Bắc Kinh tháo dỡ thương vụ 2 tỷ USD: Bên trong cuộc 'ly hôn' cưỡng bức giữa Meta và Manus

Vào cuối tháng 12 năm 2025, Meta đã mua lại Manus, một startup AI đặc vụ (agentic AI) có trụ sở tại Singapore do các kỹ sư Trung Quốc thành lập, trong một thương vụ ước tính trị giá từ 2 tỷ đến 2,5 tỷ USD . Đây được kỳ vọng là mũi nhọn giúp siêu nạp năng lực AI cho các nền tảng của gã khổng lồ mạng xã hội. Tuy nhiên, chỉ trong vòng bốn tháng, thương vụ đã sụp đổ một cách ngoạn mục và không thể cứu vãn, sau khi Bắc Kinh đưa ra một mệnh lệnh chưa từng có tiền lệ: hủy bỏ toàn bộ giao dịch vì lý do an ninh quốc gia.

Đây là câu chuyện về cách thương vụ Meta-Manus bị tháo dỡ, những bước đi cụ thể để tách rời hai công ty, và hiệu ứng gợn sóng pháp lý lớn hơn nhiều đang định hình lại toàn bộ lĩnh vực AI của Trung Quốc.

Phán quyết pháp lý từ Bắc Kinh

Các cơ quan chức năng Trung Quốc đã bắt đầu điều tra thương vụ này từ tháng 1 năm 2026, xem xét liệu việc mua lại có vi phạm luật xuất khẩu công nghệ và đầu tư ra nước ngoài của nước này hay không - cụ thể là các quy định yêu cầu chính phủ phê duyệt đối với việc xuất khẩu một số công nghệ AI tương tác nhất định . Mối lo ngại cốt lõi xoay quanh câu hỏi liệu công nghệ nhạy cảm có nguồn gốc từ Trung Quốc hoặc dữ liệu người dùng đã bị xâm phạm hoặc chuyển giao cho một công ty Mỹ hay không .

Vào ngày 27 tháng 4 năm 2026, Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia Trung Quốc (NDRC) tuyên bố đã chặn thương vụ mua lại này vì lý do an ninh quốc gia và chính thức yêu cầu Meta hủy bỏ giao dịch . NDRC viện dẫn các vi phạm về quy định đầu tư nước ngoài và chuyển giao công nghệ nhưng không đưa ra lời giải thích chi tiết nào thêm . Sự kiện này đánh dấu lần đầu tiên Trung Quốc buộc phải đảo ngược một vụ mua lại đã hoàn tất của một gã khổng lồ công nghệ Mỹ . Các nhà phân tích pháp lý lưu ý rằng lệnh cấm được đưa ra theo 'Biện pháp rà soát an ninh đầu tư nước ngoài' của Trung Quốc, báo hiệu một sự sẵn sàng can thiệp mới và quyết liệt vào các thương vụ đã ký kết .

Bắc Kinh được cho là đã đưa ra một hạn chót sơ bộ là vài tuần để Meta và Manus hủy bỏ thỏa thuận và khôi phục tài sản có trụ sở tại Trung Quốc của Manus về tình trạng ban đầu .

Các bước Meta thực hiện để 'ly hôn'

Đến tháng 6 năm 2026, Meta đã hành động dứt khoát để tháo dỡ sự tích hợp. Các bước cụ thể nhất hướng tới việc thoái vốn hoàn toàn bao gồm :

• Dựng tường lửa dữ liệu: Meta đã chặn đứng mọi hoạt động chia sẻ dữ liệu giữa mình và Manus, xây dựng một bức tường ngăn cách hệ thống của hai công ty .
• Thu hồi quyền truy cập: Bắt đầu từ đầu tháng 6 năm 2026, nhân viên Manus bị khóa khỏi hệ thống dữ liệu nội bộ của Meta .
• Cấm công cụ nội bộ: Meta cấm nhân viên của mình sử dụng các công cụ của Manus cho bất kỳ dự án nội bộ nào .
• Ngừng hoạt động nền tảng: Một bản ghi nhớ nội bộ đã hướng dẫn nhân viên ngừng sử dụng nền tảng Manus, với các dự án Manus hiện có được di chuyển sang hệ thống riêng của Meta .
• Hoàn tất phân tách vận hành: Meta công khai xác nhận đã đạt được sự phân chia về mặt vận hành với Manus, hành động dứt khoát nhất hướng tới sự chia ly hoàn toàn .

Sự phân tách này được mô tả là 'bước đi cụ thể nhất' được thực hiện để đáp ứng lệnh thoái vốn của Bắc Kinh, được ban hành khoảng hai tháng trước đó .

Kế hoạch giành lại công ty của các nhà đồng sáng lập Manus

Trong khi Meta cắt đứt quan hệ, ba nhà đồng sáng lập của Manus - Xiao Hong, Ji Yichao và Zhang Tao - bắt đầu giải quyết phần việc của họ trong cuộc 'ly hôn': mua lại chính công ty mình .

Vào cuối tháng 5 năm 2026, Bloomberg đưa tin các nhà sáng lập đang tìm cách huy động khoảng 1 tỷ USD từ các nhà đầu tư bên ngoài để mua lại Manus từ tay Meta và trang trải chi phí cho việc phân tách . Vòng gọi vốn này sẽ định giá công ty ở mức tương đương với số tiền Meta đã trả ban đầu - khoảng 2 tỷ USD - và các nhà sáng lập được cho là sẵn sàng góp tiền túi của mình để bù đắp bất kỳ khoản thiếu hụt nào từ nguồn vốn bên ngoài .

Kế hoạch này được thiết kế để đáp ứng yêu cầu của Bắc Kinh đồng thời tái lập Manus như một thực thể độc lập, có khả năng theo cấu trúc đối tác Trung Quốc với kế hoạch niêm yết cổ phiếu trong tương lai tại Hồng Kông . Các cuộc thảo luận với các nhà đầu tư tiềm năng đã được tiến hành vào cuối tháng 5 năm 2026 .

Tác động lan rộng đến ngành AI Trung Quốc

Vụ việc Manus không diễn ra đơn lẻ. Trong những tháng xung quanh lệnh cấm, Bắc Kinh đã công bố một số biện pháp song song báo hiệu một lập trường cứng rắn hơn đối với rò rỉ công nghệ, dịch chuyển nhân tài và đầu tư nước ngoài vào AI.

Hạn chế đi lại với các nhà nghiên cứu AI

Vào ngày 26 tháng 5 năm 2026, Bloomberg đưa tin Trung Quốc đã mở rộng các lệnh hạn chế đi lại quốc tế, lần đầu tiên áp dụng với các chuyên gia AI hàng đầu đang làm việc tại các công ty tư nhân - bao gồm Alibaba và DeepSeek . Các nhà sáng lập, nhà nghiên cứu và giám đốc điều hành được đánh giá là quan trọng về mặt chiến lược đối với đất nước hiện phải được chính phủ phê duyệt trước khi ra nước ngoài . Đây là một sự leo thang đáng kể so với các hạn chế trước đây chủ yếu áp dụng cho nhân sự liên quan đến nhà nước và các nhà khoa học hạt nhân .

Chính sách này được hiểu rộng rãi là một nỗ lực nhằm ngăn chặn rò rỉ công nghệ và chảy máu chất xám trong bối cảnh cạnh tranh AI Mỹ-Trung ngày càng gay gắt . Nó chính thức hóa một xu hướng đã âm thầm lan rộng hơn một năm qua: ngay từ tháng 3 năm 2025, chính quyền Trung Quốc đã khuyến cáo các nhà sáng lập và nhà nghiên cứu AI hàng đầu tránh đi du lịch đến Hoa Kỳ .

Giám sát chặt chẽ hơn của chính phủ đối với đầu tư nước ngoài

Vào ngày 1 tháng 6 năm 2026, Quốc vụ viện Trung Quốc đã công bố các quy tắc mới thắt chặt kiểm soát đối với đầu tư ra nước ngoài trong các lĩnh vực then chốt, bao gồm trí tuệ nhân tạo và các công nghệ liên quan đến an ninh quốc gia . Các quy định này được đưa ra sau thương vụ Manus và nằm trong một khuôn mẫu lớn hơn về việc Bắc Kinh củng cố các công cụ cưỡng chế kinh tế - bao gồm kiểm soát xuất khẩu, trừng phạt và lệnh cấm xuất cảnh - để duy trì quyền kiểm soát đối với các công nghệ và công ty quan trọng về mặt chiến lược .

Những quy tắc này làm rõ rằng các startup AI do người Trung Quốc thành lập - ngay cả khi đã đăng ký ở nước ngoài - vẫn nằm trọn trong bộ máy rà soát chuyển giao công nghệ và an ninh quốc gia của Bắc Kinh .

Hiệu ứng ngăn chặn với các thương vụ AI xuyên biên giới

Phán quyết về Manus được nhiều người coi là một bước ngoặt. Đây là lần đầu tiên một thương vụ đã hoàn tất bị ra lệnh hủy bỏ theo 'Biện pháp rà soát an ninh đầu tư nước ngoài' của Trung Quốc . Các nhà phân tích dự đoán vụ việc này sẽ ngăn cản các doanh nhân Trung Quốc khác theo đuổi quan hệ đối tác hoặc thương vụ bán lại cho người mua nước ngoài, và làm tăng đáng kể sự phức tạp về mặt pháp lý cho bất kỳ giao dịch AI xuyên biên giới nào trong tương lai liên quan đến các thực thể do người Trung Quốc thành lập .

Sự đảo ngược cưỡng bức này gửi đi một tín hiệu rõ ràng: Bắc Kinh coi nhân tài, công nghệ và công ty AI là tài sản chiến lược quốc gia, và sẵn sàng sử dụng quyền lực pháp lý mạnh mẽ để giữ chúng dưới sự kiểm soát của Trung Quốc - ngay cả sau khi một thương vụ đã hoàn tất.