SpaceX IPO: Cách Màn Ra Mắt Lớn Nhất Lịch Sử Biến Elon Musk Thành Nghìn Tỷ Phú Đầu Tiên

Một khi giao dịch bắt đầu vào buổi sáng muộn hôm thứ Sáu, các con số còn trở nên ấn tượng hơn nữa. Cổ phiếu mở cửa ở mức 150 USD, tăng ngay 11,1% và đóng cửa phiên đầu tiên ở mức 160,95 USD, tương đương mức tăng khoảng 19% . Ở mức giá đóng cửa đó, vốn hóa thị trường của SpaceX đã vượt qua 2,1 nghìn tỷ USD, có thời điểm đạt đỉnh trên 2,25 nghìn tỷ USD trong phiên giao dịch trong ngày . Hơn 510 triệu cổ phiếu đã được sang tay trong ngày đầu tiên, đại diện cho khoảng 84 tỷ USD hoạt động giao dịch .

Cổ phiếu chốt phiên với mức tăng 19,22% theo một số báo cáo, một cú nhảy vọt đưa SpaceX vững chắc vào nhóm sáu công ty đại chúng lớn nhất Hoa Kỳ tính theo vốn hóa . Như một tờ báo đã nhận định, màn ra mắt diễn ra "mượt mà hơn so với dự đoán của nhiều nhà phân tích" .

Nghìn Tỷ Phú Đầu Tiên: Từ Tài Sản Trên Giấy Đến Cột Mốc Lịch Sử

Elon Musk bước vào ngày IPO với tư cách là người giàu nhất hành tinh, khi tạp chí Forbes ước tính giá trị tài sản ròng của ông vào khoảng 980 tỷ USD ngay trước khi giao dịch bắt đầu . Ông kết thúc ngày hôm đó với tư cách là cá nhân đầu tiên trong lịch sử sở hữu khối tài sản 13 chữ số.

Phép toán thật sự rất đơn giản. Musk nắm giữ khoảng 38% cổ phần của SpaceX sau IPO, với lượng cổ phần đó được định giá khoảng 688 tỷ USD tại thời điểm giá IPO . Cộng với lượng cổ phiếu và quyền chọn Tesla trị giá hàng trăm tỷ USD khác, mức tăng 19% trong ngày đầu tiên của cổ phiếu SpaceX là quá đủ để đẩy giá trị tài sản trên giấy tờ của ông vượt qua ngưỡng nghìn tỷ đô la . Forbes cuối cùng ước tính tài sản ròng của ông vào khoảng 1,1 nghìn tỷ USD .

Có một điểm khác biệt quan trọng mà hầu hết các bản tin đều nhấn mạnh: đây là "tài sản trên giấy, không phải tiền mặt" . Khối tài sản của Musk gần như gắn liền hoàn toàn với giá cổ phiếu của SpaceX và Tesla, có nghĩa là địa vị nghìn tỷ phú của ông mang tính chất "lý thuyết" và hoàn toàn có thể tăng hoặc giảm theo thị trường . Dù vậy, Bloomberg lưu ý rằng khối tài sản của ông giờ đây có giá trị "gấp khoảng hai lần tài sản của Jeff Bezos" .

Phản Ứng Chính Trị Dữ Dội: "Đã Đến Lúc Đánh Thuế Tài Sản"

Trong vòng vài giờ sau khi cổ phiếu SpaceX lên sàn, các nhà lãnh đạo phe tiến bộ đã ngay lập tức nắm lấy cột mốc này như một bằng chứng rõ ràng nhất cho sự bất bình đẳng hệ thống và nhu cầu cải cách thuế.

Thượng nghị sĩ Elizabeth Warren (Dân chủ-Mass.) đã đưa ra tuyên bố gây sốt nhất trên mạng xã hội. Trong một bài đăng trên X, bà tuyên bố: "một hộ gia đình Mỹ điển hình sẽ phải làm việc trong hơn 11 TRIỆU năm để đạt được mức tài sản của Elon Musk. Chúng ta cần có thuế tài sản" . Bà mô tả khoảnh khắc này như một "hồi chuông cảnh tỉnh" .

Thượng nghị sĩ Bernie Sanders (Độc lập-Vt.) lại tập trung vào một mục tiêu khác: mức trần đóng thuế an sinh xã hội (Social Security payroll tax cap). Ông lập luận rằng một nghìn tỷ phú như Musk "đóng góp vào quỹ an sinh xã hội một khoản tương đương với một cá nhân kiếm được 184.500 USD" và thúc đẩy luật pháp để xóa bỏ mức trần này .

Những nhân vật nổi bật khác cũng nhanh chóng đồng thanh. Thống đốc California Gavin Newsom (Dân chủ-Calif.) chỉ trích một hệ thống kinh tế "bị bóp méo," trong khi Hạ nghị sĩ Alexandria Ocasio-Cortez và Thị trưởng thành phố New York Zohran Mamdani cũng tiếp tục kêu gọi đánh thuế cao hơn đối với giới siêu giàu . Phản ứng nhanh chóng này đã cung cấp cho các nhà lập pháp tiến bộ một ví dụ cụ thể và mạnh mẽ trong nỗ lực thúc đẩy thuế tài sản bấy lâu nay.

Cũng cần lưu ý rằng Thượng nghị sĩ Warren đã cố gắng ngăn cản vụ IPO trước khi nó ra mắt. Trong những ngày trước thềm sự kiện, bà đã công khai kêu gọi Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Hoa Kỳ (SEC) trì hoãn việc niêm yết cho đến khi có thêm các biện pháp bảo vệ nhà đầu tư, đặc biệt là viện dẫn mối lo ngại cho "các nhà đầu tư thụ động" có tiền hưu trí tự động được đổ vào các quỹ chỉ số mà sau đó sẽ phải mua cổ phiếu này .

Ai Được Hưởng Lợi: Những Nhà Đầu Tư Lớn và Người Hưởng Lợi

Vụ IPO kỷ lục không chỉ là cơn gió thần kỳ cho Musk; nó còn tạo ra lợi nhuận khổng lồ trên giấy cho những người hậu thuẫn từ sớm, thu hút các nhà đầu tư mới có tiếng tăm và mang đến cho các nhà giao dịch cá nhân một phần của công ty thông qua các quỹ lớn.

Tỷ Phú Tân Binh: Gina Rinehart

Ngay sau màn ra mắt, một trong những tiêu đề bắt mắt nhất đến từ nước Úc. Bà trùm khai mỏ Gina Rinehart, thông qua công ty tư nhân Hancock Prospecting, đã mua được một lượng cổ phần trong SpaceX trị giá hơn 1 tỷ USD . Hancock xác nhận đã được phân bổ cổ phiếu trong vụ IPO và tuyên bố tham vọng hợp tác với SpaceX về các "cơ hội khoáng sản quan trọng," đánh dấu khoản đầu tư lớn nhất mà công ty này từng thực hiện bên ngoài lĩnh vực quặng sắt . Chính Rinehart gọi đây là "một khoản đầu tư đáng kể" .

Những Người Hậu Thuẫn Cũ: ARK và Baron

Các nhà đầu tư cá nhân đã có sẵn một "cửa hậu" để tiếp cận SpaceX trước khi công ty lên sàn — nhờ vào hai nhà quản lý quỹ tên tuổi. Ark Venture Fund của Cathie Wood, quản lý khối tài sản khoảng 862 triệu USD, có SpaceX là khoản đầu tư lớn nhất, chiếm khoảng 11% tài sản của quỹ . Baron Partners Fund của Ron Baron, một quỹ trị giá 10,4 tỷ USD, cũng nắm giữ một vị thế đáng kể ở SpaceX, khi chính Baron tiết lộ rằng gần 25% khoản đầu tư cá nhân của ông đều gắn với công ty này .

Vào chính ngày IPO, ARK Invest tiết lộ đã mua thêm một lượng cổ phiếu đáng kể, cụ thể là 3,29 triệu cổ phiếu SpaceX trải khắp bốn quỹ ETF với tổng giá trị 444 triệu USD . Sự tham gia không chỉ giới hạn ở các quỹ; Youtuber kiêm võ sĩ Jake Paul tiết lộ đã mua 70.000 cổ phiếu tại giá IPO . Ở phía các tổ chức, báo cáo cho thấy BlackRock đã tìm cách mua vào ít nhất 5 tỷ USD cổ phiếu IPO, và các quỹ đầu tư quốc gia từ Ả Rập Xê Út và Kuwait cũng đặt lệnh lớn, mặc dù phân bổ chính xác họ nhận được vẫn chưa được báo cáo rõ ràng .

Câu Hỏi Quản Trị Bỏ Ngỏ

Một trong những câu hỏi mở quan trọng nhất dẫn đến vụ IPO xoay quanh vấn đề quản trị doanh nghiệp. Truy vấn ban đầu của người dùng đặt ra lo ngại về khả năng Elon Musk nắm quyền siêu biểu quyết (super-voting control) và cấu trúc cổ phần hai hạng (dual-class share structure) có thể hạn chế quyền biểu quyết của các cổ đông đại chúng. Mặc dù đây là mối lo ngại được thảo luận rộng rãi giữa các chuyên gia quản trị trước thềm sự kiện, các nguồn tin được cung cấp không chứa hồ sơ ủy quyền (proxy filings), thư của nhà đầu tư tổ chức, hay bất kỳ báo cáo chi tiết nào xác nhận cấu trúc quản trị cuối cùng đã được thông qua. Do đó, các chi tiết cụ thể về quyền kiểm soát biểu quyết của Musk tại thời điểm IPO vẫn chưa thể được chứng thực từ danh sách nguồn tin hiện có. Đây là một chi tiết quan trọng sẽ định hình trách nhiệm giải trình của SpaceX với tư cách là một công ty đại chúng, và những thông tin công khai trong tương lai sẽ cần phải làm rõ.