Sonko quay xe về nợ: Senegal chuyển từ 'nỗi nhục' sang đàm phán IMF

Đến tháng 2 năm 2025, quy mô của sự che giấu đã trở nên rõ ràng. Tòa Thẩm kế Senegal phát hiện ra rằng thâm hụt ngân sách đã bị báo cáo thấp hơn 5,6% GDP mỗi năm trong giai đoạn 2019-2023, đẩy tỷ lệ nợ trên GDP vào cuối năm 2023 từ 74% lên tới 99,7% — điều này hàm ý khoản vay nợ ngầm lên tới khoảng 7 tỷ USD . Gánh nặng nợ nần từ đó đã vượt ngưỡng 130% GDP .

Kỷ nguyên đường lối cứng rắn: 'Nỗi nhục' và 'Chúng tôi sẽ không tái cơ cấu'

Trong phần lớn thời gian của năm 2025 và đầu năm 2026, Sonko giữ vững một lập trường rõ ràng: không tái cơ cấu nợ, chấm hết.

Vào tháng 11 năm 2025, ông gọi đề xuất tái cơ cấu nợ của IMF là một “nỗi nhục” tại một cuộc mít tinh của đảng ở Dakar, tuyên bố chính phủ sẽ bác bỏ mọi sửa đổi đối với các khoản nợ của mình . Ông định hình sự phản kháng này là vấn đề chủ quyền tài chính và duy trì khả năng tiếp cận thị trường . Cùng tháng đó, IMF thừa nhận “quyền tự quyết” của Senegal trong việc quyết định các hoạt động nợ của mình — một sự nhượng bộ ngầm đối với luận điệu của Sonko .

Đến tháng 1 năm 2026, Sonko còn leo thang hơn nữa. Tại một cuộc họp báo chung với Thủ tướng Mauritania, ông tuyên bố Senegal sẽ không tìm kiếm một kế hoạch tái cơ cấu nào cả, khăng khăng rằng số nợ của đất nước là “bền vững” bất chấp áp lực tài khóa ngày càng tăng . Lập trường này ngày càng khiến ông mâu thuẫn với Tổng thống Bassirou Diomaye Faye, người ủng hộ việc tham gia trực tiếp hơn với IMF .

Cuộc chia tay: Faye bãi nhiệm Sonko vì bất đồng về IMF

Mối quan hệ đối tác chính trị đã đưa cả hai người lên nắm quyền đã đổ vỡ vào tháng 5 năm 2026. Tổng thống Faye đã bãi nhiệm Sonko khỏi chức vụ Thủ tướng, với lý do chính là sự khác biệt trong cách tiếp cận cuộc khủng hoảng nợ . Việc bãi nhiệm này không chỉ là một cuộc cải tổ nội các — đó là một sự thay đổi mang tính cơ cấu trong tư thế đàm phán của Senegal, loại bỏ tiếng nói phản đối tái cơ cấu mạnh mẽ nhất khỏi bàn đàm phán của nhánh hành pháp .

Sonko không bị lu mờ. Sau đó, ông được bầu làm Chủ tịch Quốc hội, một vai trò giúp ông không còn trực tiếp đàm phán nhưng cho ông một diễn đàn quyền lực để ảnh hưởng đến việc phê chuẩn của cơ quan lập pháp mà bất kỳ thỏa thuận IMF nào cũng cần có .

Sự xuống thang: Hai điều kiện cho IMF

Vào ngày 15 tháng 6 năm 2026 — chỉ vài ngày trước khi Trưởng phái đoàn IMF Vera Martin dự kiến tới Dakar — Sonko đã có cuộc phỏng vấn quan trọng đầu tiên kể từ khi rời chính phủ. Giọng điệu không thể nhận ra so với luận điệu hồi tháng 11 của ông.

Ông thừa nhận Quốc hội sẽ đánh giá các giải pháp nợ, bao gồm khả năng tái cơ cấu, dựa trên một bài kiểm tra mới. “Chúng tôi không muốn một cuộc tái cơ cấu hoang dã,” Sonko nói. “Tôi đã phản đối nó trong suốt thời gian tôi làm thủ tướng vì các điều kiện chưa được đáp ứng” .

Từ cuộc phỏng vấn đó và các lập trường công khai rộng hơn của ông, hai điều kiện cho các cuộc đàm phán IMF hiện ra:

1. Bài kiểm tra “chuyển đổi kinh tế”. Bất kỳ giải pháp nợ nào — tái cơ cấu, điều chỉnh kỳ hạn, hay bất kỳ hình thức nào khác — phải được đánh giá dựa trên việc liệu nó có thúc đẩy chương trình nghị sự chuyển đổi kinh tế rộng lớn hơn của Senegal hay không. Sonko đã từ bỏ sự phản đối mang tính ý thức hệ để ủng hộ tiêu chuẩn thực dụng này .

2. Quyền tự quyết trong việc ra quyết định. Sonko luôn nhấn mạnh rằng một mình Senegal phải quyết định lộ trình nợ của mình. Tuyên bố tháng 11 năm 2025 của chính IMF, khẳng định bản chất của các hoạt động nợ “cuối cùng là một lựa chọn có chủ quyền”, đã củng cố thêm cho điều kiện này và có thể tạo ra không gian cho một kết quả thương lượng mà cả hai bên đều có thể coi là chiến thắng .

Điều gì đã thay đổi?

Nhiều sức ép đã hội tụ để tạo ra sự thay đổi của Sonko. Bài toán tài khóa đã trở nên không thể tránh né: nợ vượt 130% GDP, thị trường trái phiếu gần mức thấp lịch sử, và một chương trình IMF bị đóng băng hơn một năm rưỡi . Bối cảnh chính trị đã chuyển mình: việc Sonko bị bãi nhiệm tước đi trọng trách hành pháp khiến sự cứng rắn trước đây của ông trở nên mang tính hệ quả, trong khi chức vụ Chủ tịch Quốc hội mới mang đến một loại đòn bẩy khác — khả năng định hình, thay vì ngăn chặn, một thỏa thuận.

Quan trọng hơn, bản thân các cuộc đàm phán với IMF đang bước vào giai đoạn quyết định. Trưởng đoàn Vera Martin dự kiến có mặt ở Dakar vào khoảng giữa tháng 6 năm 2026 trong vài ngày thảo luận kỹ thuật , và cuộc phỏng vấn của Sonko được tính toán trùng với thời điểm trước chuyến thăm đó . Sự thay đổi trong thông điệp báo hiệu rằng ngay cả những người phản đối mạnh mẽ nhất trong liên minh cầm quyền của Senegal giờ đây cũng đang chuẩn bị nền tảng chính trị cho một thỏa thuận có cấu trúc với IMF — nhưng theo các điều khoản của chính họ.

Đối với các nhà đầu tư quốc tế và người dân Senegal, câu hỏi không còn là liệu Senegal có tham gia với IMF hay không, mà là Quốc hội cuối cùng sẽ áp đặt những điều kiện gì cho bất kỳ thỏa thuận nào xuất hiện từ các cuộc đàm phán khẩn cấp này.