Tiêu dùng Trung Quốc đối mặt với 'cơn khủng hoảng niềm tin'

Sự suy giảm nhanh chóng này cho thấy những hạn chế của một chiến lược phụ thuộc nhiều vào các chương trình kích thích có thời hạn của chính phủ. Ngay sau khi các tác động của kỳ nghỉ lễ và hỗ trợ kích thích được cắt giảm, sức mua của người tiêu dùng gần như sụp đổ ngay lập tức.

Thị trường ô tô 'lao dốc'

Không có lĩnh vực nào minh họa rõ hơn cho sự yếu kém của 'cỗ máy' tiêu dùng Trung Quốc bằng ngành ô tô, vốn đang là 'kẻ kéo chân' lớn nhất trong doanh thu bán lẻ. Trong tháng 4, doanh số ô tô giảm 15,3% so với cùng kỳ năm ngoái, mức giảm mạnh nhất trong tất cả các danh mục bán lẻ chính .

Sự sụp đổ này gắn chặt với việc chấm dứt hỗ trợ của chính phủ. Hơn 20 thành phố đã tạm dừng hoặc điều chỉnh các đơn xin trợ cấp đổi xe cũ lấy mới sau khi ngân sách phân bổ đã cạn kiệt, tạo ra một sự sụt giảm đột ngột về nhu cầu . Morgan Stanley dự báo doanh số xe du lịch nội địa năm 2026 sẽ giảm 7% . Ngay cả lĩnh vực xe năng lượng mới (NEV), vốn là điểm sáng trước đây, cũng đang mất đà .

Khủng hoảng niềm tin người tiêu dùng

Bên dưới những cú sốc về chính sách và ngành cụ thể là một vấn đề cố hữu hơn: các hộ gia đình Trung Quốc đã mất niềm tin vào nền kinh tế. Cuộc khủng hoảng kéo dài của thị trường bất động sản đang liên tục phá hủy tài sản của các hộ gia đình. Đầu tư bất động sản trong tháng 3 giảm 11% so với cùng kỳ năm ngoái và dường như vẫn chưa có dấu hiệu dừng lại .

Hiệu ứng tài sản tiêu cực này càng bị trầm trọng hơn bởi thị trường lao động yếu kém, lạm phát tăng nhanh và chi phí năng lượng leo thang do xung đột Iran . Kết quả là người tiêu dùng trở nên cực kỳ ngần ngại chi tiêu cho các mặt hàng có giá trị lớn. Nỗi đau lan rộng sang nhiều lĩnh vực khác: thiết bị gia dụng giảm 15,1%, vật liệu xây dựng giảm 13,8% và đồ nội thất giảm 10,4% trong tháng 4 . Những nỗ lực của chính phủ nhằm khôi phục niềm tin cũng chỉ đạt được thành công hạn chế, khi tâm lý bi quan đã ăn sâu .

Chương trình đổi hàng cũ lấy mới: 'Con bài' thất bại?

Công cụ chính sách đặc trưng để vực dậy tiêu dùng hiện đang là tâm điểm của những cuộc tranh luận gay gắt. Chương trình trợ cấp đổi hàng cũ lấy mới là chiến lược chủ đạo của chính phủ, mang lại doanh thu hàng nghìn tỷ nhân dân tệ kể từ năm 2024. Tuy nhiên, hiệu quả của nó đang bị nghi ngờ.

Năm 2026, chính phủ đã cắt giảm 50 tỷ nhân dân tệ ngân sách trợ cấp, đưa tổng ngân sách xuống còn 250 tỷ nhân dân tệ, đồng thời thu hẹp số danh mục đủ điều kiện từ 12 xuống còn 6 . Các quan chức tài chính địa phương và cố vấn chính sách công khai đặt câu hỏi về hiệu quả chi phí của chương trình, lưu ý rằng doanh số bán hàng do chương trình tạo ra liên tục thấp hơn so với mức của năm trước .

Nghiên cứu chỉ ra rằng chương trình đang gặp phải tình trạng lợi nhuận biên giảm dần. Một phần đáng kể chi tiêu tài khóa không tạo ra tiêu dùng gia tăng mà chỉ 'kéo' nhu cầu trong tương lai đến hiện tại, đặc biệt có lợi cho những người đã có kế hoạch mua hàng . Hơn 60% doanh thu do trợ cấp đến từ ô tô, đối tượng hưởng lợi chủ yếu là các nhóm thu nhập trung bình và cao, vốn có xu hướng tiêu dùng biên thấp . Sau nhiều năm được giảm giá và khuyến mãi liên tục, người tiêu dùng dường như đã trở nên 'thờ ơ' với các ưu đãi mới .

Bức tranh toàn cảnh: Suy thoái diện rộng

Sự suy yếu trong chi tiêu tiêu dùng không diễn ra đơn lẻ. Nó là một phần của quá trình nền kinh tế 'hạ nhiệt' đang làm mờ đi toàn bộ triển vọng tăng trưởng.

• Sản xuất công nghiệp đình trệ: Sản lượng nhà máy trong tháng 4 chỉ tăng 4,1% so với cùng kỳ năm ngoái, thấp hơn nhiều so với mức 5,7% của tháng 3 và dưới mức dự báo 5,9% . Chỉ số Nhà quản trị Mua hàng (PMI) sản xuất chính thức của tháng 5 giảm xuống 50, mức ranh giới giữa tăng trưởng và suy thoái .
• Đầu tư giảm trở lại: Đầu tư tài sản cố định (FAI) bất ngờ giảm 1,6% trong 4 tháng đầu năm, đảo ngược sự phục hồi yếu ớt đầu quý . Điều này xảy ra sau khi FAI giảm 3,8% trong năm 2025 . Đầu tư cơ sở hạ tầng là điểm sáng tương đối nhưng không đủ bù đắp cho sự sụt giảm từ lĩnh vực bất động sản và sản xuất.
• Dự báo tăng trưởng bị cắt giảm: HSBC đã giảm một nửa dự báo tăng trưởng doanh số bán lẻ năm 2026 của Trung Quốc từ 5,2% xuống còn 2,8%, với lý do chính là niềm tin yếu kém, thị trường bất động sản trì trệ kéo dài và nhu cầu nội địa chậm lại .

Tất cả các bằng chứng đều chỉ ra một nền kinh tế đang trải qua giai đoạn suy thoái do nhu cầu suy giảm. Sự kết hợp giữa các gói kích cầu mất tác dụng, sự sụp đổ của thị trường ô tô do chính sách mang lại và cuộc khủng hoảng niềm tin sâu sắc của người tiêu dùng đã đẩy 'cỗ máy' tiêu dùng của Trung Quốc đến bờ vực phá sản. Lần sụt giảm doanh số bán lẻ đầu tiên kể từ đại dịch không chỉ là một cột mốc thống kê; nó là lời cảnh báo rằng các biện pháp chính sách hiện tại đang thất bại trong việc phục hồi tăng trưởng hữu cơ và bền vững.