IPO SPCX của SpaceX: 'Quả bom' AI nghìn tỷ USD và câu chuyện doanh thu mong manh nhà đầu tư không thể bỏ qua

Khi tiếng chuông khai trương vang lên trên sàn Nasdaq vào ngày 12 tháng 6 năm 2026, đó không chỉ đơn thuần là một công ty tên lửa lên sàn. Đợt IPO trị giá 75 tỷ USD, với giá chào bán 135 USD/cổ phiếu dưới mã SPCX và định giá công ty ở mức ước tính 1,75-1,77 nghìn tỷ USD, đã trở thành đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng lớn nhất lịch sử . Nhưng cú sốc thực sự lại nằm sâu trong hồ sơ S-1: SpaceX đã lặng lẽ trở thành một trong những nhà cung cấp dịch vụ đám mây AI lớn nhất thế giới, một bước ngoặt được sinh ra không phải từ một tầm nhìn chiến lược vĩ đại, mà từ sự thất bại ngoạn mục của chính trợ lý AI của họ.

Danh tính mới này mang lại nguồn doanh thu ngoạn mục nhưng cũng đầy rủi ro. Câu chuyện của đợt IPO giờ đây phụ thuộc phần lớn vào một loạt các thỏa thuận chưa từng có với các đối thủ cạnh tranh, những hợp đồng có thể bị chấm dứt gần như chỉ sau một đêm.

Nguồn cơn: Sự thất bại của Grok và sự ra đời của đế chế điện toán

Nền móng cho mảng kinh doanh AI của SpaceX được xây dựng trên một bi kịch. Vào tháng 2 năm 2026, SpaceX đã sáp nhập xAI, công ty khởi nghiệp AI của Elon Musk đứng sau trợ lý Grok . Thương vụ này trao cho SpaceX quyền kiểm soát các trung tâm dữ liệu khổng lồ Colossus và Colossus II ở Memphis, Tennessee, vốn được xây dựng để huấn luyện và vận hành Grok .

Vấn đề ập đến ngay lập tức và đầy tàn khốc: Grok đã thất bại trong việc thu hút sự chú ý. Hồ sơ sử dụng AI của các cơ quan liên bang Mỹ năm 2025 cho thấy, trong số hơn 400 trường hợp sử dụng được ghi nhận, chỉ có 3 trường hợp liên quan đến xAI hoặc Grok, so với 234 trường hợp của OpenAI và 26 trường hợp cho Claude của Anthropic . Tại Cơ quan Dự án Nghiên cứu Quốc phòng Tiên tiến (DARPA), các ghi chú nội bộ mô tả Grok "đơn giản không phải là mô hình tốt nhất", và tỷ lệ được các doanh nghiệp chấp nhận cũng ảm đạm tương tự .

Điều này khiến SpaceX 'ôm' một khối tài sản khổng lồ gồm các cơ sở hạ tầng GPU Nvidia tiên tiến nhất nhưng lại không được sử dụng đến. Thay vì chấp nhận gánh chịu chi phí, công ty đã bắt đầu cho các đối thủ đã đánh bại Grok trên thị trường thuê lại chính năng lực tính toán đó.

Các thỏa thuận điện toán AI mang tính bước ngoặt

Sự chuyển mình của SpaceX được tiết lộ trong ba thỏa thuận riêng biệt, mỗi thỏa thuận sau lại gây sốc hơn thỏa thuận trước.

Anthropic: Thỏa thuận khiến Phố Wall chao đảo

Được công bố trong hồ sơ S-1 ngày 20 tháng 5 năm 2026 của SpaceX, Anthropic - công ty tạo ra Claude, một đối thủ cạnh tranh trực tiếp của Grok - đã đồng ý trả 1,25 tỷ USD mỗi tháng để được truy cập vào các trung tâm dữ liệu Colossus cho đến tháng 5 năm 2029 . Tính theo năm, con số này là 15 tỷ USD, một con số gần bằng tổng doanh thu của mảng kinh doanh không gian và kết nối của SpaceX trong năm 2025 cộng lại . Trong suốt thời hạn hợp đồng, giá trị có thể lên tới 45 tỷ USD .

Các con số kinh tế của thương vụ này thực sự đáng kinh ngạc. Theo phân tích từ hồ sơ, SpaceX có thể thu hồi toàn bộ chi phí đầu tư cơ sở hạ tầng AI (CapEx) trong vòng chưa đầy một tháng chỉ từ thỏa thuận này, hoặc 2,2 tháng ngay cả khi chi phí cao gấp đôi so với con số được công bố .

Google: 'Đánh cược' lớn trước giờ khai trương

Vào ngày 5 tháng 6 năm 2026, chỉ một tuần trước khi IPO, SpaceX đã sửa đổi hồ sơ S-1 để tiết lộ một thỏa thuận bom tấn thứ hai. Google đã đồng ý trả 920 triệu USD mỗi tháng từ tháng 10 năm 2026 đến tháng 6 năm 2029 để được sử dụng khoảng 110.000 GPU Nvidia và cơ sở hạ tầng liên quan .

Google mô tả thỏa thuận này là một "thỏa thuận ngắn hạn, kịp thời để đảm bảo chúng tôi có năng lực bắc cầu" nhằm đáp ứng nhu cầu tăng vọt cho nền tảng AI doanh nghiệp Gemini của họ . Tổng giá trị cam kết vào khoảng 30 tỷ USD trong suốt vòng đời của hợp đồng .

Tổng hợp lại, các hợp đồng với Anthropic và Google mang lại cho SpaceX một tỷ suất doanh thu điện toán đám mây AI hàng năm (run rate) vào khoảng 26 tỷ USD .

Anysphere (Cursor): Nước cờ tích hợp dọc

Một thỏa thuận thứ ba, được ký vào ngày 19 tháng 4 năm 2026 với Anysphere - công ty tạo ra công cụ lập trình AI cực kỳ phổ biến Cursor - còn vượt xa việc cho thuê sức mạnh tính toán đơn thuần. Ngoài hợp đồng cung cấp năng lực GPU, SpaceX còn đảm bảo một quyền chọn mua lại Cursor với giá trị vốn chủ sở hữu ngụ ý là 60 tỷ USD, có thể thực hiện trong khoảng thời gian từ 7 đến 30 ngày làm việc sau IPO .

Cursor hiện đang ước tính đạt doanh thu hàng năm khoảng 3 tỷ USD . Nếu quyền chọn này được thực hiện, nó sẽ mang lại cho SpaceX một thương hiệu phần mềm AI tăng trưởng cao, tiếp tục xóa nhòa ranh giới giữa một công ty phóng tên lửa, một nhà điều hành vệ tinh và một tập đoàn AI.

'Lối thoát hiểm' 90 ngày và những rủi ro hợp đồng chính

Mặc dù các con số doanh thu hiển thị ngoài mặt là đáng kinh ngạc, nhưng cấu trúc của những thỏa thuận này lại mang đến sự mong manh bất thường cho mô hình kinh doanh mới của SpaceX. Những rủi ro chính bao gồm:

• Điều khoản chấm dứt sau 90 ngày: Cả hai thỏa thuận với Anthropic và Google đều cho phép bất kỳ bên nào hủy bỏ hợp đồng chỉ với thông báo trước 90 ngày . Đây không phải là các hợp đồng dài hạn có ràng buộc chặt chẽ; thực chất chúng là các hợp đồng thuê ngắn hạn mà bất kỳ bên nào cũng có thể 'rút lui' chỉ trong một quý tài chính. Bản thân Elon Musk đã công khai mô tả thỏa thuận với Anthropic là "hợp đồng thuê 180 ngày với thông báo hủy bỏ 90 ngày của cả hai bên sau đó", mâu thuẫn với các mô tả trước đó về một cam kết kéo dài nhiều năm .

• Mức độ tập trung khách hàng cực cao: Một phần rất lớn doanh thu của bộ phận AI đến từ chỉ hai khách hàng - Anthropic và Google. Nếu bất kỳ bên nào thực hiện điều khoản hủy bỏ, câu chuyện doanh thu AI có thể nhanh chóng sụp đổ .

• SpaceX có thể thu hồi năng lực: Hồ sơ S-1 tiết lộ rằng SpaceX giữ quyền thu hồi năng lực tính toán để sử dụng cho mục đích riêng của mình, điều này có thể làm gián đoạn các cam kết với khách hàng và doanh thu theo quyết định của công ty .

• Khoản lỗ nền tảng khổng lồ: Bất chấp các nguồn doanh thu mới khổng lồ, bộ phận AI của SpaceX vẫn thua lỗ sâu sắc. Bộ phận này đã báo cáo khoản lỗ hoạt động lên tới 2,469 tỷ USD chỉ trong quý 1 năm 2026 - gần bằng toàn bộ khoản lỗ hoạt động 2,589 tỷ USD của cả công ty trong năm 2025 . Toàn bộ công ty báo cáo khoản lỗ ròng 4,28 tỷ USD trong quý 1 năm 2026, với khoản lỗ lũy kế là 41,3 tỷ USD .

Điều này có ý nghĩa gì với các nhà đầu tư SPCX

Đối với bất kỳ ai đang cân nhắc cổ phiếu SPCX, luận điểm đầu tư cốt lõi hiện nằm ở một sự cân bằng mong manh:

• Doanh thu AI là thật, nhưng chưa được chứng minh là bền vững. Tỷ suất doanh thu đám mây hàng năm đạt 26 tỷ USD là một nguồn thu nhập hợp pháp và có tính chuyển đổi mà sáu tháng trước đây chưa hề tồn tại. Nó đang bù đắp cho các khoản lỗ từ các bộ phận khác và cung cấp một câu chuyện tăng trưởng mạnh mẽ. Tuy nhiên, không một đồng đô la nào trong số doanh thu này được đảm bảo ngoài khung thời gian rủi ro 90 ngày.

• Mức định giá đòi hỏi sự thực thi hoàn hảo. Ở mức 1,75 nghìn tỷ USD, SPCX được định giá như một gã khổng lồ công nghệ - lớn hơn Microsoft, chỉ đứng sau Apple và Nvidia . Tuy nhiên, công ty đang thua lỗ sâu sắc và có tỷ lệ giá trên doanh thu (P/S) vào khoảng 93,7 dựa trên doanh thu hợp nhất năm 2025 là 18,674 tỷ USD . Các nhà đầu tư đang trả một mức phí đắt đỏ bất thường cho một doanh nghiệp đang trong giai đoạn đầu của một quá trình chuyển đổi có rủi ro cao.

• Quyền chọn Anysphere là một chất xúc tác tiềm năng. Nếu SpaceX thực hiện quyền mua lại Cursor ngay sau IPO, nó sẽ bổ sung một nền tảng lập trình AI tăng trưởng nhanh vào danh mục đầu tư, có khả năng củng cố câu chuyện phần mềm dài hạn . Tuy nhiên, một thương vụ mua lại trị giá 60 tỷ USD cũng sẽ là một khoản chi tiêu khổng lồ đối với một công ty vốn đang 'chảy máu' tiền mặt.

• Điểm mấu chốt cuối cùng là sự mong manh. SPCX mang lại cơ hội tiếp cận với một danh mục đầu tư đa dạng hóa độc đáo trải dài từ phóng tên lửa, kết nối vệ tinh đến cơ sở hạ tầng AI. Các thỏa thuận điện toán AI thực sự ấn tượng và đã thay đổi căn bản hồ sơ doanh thu của công ty. Nhưng các nhà đầu tư đang trả một khoản phí bảo hiểm cho nguồn doanh thu chưa được chứng minh về lâu dài, tập trung cao độ vào hai khách hàng và có thể bị hủy bỏ bất cứ lúc nào. Bất kỳ sự thay đổi chiến lược nào từ Anthropic hoặc Google đều có thể thay đổi đáng kể bức tranh tài chính của công ty chỉ trong một quý. Như một nhà phân tích đã lưu ý, "câu chuyện IPO giờ đây phụ thuộc một phần vào việc SpaceX trở thành một doanh nghiệp cơ sở hạ tầng AI" - và câu chuyện đó vẫn đang được viết tiếp .