Bước ngoặt lịch sử: Ngân hàng Trung ương Nhật Bản sắp tăng lãi suất lên 1%, mức cao nhất 30 năm

Các thị trường dự đoán cũng phản ánh sự chắc chắn tương tự, với xác suất tăng 25 điểm cơ bản được định giá ở mức hơn 96% . Niềm tin đó được thúc đẩy bởi những áp lực giá cả không thể nhầm lẫn.

Ngòi nổ lạm phát: Cú sốc 6,3%

Chỉ số giá hàng hóa doanh nghiệp của Nhật Bản, thước đo quan trọng về những gì các công ty thu phí lẫn nhau, đã tăng 6,3% trong tháng 5 so với một năm trước đó, vượt xa dự báo của thị trường là 5,5% . Đây là tốc độ lạm phát bán buôn hàng năm nhanh nhất kể từ tháng 3 năm 2023 và là một sự tăng tốc mạnh so với mức tăng đã điều chỉnh 5,3% trong tháng 4 .

Nguyên nhân chính đến từ năng lượng. Cuộc xung đột leo thang liên quan đến Iran đã khiến giá dầu thô neo ở mức cao, tác động trực tiếp đến một quốc gia phụ thuộc nhiều vào năng lượng nhập khẩu . Dữ liệu của BOJ cho thấy giá các sản phẩm dầu mỏ và than đá tăng 13,8% so với cùng kỳ năm ngoái, trong khi giá hóa chất — vốn liên quan đến hóa dầu — tăng 13,4% .

Lạm phát bán buôn này giờ đây đang đe dọa lan sang giá tiêu dùng. Trong báo cáo triển vọng hàng quý tháng 4, BOJ đã nâng dự báo lạm phát tiêu dùng cơ bản cho năm tài khóa 2026 lên phạm vi 2,5% đến 3,0%, tăng mạnh so với ước tính trước đó là 1,9%, với lý do rõ ràng là chi phí dầu thô cao hơn .

Đồng Yên lao đao

Sự cấp bách phải hành động càng bị khuếch đại bởi sự suy yếu dai dẳng của đồng Yên Nhật. Đồng tiền này đang vật lộn quanh mức 160,5 Yên đổi 1 đô la Mỹ, gần mức thấp nhất kể từ tháng 7 năm 2024 . Một đồng Yên yếu khiến hàng nhập khẩu năng lượng và thực phẩm trở nên đắt đỏ hơn, gây thêm một lớp lạm phát do chi phí đẩy, ảnh hưởng tiêu cực đến các hộ gia đình và doanh nghiệp nhỏ. Giới phân tích nhận định đợt tăng lãi suất tháng 6 này, về bản chất, là một động thái "phòng thủ" nhằm ngăn chặn sự mất giá thêm của đồng Yên vốn đang tiếp tay cho lạm phát trong nước .

Sự vắng mặt chưa từng có của Thống đốc Ueda

Trong một diễn biến chưa từng có tiền lệ, quyết định sẽ được đưa ra mà không có sự hiện diện của người đứng đầu ngân hàng trung ương. Vào ngày 10 tháng 6, BOJ thông báo Thống đốc Kazuo Ueda, 74 tuổi, đã phải nhập viện để điều trị nhiễm trùng u nang gan và sẽ vắng mặt trong toàn bộ cuộc họp .

Phó Thống đốc Ryozo Himino sẽ chủ trì các cuộc thảo luận của hội đồng chính sách, trong khi Phó Thống đốc Shinichi Uchida sẽ quản lý buổi họp báo sau cuộc họp . Trong khi ông Ueda được cho là sẽ làm việc từ xa và không bỏ phiếu, các quan chức và nhà phân tích khẳng định bản thân quyết định tăng lãi suất không bị ảnh hưởng .

Tuy nhiên, sự vắng mặt của ông Ueda mang đến rủi ro đáng kể về mặt truyền thông. Vị thống đốc này chính là kiến trúc sư của bước ngoặt chính sách "diều hâu", tuyên bố vào ngày 3 tháng 6 rằng hội đồng sẽ tiến hành một "cuộc thảo luận toàn diện" về việc tăng lãi suất — những phát biểu được giới đầu tư coi là sự cam kết trước cho một đợt tăng . Giờ đây, các thị trường sẽ phân tích kỹ lưỡng tuyên bố sau cuộc họp và buổi họp báo để tìm kiếm một cam kết đáng tin cậy cho các đợt thắt chặt trong tương lai, trong bối cảnh thiếu vắng thông điệp trực tiếp từ Thống đốc .

Lộ trình phía trước: Còn nhiều đợt tăng lãi suất nữa

Cuộc họp tháng 6 được nhiều người xem là một bước đệm. Cuộc thăm dò tương tự của Reuters dự đoán đợt tăng sắp tới cũng cho thấy dự báo trung vị về lãi suất sẽ đạt 1,25% trong quý 4 năm 2026 và 1,50% vào quý 3 năm 2027 . Một khảo sát của Bloomberg cũng xác nhận lộ trình này, với 49 trong số 51 người được hỏi dự đoán sẽ có tổng cộng hai lần tăng lãi suất trong năm nay .

Lộ trình trong tương lai này phù hợp với quan điểm của các cựu quan chức BOJ, những người tin rằng lãi suất trung tính của Nhật Bản — mức lãi suất không kích thích cũng không làm hạ nhiệt nền kinh tế — nằm ở đâu đó trong khoảng từ 1,5% đến 1,75% . Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cũng dự báo lãi suất của Nhật sẽ đạt đến phạm vi trung tính vào cuối năm 2027 .

Mức lãi suất 1,0% được kỳ vọng đánh dấu một điểm uốn quan trọng. Nó báo hiệu rằng kỷ nguyên chống giảm phát đã chính thức kết thúc, được thay thế bằng cuộc chiến chống lại lạm phát do yếu tố bên ngoài, thứ đe dọa gây bất ổn cho nền kinh tế. “Tôi cho rằng một đợt tăng lãi suất gần như là điều đã được định đoạt,” ông Tsuyoshi Ueno từ Viện Nghiên cứu NLI nhận định, một quan điểm giờ đây đã ăn sâu vào thị trường tài chính .