Rạn nứt tại Eurogroup tháng 6/2026: Cuộc chiến giữa kỷ luật tài khóa và khủng hoảng năng lượng

Đằng sau những cánh cửa đóng kín của cuộc họp Bộ trưởng Tài chính Khu vực đồng euro (Eurogroup) tại Luxembourg vào thứ Năm, ngày 11 tháng 6 năm 2026, một rạn nứt sâu sắc đã lộ diện. Tâm điểm của bất đồng là kế hoạch của Ủy ban châu Âu (EC) nhằm mở rộng phạm vi của cái gọi là 'điều khoản miễn trừ quốc gia' — vốn được tạo ra để thúc đẩy chi tiêu quốc phòng — sang lĩnh vực đầu tư năng lượng.

Đường dây phản đối: Pháp và Hà Lan dẫn đầu

Pháp và Hà Lan nổi lên như những tiếng nói phản đối mạnh mẽ nhất. Cả hai quốc gia này, cùng với 8 nước thành viên khác, đang nằm trong thủ tục thâm hụt quá mức (EDP) của EU — một cơ chế giám sát đặc biệt áp dụng cho các nước có mức thâm hụt ngân sách vượt ngưỡng 3% GDP theo quy định. Họ lập luận rằng việc liên tục nới lỏng các quy tắc tài khóa, ngay khi Hiệp ước Ổn định và Tăng trưởng (SGP) vừa được cải cách có hiệu lực, có nguy cơ phá hủy kỷ luật ngân sách mà khối này đã khó khăn lắm mới xây dựng được .

Nước Đức, đầu tàu kinh tế của khu vực, cũng được cho là có chung mối hoài nghi, theo những người am hiểu vấn đề. Phe phản đối cho rằng việc dùng 'tấm bình phong' năng lượng để nới rộng hầu bao công quỹ là một bước đi nguy hiểm, đặc biệt khi Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đang trong chu kỳ thắt chặt tiền tệ để kiềm chế lạm phát .

'Viên đạn bạc' hay 'con dao hai lưỡi' từ Brussels?

Vậy, điều gì đã gây ra phản ứng dữ dội này? Vào ngày 3 tháng 6 năm 2026, EC đã chính thức công bố một kế hoạch mà họ mô tả là 'linh hoạt trong khuôn khổ có kiểm soát'. Cụ thể, đề xuất cho phép các quốc gia thành viên sử dụng một phần trong gói hỗ trợ tài khóa khổng lồ trị giá 1,5% GDP (vốn được phê duyệt cho chi tiêu quốc phòng theo kế hoạch Tái vũ trang châu Âu - ReArm Europe) để đầu tư vào quá trình chuyển đổi năng lượng .

Các khoản đầu tư này có thể dành cho điện mặt trời, máy bơm nhiệt, giao thông điện và các dự án tương tự. Hạn mức dành riêng cho năng lượng được khóa ở mức:

• Tối đa 0,3% GDP mỗi năm, trong giai đoạn từ năm 2026 đến năm 2028.
• Tổng hạn mức lũy kế là 0,6% GDP cho cả ba năm, và không được vượt quá trần chung 1,5% GDP đã định .

Bồ Đào Nha: Người tiên phong và tâm điểm của sóng gió

Trong khi các bộ trưởng còn đang tranh luận, Bồ Đào Nha đã hành động. Chỉ ba ngày sau đề xuất của EC, vào ngày 6 tháng 6, Lisbon đã chính thức trở thành quốc gia đầu tiên kích hoạt điều khoản miễn trừ mở rộng này cho các mục đích năng lượng. Ủy ban châu Âu đã chính thức khuyến nghị cho phép Bồ Đào Nha sử dụng cơ chế này .

Động thái của Bồ Đào Nha càng gây chú ý bởi nước này cũng vừa yêu cầu khoản vay lên tới 5,8 tỷ euro từ quỹ Hành động An ninh cho châu Âu (SAFE) để mua sắm quốc phòng, biến họ trở thành một 'phép thử' hoàn hảo cho những lo ngại về gánh nặng nợ chồng chất .

"Cú sốc năng lượng cần chuyển đổi, không phải kích thích"

Ngay trước thềm cuộc họp Eurogroup căng thẳng, một tiếng nói đầy uy lực đã lên tiếng cảnh báo. Vào ngày 10 tháng 6 năm 2026, Ủy ban Tài chính châu Âu (EFB) — cơ quan giám sát tài khóa độc lập của EU — đã công khai chỉ trích động thái của EC .

Chủ tịch EFB, Pieter Hasekamp, đã đưa ra một lời phản bác sắc bén: "Cú sốc năng lượng là thực, nhưng nó đòi hỏi sự chuyển đổi, chứ không phải là kích thích."

EFB cảnh báo rằng việc mở rộng điều khoản miễn trừ quốc phòng sang năng lượng có nguy cơ lặp lại sai lầm của thời kỳ đại dịch COVID-19, khi các gói kích thích tài khóa tràn lan đã đẩy nợ công lên cao mà không đi kèm cải cách cơ cấu thực chất. Cơ quan này lo ngại rằng động thái này có thể bình thường hóa tình trạng nới lỏng tài khóa vĩnh viễn và làm suy yếu uy tín của các quy tắc tài chính mới .

Bối cảnh khủng hoảng kép

Toàn bộ câu chuyện không chỉ là một cuộc tranh luận chính sách khô khan. Nó diễn ra trong một bối cảnh địa chính trị và kinh tế vô cùng u ám:

• 'Cơn địa chấn' eo biển Hormuz: Cuộc xung đột leo thang tại Iran đã dẫn đến việc phong tỏa eo biển Hormuz, tuyến hàng hải vận chuyển 1/5 nguồn cung dầu mỏ toàn cầu, trực tiếp gây ra cú sốc giá năng lượng thúc đẩy đề xuất của EC .
• Dự báo ảm đạm từ IMF: Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đã cắt giảm mạnh dự báo tăng trưởng của Khu vực đồng euro cho năm 2026 xuống chỉ còn 0,9%, với lạm phát ước tính ở mức 2,8%, phản ánh một sự suy giảm mạnh do cú sốc năng lượng .
• Cuộc chiến chính sách: Sự nới lỏng tài khóa từ Brussels đang tạo ra một thế đối lập với chính sách thắt chặt tiền tệ của ECB để chống lạm phát.
• Cuộc đua thời gian: Tất cả những diễn biến này dồn nén áp lực khổng lồ lên cuộc đàm phán ngân sách dài hạn của Hội đồng châu Âu, dự kiến diễn ra chỉ vài ngày sau đó, từ ngày 18 đến 19 tháng 6 năm 2026 .

Tóm lược

Về bản chất, cuộc rạn nứt tại Eurogroup là cuộc đối đầu giữa một bên là nhu cầu cấp bách phải đối phó với 'cơn bão' giá năng lượng, và một bên là nỗi lo về sự trở lại của kỷ nguyên nợ công mất kiểm soát. Pháp và Hà Lan, với tư cách là những 'học sinh cá biệt' về thâm hụt ngân sách, đang cố gắng phòng thủ tuyến cuối cùng của kỷ luật tài khóa. Ủy ban Tài chính châu Âu giương cao ngọn cờ cảnh báo về những sai lầm trong quá khứ. Trong khi đó, Bồ Đào Nha đã nhảy vào 'lỗ hổng' chính sách, và cả khối đang hồi hộp chờ đợi cuộc họp thượng đỉnh định mệnh vào giữa tháng Sáu.