Kính Hubble ghi lại 'bầy ong vũ trụ': Bức ảnh cụm thiên hà làm cong không-thời gian

Bức chân dung 'bầy ong' vũ trụ của Hubble

Bức ảnh mới nhất từ Kính viễn vọng Không gian Hubble, được công bố vào ngày 12 tháng 6 năm 2026, đã hé lộ một khung cảnh vũ trụ ngoạn mục: cụm thiên hà khổng lồ MACS0329-0211. Đây không chỉ là một tập hợp đơn thuần, mà là một "bầy ong" hỗn loạn của các thiên hà, nơi mà lực hấp dẫn khủng khiếp đang bẻ cong chính kết cấu của không-thời gian .

Mô tả trực quan: Khi vũ trụ như một tổ ong khổng lồ

NASA đã ví von khung cảnh này trông như "một bầy ong đang trở về tổ của chúng" . Quả thực, bức ảnh dày đặc một cách choáng ngợp bởi vô số thiên hà thuộc đủ mọi loại hình:

• Những thiên hà elip khổng lồ, nhẵn mịn với hình bầu dục đặc trưng.
• Những thiên hà xoắn ốc và thiên hà thấu kính mỏng manh được nhìn từ góc cạnh.
• Những thiên hà xoắn ốc nhìn trực diện, khoe những cánh tay cong quyến rũ và các cụm sao lấp lánh .

Xen kẽ giữa đám đông thiên hà xa xôi ấy là một vài ngôi sao sáng thuộc Dải Ngân hà của chúng ta, dễ dàng nhận ra bởi các tia nhiễu xạ đặc trưng (thường là bốn tia sáng nhọn tỏa ra từ ngôi sao, một hiệu ứng quang học do cấu trúc của kính viễn vọng) .

Vũ điệu ánh sáng: Thấu kính hấp dẫn kỳ ảo

Điểm nhấn khoa học thực sự của bức ảnh nằm ở hiệu ứng thấu kính hấp dẫn. Khối lượng khổng lồ của cụm thiên hà MACS0329-0211 hoạt động như một thấu kính tự nhiên, bẻ cong và phóng đại ánh sáng từ những thiên hà nằm xa hơn rất nhiều phía sau nó.

Ở góc phần tư phía trên bên phải của ảnh, có thể thấy những vòng cung ánh sáng mờ ảo, đó chính là hình ảnh bị bóp méo của các thiên hà nền xa xôi. Vòng cung lớn nhất nằm ngay phía trên một thiên hà elip khổng lồ sáng rực . Gần trung tâm bức ảnh, một vài đường cong màu trắng sáng giao nhau, tạo thành một hình dạng giống như số 8 méo mó. Đây rất có thể là ánh sáng từ một thiên hà nền khác đã bị kéo giãn và phóng đại một cách ngoạn mục bởi lực hấp dẫn của cụm .

Đằng sau bức ảnh: Công nghệ chụp ảnh tiên tiến

Để có được bức ảnh với độ chi tiết và dải quang phổ rộng này, các nhà khoa học đã sử dụng đồng thời cả hai camera chính của Hubble: Máy ảnh Trường rộng 3 (WFC3) và Máy ảnh Tiên tiến dành cho Khảo sát (ACS). Dữ liệu được thu thập trải dài từ ánh sáng khả kiến đến vùng hồng ngoại . Việc quan sát ở nhiều bước sóng khác nhau là chìa khóa để hiểu rõ bản chất và thành phần của cụm thiên hà, cũng như các thiên hà bị thấu kính hóa .

Ý nghĩa khoa học: Cửa sổ nhìn về vũ trụ sơ khai

Những cụm thiên hà như MACS0329-0211 không chỉ là những đối tượng khổng lồ, mà còn là những "cột mốc" quan trọng trong câu chuyện về cách cấu trúc quy mô lớn của vũ trụ hình thành và tiến hóa . Nhờ hiệu ứng thấu kính hấp dẫn, chúng hoạt động như những chiếc kính lúp vũ trụ, giúp các nhà thiên văn học quan sát được những thiên hà mờ nhạt từ thuở sơ khai của vũ trụ, những vật thể mà lẽ ra không thể nhìn thấy được.

Bằng cách lập bản đồ sự biến dạng của những vòng cung ánh sáng này, các nhà khoa học có thể:

• Suy ra sự phân bố của vật chất tối (một dạng vật chất bí ẩn không phát sáng nhưng chiếm phần lớn khối lượng vũ trụ) bên trong cụm thiên hà.
• Thăm dò các đặc tính của quá trình tiến hóa thiên hà sơ khai, tìm hiểu cách các thiên hà đầu tiên hình thành và phát triển .

Hubble vẫn miệt mài trong chế độ 'một con quay'

Sự ra đời của bức ảnh này còn là một minh chứng rõ ràng cho sức sống bền bỉ của Hubble. Vào tháng 6 năm 2024, sau một sự cố với con quay hồi chuyển (thiết bị giúp kính viễn vọng xác định và giữ hướng trong không gian), Hubble đã chuyển sang hoạt động ở chế độ một con quay hồi chuyển và chính thức nối lại các quan sát khoa học vào ngày 14 tháng 6 năm 2024 .

Sự đánh đổi của chế độ này là thời gian quan sát bị cắt giảm khoảng 12% và tổng sản lượng khoa học có thể giảm tới 25% . Tuy nhiên, các thiết bị của kính vẫn ổn định và hoạt động tốt. Bức ảnh MACS0329-0211 là một trong số những hình ảnh gần đây chứng minh Hubble vẫn là một cỗ máy khoa học không thể thay thế. Trước đó không lâu, vào ngày 29 tháng 5 năm 2026, Hubble đã công bố một cái nhìn chi tiết về thiên hà xoắn ốc Messier 88 (M88) đang trên hành trình tiến vào trung tâm của Cụm Xử Nữ .