc đáo: Nó được huấn luyện hoàn toàn trên chip Huawei Ascend, không cần tới bất kỳ GPU Nvidia nào [34, 35].

Về hiệu năng, GLM-5 đạt 77,8% trên SWE-bench Verified (bài kiểm tra kỹ năng lập trình đáng tin cậy nhất thế giới) – chỉ kém một chút so với "ông kẹ" Claude Opus 4.5 của Anthropic (80,9%) và vượt trội so với Gemini 3 Pro của Google [36, 38]. Trên bài thi khó nhằn "Kỳ thi cuối cùng của nhân loại" (Humanity's Last Exam), GLM-5 ghi tới 50,4% điểm số khi dùng công cụ, thậm chí đánh bại cả GPT-5.2 [34, 39].

Quan trọng hơn, mô hình này được phát hành theo giấy phép mã nguồn mở, nghĩa là bất kỳ ai trên thế giới cũng có thể tải về, tùy chỉnh và sử dụng . Đến tuần lễ ngày 15/6, Zhipu tiếp tục tung ra GLM-5.2, phiên bản mạnh nhất của họ, và tuyên bố sẽ sớm mở mã nguồn toàn bộ vào cuối tuần .

Thời điểm Zhipu công bố mở mã nguồn trùng khớp một cách ngoạn mục với diễn biến chấn động từ Washington: chính quyền Mỹ bất ngờ ra lệnh đình chỉ các mô hình mạnh nhất của Mỹ ở nước ngoài .

'Phát súng' vào Anthropic: Cái bắt tay của sự trùng hợp

Cũng trong ngày 12/6 – cùng ngày JPMorgan phát hành báo cáo – Bộ Thương mại Mỹ gửi thư cho CEO Anthropic Dario Amodei, yêu cầu công ty này đình chỉ mọi quyền truy cập vào hai mô hình mới nhất và mạnh nhất của mình, Fable 5 và Mythos 5, đối với tất cả người nước ngoài, "dù ở trong hay ngoài nước Mỹ, bao gồm cả nhân viên nước ngoài của chính Anthropic" [46, 48].

Đây là động thái chưa từng có tiền lệ trong lịch sử ngành AI: chính phủ Mỹ lần đầu tiên buộc một phòng thí nghiệm AI tiên phong phải gỡ bỏ một mô hình đã triển khai khỏi hoạt động toàn cầu . Anthropic lập tức vô hiệu hóa cả hai mô hình cho toàn bộ người dùng, và tuyên bố rằng họ tin đây là "một sự hiểu lầm" nhưng phải tuân thủ ngay trong khi chờ khôi phục .

Lệnh cấm dựa trên luật "kiểm soát xuất khẩu trá hình" (deemed export) – quy định rằng chỉ cần cho một người nước ngoài trên lãnh thổ Mỹ tiếp cận công nghệ thuộc diện kiểm soát, hành động đó cũng bị coi là xuất khẩu . Hậu quả trước mắt: mô hình mạnh nhất của phương Tây trên thị trường bỗng dưng "mất tích".

Đối với nhà đầu tư đang nắm giữ cổ phiếu AI Trung Quốc, đây chính là chất xúc tác trong mơ. Khi các mô hình hàng đầu của Mỹ đột ngột bị phong tỏa, một giải pháp mã nguồn mở thế hệ mới như GLM-5 bỗng trở thành "hàng rào phòng vệ" lý tưởng cho tương lai AI đầy phân mảnh địa chính trị. CNBC nhận định chính sự kết hợp giữa báo cáo của JPMorgan và lệnh cấm Anthropic đã tạo ra cú đẩy cổ phiếu Zhipu tăng vọt .

Nhìn lại hành trình tăng 250%

Cú tăng 48% nội phiên rất kịch tính, nhưng nó nằm trong một xu thế lớn hơn. Vào ngày 8/1/2026, Zhipu chào sàn Hồng Kông với giá 116,20 HKD/cổ phiếu, khối lượng gọi vốn thành công 558 triệu USD, trở thành startup AI tạo sinh lớn đầu tiên của Trung Quốc lên sàn [6, 19]. Ngay hôm đó, cổ phiếu tăng 13,2% .

Tới tháng Hai, sau cú nổ GLM-5, giá cổ phiếu đã tăng gấp bốn lần so với giá IPO và Zhipu lên kế hoạch niêm yết lần hai lên sàn STAR Market Thượng Hải . Cuối tháng Năm, giá trị vốn hóa thị trường từng chạm ngưỡng kỷ lục hơn 880 tỷ HKD (tương đương 112 tỷ USD), tăng gần 1.600% chỉ trong vòng 5 tháng .

Mức tăng 250% được nhắc tới tính từ thời điểm IPO đã bao gồm nhiều yếu tố nền cộng hưởng: tin đồn được đưa vào chỉ số Hang Seng Tech hồi tháng Năm đẩy cổ phiếu tăng gần 30% một phiên , tâm lý phấn khích chung với cổ phiếu AI ở Hồng Kông, và điều cốt lõi – niềm tin ngày càng lớn rằng các phòng thí nghiệm AI Trung Quốc đang thu hẹp khoảng cách với phương Tây, trong khi các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ đang tự phản tác dụng.

JPMorgan, với đòn định giá gấp 57 lần doanh thu cho Zhipu so với 29 lần của MiniMax, đã biến niềm tin đó thành một luận điểm đầu tư có thể giao dịch trực tiếp .

Ý nghĩa lâu dài của sự phân hóa

Sự phân kỳ Zhipu–MiniMax không chỉ là câu chuyện đầu tư ngắn hạn. Nó đặt ra câu hỏi sống còn cho thị trường AI Trung Quốc: liệu nền kinh tế lớn thứ hai thế giới có đủ chỗ cho nhiều hơn một nhà sản xuất mô hình độc lập duy trì được giá cao cấp, hay cuộc đua sẽ chỉ còn một người chiến thắng cuối cùng?

Tính đến thời điểm này của năm 2026, câu trả lời của JPMorgan là Zhipu đang ở cửa trên . MiniMax tuy vẫn giữ được nhịp tăng và có những người ủng hộ như Bank of America, nhưng phải đối mặt với bài toán khó hơn rất nhiều: chứng minh rằng mình có thể giữ giá mà không để mất thị phần [3, 5].

Còn với lệnh cấm Anthropic, nó đã bổ sung một biến số không thể lường trước vào phương trình. Nếu Mỹ tiếp tục siết chặt kiểm soát xuất khẩu với các mô hình AI tiên phong, các mô hình truy cập mở và được đào tạo bên ngoài hệ sinh thái chip Mỹ như GLM-5 sẽ không còn chỉ đơn thuần là một giải pháp thay thế – nó có thể trở thành điều kiện tiên quyết để bất kỳ thực thể bên ngoài nước Mỹ bắt kịp biên giới công nghệ mới.

Đó chính là tư duy chiến lược đằng sau cú tăng giá ngày 15/6, và là lý do tại sao cơn tăng vọt của Zhipu mang nhiều ý nghĩa lớn lao hơn một bản nâng khuyến nghị từ Phố Wall.